Tướng Thein Sein nhậm chức tổng thống Myamar chưa đầy hai
năm. Dưới quyền ông, Myanmar từ bóng tối của chế độ quân
phiệt đẫm máu đang bước ra ánh sáng của một thể chế
chính trị dân chủ. Bạn bè gần xa của Myanmar đến hôm nay
vẫn chưa hết ngỡ ngàng về bước phát triển này.
Bóng tối vừa qua ở Myanmar bắt đầu từ cuộc đàn
áp đẫm máu ngày 08-08-1988 do nhóm các tướng lĩnh trong <em>Hội
đồng Quốc gia phục hồi Luật pháp và Trật tự</em> (SLORC)
chỉ huy quân đội thực hiện, nhằm đàn áp cuộc nổi dậy
của nhân dân đòi dân chủ. Hàng trăm sinh viên, các nhà sư và
những người chống đối khác đã bị giết, hàng nghìn người
bị cầm tù. Bất chấp tình hình này, bất chấp lãnh tụ của
<em>Liên minh Quốc gia vì Dân chủ</em> (NLD) – bà Aung San Suu Kyi
– đã bị giam giữ tại nhà từ tháng 7-1989, đảng NLD trong
cuộc bầu cử 05-1990 do chính quyền của SLORC tiến hành, vẫn
giành được 329/491 ghế trong quốc hội. SLORC đã ra lệnh hủy
bỏ kết quả bầu cử này và trực tiếp chiếm quyền.
Tháng 7-1997 SLORC đổi tên thành <em>Hội đồng quốc gia vì Hòa
bình và Phát triển</em> (SPDC), tháng 5-2008 thông qua hiến pháp
mới theo chế độ lưỡng viện và đa đảng. Song trên thực
tế, hiến pháp thừa nhận quyền lực bất khả xâm phạm của
quân đội bằng việc quy định quân đội được giữ cố
định 110/440 ghế của quốc hội và 56/224 ghế của nghị viện
liên bang; chính quyền tiếp tục củng cố quyền lực của các
tướng lĩnh, loại bỏ các đảng đối lập - trong đó có NLD,
vận dụng Luật Hình sự 1996 để đàn áp tiếp. Đất nước
ngày càng tiêu điều mọi mặt vì độc tài và tham nhũng. Trong
khi đó hầu như không thể chấm dứt được chiến tranh xung
đột sắc tộc và nguy cơ ly khai của một số bang. Sự lũng
đoạn của Trung Quốc về kinh tế và chính trị ở mức nguy
hiểm. Cái nghèo và lạc hậu càng gay gắt thêm do sự cấm vận
kéo dài của phương Tây – vì các lý do đàn áp 1988, đảo
chính 1990 xóa bỏ kết quả bầu cử và vì vi phạm nhân quyền
(tàn sát và bỏ tù nhiều người chống đối, có quá nhiều
lính là trẻ em, lao động trẻ em…). Lại thêm sự hoành hành
của cơn siêu bão Nargis tháng 5-2008 cướp đi gần 140 nghìn sinh
mạng người dân Myanmar… Tất cả dìm đất nước xuống bùn
đen…
Tình hình chỉ bắt đầu thay đổi kể từ khi có cuộc bầu
cử tháng ngày 07-11-2010 với thắng lợi của đảng <em>Liên minh
vì đoàn kết và phát triển</em> (USDP) của tướng Thein Sein và
việc bà Aung San Suu Kyi được trả lại tự do ngày 13-11-2010.
Ngày 30-3-2011 tổng thống Thein Sein nhậm chức, với cam kết
trung thành với hiến pháp 2008 và thực hiện <em>Lộ trình dân
chủ 7 bước</em> (đã có từ thời Than Swe làm tổng thống,
nhưng nằm chết trên giấy), nhằm xây dựng Myanmar dân chủ và
hiện đại.
Bước đi đầu tiên của tổng thống Thein Sein là giải thể
SPDC (thực chất là hội đồng tướng lĩnh đầy quyền lực,
có tiền thân là SLORC), ban bố các biện pháp cải cách.
Tuy nhiên, bước ngoặt có ý nghĩa quyết định có lẽ là sự
kiện tổng thống Thein Sein ngày 19-08-2011 chính thức tiếp bà
Suu Kyi và thừa nhận tính hợp pháp của NLD. Trong cuộc họp
này cả hai bên cam kết thực hiện hòa giải dân tộc, hợp tác
và thúc đảy quá trình cải cách ở Myanmar. Để có được sự
kiện này, cả hai bên đều phải vượt qua nhiều trở ngại.
Trở ngại lớn nhất về phía tổng thống là nỗi lo chấp
nhận NLD sẽ dẫn tới không kiểm soát được toàn bộ phe
đối lập. Còn phía đối lập vừa sợ, vừa nghi ngại; nhiều
ý kiến cho rằng bước đi này của Thein Sein chỉ là thủ
đoạn chính trị để mua điểm, cho là bà Suu Kyi hoặc là mắc
mưu, hoặc là ham danh vọng…Cuối cùng, nhiều hiềm nghi lẫn
nhau đã lần lượt vượt qua được. Sự hợp tác trở thành
nguyên nhân cơ bản thúc đẩy cải cách đồng bộ và toàn
diện.
Có thể đo sự tiến triển của cách chính trị trong 20 tháng
đầu tiên kể từ khi tổng thống Thein Sein nhậm chức bằng
các sự việc đã diễn ra. Đấy là những bước cải cách nối
tiếp nhau hoặc lồng ghép vào nhau. Mọi biện pháp cải cách
đều được thực hiện rất thận trọng, đi dần từng bước,
có bài bản kết hợp hài hòa giữa các vấn đề kinh tế và
chính trị khác nhau. Đặc biệt quan trọng là thực hiện
được nói đi đôi với làm. Thực tế này tạo ra sự tín
nhiệm của nhân dân dành cho tổng thống, trở thành nguyên nhân
trực tiếp góp phần đẩy mạnh nhịp độ và quy mô cải cách.
Nhờ vậy cải cách ngày càng có điều kiện đi vào những vấn
đề cốt lõi: Thực hiện sâu hơn các quyền tự do, dân chủ
của nhân dân.
Trước hết đấy là các đợt thả tù chính trị, từng bước
nới lỏng dần một số kiểm soát dân sự chiểu theo Luật
hình sự năm 2008, nới lỏng việc tụ tập đông người, giảm
dần việc kiểm duyệt báo chí, từng bước mở rộng tự do
ngôn luận...
Sau khi một số đợt thả tù chính trị đầu tiên diễn ra xuôn
xẻ, ngày 03-12-2011 chính quyền ban bố luật biểu tình, sau đó
tiến hành tiếp các đợt thả tù chính trị, và hoàn tất
việc này trước khi tiến hành cuộc bầu cử bổ sung tháng
4-2012.
Tiến triển của tình hình cải cách đã khiến chính quyền
ngày 20-08-2012 tuyên bố bãi bỏ việc kiểm duyệt báo chí. Một
thời gian sau đó tiếp theo, ngày 24-01-2013, chính quyền tuyên
bố xóa bỏ nốt cơ quan kiểm duyệt báo chí và coi như hoàn
tất việc thực hiện tự do báo chí. Đây là lần đầu tiên
sau 48 năm Myanmar có tự do báo chí. Điều duy nhất trên 200 báo
chí tư nhân ở Myanmar bây giờ phải tuân thủ là những mục
tiêu quốc gia và những giá trị dân tộc đã được ghi trong
hiến pháp.
Ngày 16-01-2013 tổng thống Thein Sein tuyên bố bãi bỏ luật đàn
áp những người chống chế độ được ban hành từ năm 1996,
với lời giải thích luật này đã quá lỗi thời, không thể
sửa được. Tổng thống kêu gọi mọi người bất đồng chính
kiến ở trong nước hay đã ra nước ngoài cùng chung tay xây
dựng đất nước.
Ví dụ tiêu biểu cho tiến triển của quá trình dân chủ hóa
ở Myanmar có lẽ là cuộc bầu cử bổ sung tháng 4-2012, nhằm
bầu tiếp 46 ghế còn trống trong Quốc hội và Nghị viện liên
bang. Có khoảng 35 đảng tham gia tranh cử, tất cả đều làm
theo đúng những quy định của pháp luật. Tại tất cả những
nơi bỏ phiếu, cuộc bầu cử được tiến hành tự do, công
khai, dưới sự giám sát trực tiếp của đại diện các đảng
tranh cử và của các quan sát viên nước ngoài được mời –
bao gồm cả các đại diện các đại sứ quán tại Myanmar. Hết
giờ bỏ phiếu, hòm phiếu được kiểm đếm ngay tại chỗ và
làm biên bản kết quả bỏ phiếu trước sự hiển diện của
tất cả những người tham gia giám sát. Cuộc bầu cử trung
thực và rất thành công này nói lên nhiều điều về những gì
đang diễn ra trong lòng đất nước Myanmar, nhân dân hồ hởi.
Đảng NLD của bà Aung San Suu Kyi chiếm được 42/46 ghế. Đây
thực sự là một thắng lợi lớn, hé mở một tương lai rất
hứa hẹn của đất nước này.
Ngày 29-09-2012 trả lời phỏng vấn của BBC, tổng thống Thein
Sein nói: Bà Aung San Suu Kyi góp phần quan trọng vào cải cách
Myanmar, bà có thể trở thành tổng thống.., nếu được nhân
dân Myanmar bầu, ông ta cũng sẽ chấp nhận… Còn giới báo chí
Myanmar và quốc tế đánh giá: Tổng thống Thein Sein đã vượt
qua được nỗi sợ phe đối lập và giới truyền thông, những
nỗ lực cải cách của ông ta là chân thành và cả quyết,
nhất là những quyết định của ông liên quan đến quân
đội.., ông ta làm tất cả vì đất nước Myanmar... Sự chân
thành và quyết tâm cải cách của tổng thống đã tranh thủ
được lòng dân, tạo ra hậu thuẫn quan trọng của dân cho
những quyết đinh của chính quyền, nỗi sợ của dân đối
với chính quyền dần dần được vượt qua…
Quyết định 09-2012 của tổng thống Thein Sein hủy bỏ hợp
đồng thủy điện Myitsone 3,6 tỷ USD do một số nhóm trong quân
đội đã ký với Trung Quốc là một ví dụ nữa về ý chí
kiên quyết và về quan điểm đặt lợi ích quốc gia lên trên
hết. Quyết định này được nhân dân Myanmar nhiệt liệt hoan
nghênh, vì nó đã cứu được vùng đất tâm linh của nhân dân
trong vùng và tránh được cho Myanmar một thảm họa môi trường
sẽ không thế khắc phục được. Trung Quốc đã phản đối
quyết liệt, nhưng không đảo ngược được tình hình. (Hiện
nay những nỗ lực đảo ngược quyết định của tổng thống
vẫn đang tiếp tục).
Một ví dụ khác: Đi vào cải cách kinh tế, Myanmar vấp phải
tình trạng tỷ giá đồng tiền quốc gia "Kiat" cao hơn 100
lần giá trị thực của nó so với các đồng ngoại tệ mạnh,
ví dụ so với đồng USD. Việc này chính quyền Myanmar giải
quyết gọn ghẽ trong vòng vài tháng, thúc đẩy kinh tế đất
nước mình phát triển. Nhớ lại thời bao cấp ở nước ta
cũng có vấn đề tương tự, bước vào thời đổi mới nước
ta phải chật vật khá nhiều năm mới giải quyết được vấn
đề này.
Một nền kinh tế nghèo trong quá trình cải cách có hàng núi
vấn đề, chưa nói đến những hậu quả do bị cắt đứt mọi
liên hệ với bên ngoài vì bị bao vây cấm vận quá lâu. Song
nhờ rất nhiều giải pháp thông minh, những tiến bộ Myanmar
đạt được trong 20 tháng đầu tiên của nhiệm kỳ Thein Sein
thực sự đã khiến cho kinh tế Myanmar khởi sắc – có thể đo
được bằng mọi chỉ số như tăng trưởng GDP, tăng trưởng
xuất/nhập khẩu, tốc độ thu hút FDI, sự xuất hiện những
ngành nghề và sản phẩm mới, sự hồi phục các trường đại
học…
Chông gai còn rất nhiều ở phía trước trên con đường đi lên
của Myanmar. Chuyện nóng bỏng nhất là vấn đề xung đột sắc
tộc đã dịu hẳn đi trong những năm gần đây. Bây giờ, giữa
lúc cải cách đang tiến triển, xung đột sắc tộc đột nhiên
nóng trở lại ở một vài nơi nguy hiểm, đặc biệt là tại
bang Rakhine. Tháng 11-2012 xảy ra vụ đàn áp có đổ máu của
cảnh sát chống lại nhân dân và các nhà sư phản đối việc
khai thác mỏ đồng Letpedaung; dự án này trị giá 1 tỷ USD, do
một số công ty của quân đội và Trung Quốc liên doanh. Tổng
thống Thein Sein phải cử bà Suu Kỵ đi can thiệp... Việc xử
lý những "tác động phụ" của các dòng vốn FDI từ Trung
Quốc, từ Thái Lan… chảy vào Myanmar cho thấy không đơn giản
chút nào… Ngay cả hiến pháp hiện hành (Hiến pháp 2008) còn
nhiều điểm chưa ổn, nhất là vấn đề quân đội được
giành vĩnh viễn 25% số nghế tại Quốc hội và tại Nghị viên
Liên bang. Chính vì lý do này, sau khi thắng cử bà Suu Kyi đã
chần chừ mãi không chịu tuyên thệ trung thành với Hiến pháp,
sau đó bà đành nhượng bộ… Vân… vân…
Ngày nay, khả năng của chính quyền dân sự Myanmar kiểm soát
quân đội bền vững như thế nào? Cuộc đàn áp đẫm máu năm
1988 và việc quân đội thẳng tay xóa bỏ thắng lợi vang dội
của NLD trong cuộc bầu cử 05-1990 để chiếm quyền vẫn là
những câu chuyện khó quên. Di sản 20 năm của chính quyền quân
phiệt và sự lũng đoạn từ phía Trung Quốc rất nặng nề.
Ông Thein Sein và bà Suu Kyi năm nay đều 67 tuổi, những gương
mặt nào sẽ có triển vọng là những nhân vật kế tục lãnh
đạo sự nghiệp cải cách?... Vân vân… Bất chấp những câu
hỏi còn bỏ ngỏ này, vẫn có thể hy vọng cải cách ở Myanmar
là không thể đảo ngược. Bởi vì xã hội đạo Phật ở
Myanmar còn gìn giữ được nhiều giá trị cao quý, nhân dân
Myanmar sau những thập kỷ sống dưới chế độ quân phiệt đã
tạo ra cho mình sự giác ngộ mới, giới trí thức Myanmar đang
ngày càng lấy lại được vai trò của mình, bối cảnh quốc
tế và khu vực vừa thuận lợi vừa thúc đẩy nhân dân Myanmar
dấn thân trên con đường cải cách dân chủ.
Trong chuyến đi thăm Myanmar tháng 5-2012 với tính cách là người
đi du lịch, tôi may mắn được đại sứ quán ta thu xếp cho
gặp nhà báo Thet Win, tổng giám đốc hãng truyền hình Sky Net
– hãng truyền hình tư nhân lớn nhất của Myanmar. Những gì
tôi mắt thấy tai nghe được trên đất nước Myanmar trong
chuyến đi ngắn ngủi này, và những gì tôi được nghe trong hai
giờ nói chuyện với Thet Win, càng củng cố niềm tin của tôi
vào triển vọng cải cách ở Myanmar.
<strong>Hỏi (đại ý):</strong> Nguyên nhân gì quyết định nhất
cho sự thành công đến nay của cải cách?
<strong>Thet Win (đại ý):</strong> Quyết tâm chính trị của
những người trong các tầng lớp tinh túy (elite) của xã hội
Myanmar trong và ngoài chính quyền – bao gồm cả phái đối
lập. Sự hòa giải và thống nhất với nhau coi lợi ich quốc
gia Myanmar là tối thượng. Vai trò trí thức được phát huy.
<strong>Hỏi (đại ý):</strong> Vì sao có được kịch bản, lộ
trình, cách thực hiện rất khôn ngoan của cải cách? Vì sao có
được nhiều giải pháp kinh tế rất thông minh, sáng tạo và
hữu hiệu?
<strong>Thet Win (đại ý):</strong> Giúp tổng thống Thein Sein và
nội các là hàng trăm trí thức các loại cho mọi vấn đề
của đất nước. Họ không tham gia chính quyền, nhưng vai trò
tư vấn của họ vô cùng quan trọng.
<strong>Hỏi (đại ý):</strong> Những trở ngại lớn nhất cho
tương lai của cải cách là gì?
<strong>Thet Win (đại ý):</strong> Một là làm sao mọi người
phải tuân thủ pháp luật. Hai là làm sao thực hiện được
công khai minh bạch. Ba là không để cho khoảng cách giầu/nghèo
hủy hoại tiến trình cải cách. Bốn là phải chống tham nhũng
có hiệu quả.
Tôi cố gợi ông Thet Win nói thêm về những khó khăn và thách
thức từ bên ngoài đối với tiến trình cải cách. Trước sau
chỉ được câu trả lời (đại ý): Giải quyết tốt bốn
thách thức nêu trên, Myanmar chẳng có gì để sợ. Khi chia tay
nhau, ông Thet Win tha thiết: Myanmar và Việt Nam đều cần nhau
lắm!
Tôi chỉ tiếc mình không có máy ghi âm để thuật lại toàn
văn cuộc gặp này!
Sau chuyến đi này, câu hỏi trong tôi "làm thế nào?" Myanmar
có thể tiến hành được cải cách như vậy ngày một vỡ vạc
ra: Vượt lên nỗi sợ, bắt đầu từ chữ tín, hòa giải,
không bạo lực, tất cả vì đất nước Myanmar.
Thế nhưng khi đặt chân xuống sân bay Nội Bài, câu hỏi cũ
oằn oại lên trong tôi gấp bội: Myanmar làm được, tại sao
Việt Nam ta không làm được?
Trí tuệ và dân chủ - có lẽ đấy là hai thứ đất nước ta
lúc này đang cần nhất.
<em>Tác giả gửi cho viet-studies ngày 27-2-13</em>
______________________________________
Mừng cho bác Căm Pốt
Sản xuất được xe hơi,
Trăm phần trăm nội địa,
Tốt không kém xe người.
Mừng cho bác Miến Điện,
Đang có cơ đi lên,
Khi độc tài tự nguyện
Đặt đất nước lên trên.
Đúng là mừng, mừng thật.
Nhưng rồi lo, có ngày
Nước ta sẽ phấn đấu
Theo kịp hai nước này.
<a href="https://www.facebook.com/thai.batan.1">Thơ Thái Bá Tân</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130228/nguyen-trung-cau-chuyen-myanmar), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét