Chiểu theo hiến pháp (dự thảo 01/2013), cơ chế tổ chức
quyền lực ở cấp trung ương của Việt Nam gồm có:
- Đảng: lãnh đạo toàn bộ nhà nước (Điều 4). Ngoài ra, có
điều khoản ghi quân đội phải tuyệt đối trung thành với
Đảng (Điều 70). Đảng không do dân bầu ra.
- Nhà nước: Từ "nhà nước" hiểu theo hiến pháp gồm có
Quốc hội (lập pháp), Chính phủ (hành pháp), và Tòa án (tư
pháp). Quốc hội là quyền lực nhà nước cao nhất (Điều 74).
Quốc hội do dân bầu ra, với nhiệm kỳ 5 năm (Điều 76). Quốc
hội bầu ra chủ tịch nước, thủ tướng chính phủ, và chánh
án tòa án nhân dân tối cao, với cùng nhiệm kỳ như là nhiệm
kỳ của quốc hội.
Nếu tạm thời chưa tính đến vai trò của Đảng, thì chính
quyền ở Việt Nam cũng có phân làm 3: lập pháp (Quốc hội),
Hành pháp (Chính phủ), và Tư pháp (Tòa án). Tuy nhiên, độ
độc lập của tòa án bị hạn chế, vì chánh án tòa án tối
cao do Quốc hội bầu ra và Quốc hội có thể bãi nhiệm, nhưng
không có cơ chế trong hiến pháp cho phép ông chánh án này khởi
tố các nhân vật cao cấp của chính quyền như là ở các
nước khác. Hệ quá là, sự kiểm soát từ phía tư pháp đối
với chính phủ rất lỏng, không tuân theo nguyên lý "phân
quyền và kiểm soát lẫn nhau" của Montesquieu.
Vì nhân dân chỉ bầu quốc hội, rồi quốc hội chỉ định ra
chủ tịch nước, thủ tướng và chánh án tối cao, chứ nhân
dân không được bầu chủ tịch nước (tức là tổng thống),
nên sự kiểm soát của nhân dân với nhà nước chỉ qua 1 kênh
quốc hội chứ không có được nhiều kênh. Tất nhiên, càng ít
kênh kiểm soát, thì sự kiểm soát càng lỏng lẻo, khả năng
thực hiện quyền dân chủ càng ít. Nhưng với sự lãnh đạo
của Đảng đối với toàn bộ nhà nước (trong đó có cả
Quốc hội), tình hình trở nên khác hẳn. Trên thực tế, Quốc
hội được bầu ra là theo ý Đảng: những người không được
Đảng lựa chọn thậm chí không được ứng cửa vào Quốc
hội, có tự ra ứng cử cũng bị gạt đi từ vòng loại bên
ngoài với các lý do dẫn đến "không đủ tư cách". Với 90%
đại biểu Quốc hội là Đảng viên, Quốc hội thực chất
nằm dưới sự điều hành của Đảng. Các chức vụ như thủ
tướng, chủ tịch nước, và chủ tịch Quốc hội, tuy trên danh
nghĩa là do Quốc hội bầu, nhưng thực tế là được xếp
đặt trong Đại hội Đảng, Quốc hội chỉ việc thông qua.
Như vậy, về mặt bản chất, hiến pháp Việt Nam là một hiến
pháp Đảng trị, chứ không phải là dân chủ hay luật trị:
dân không được quyền bầu ra lực lượng lãnh đạo cao nhất
(Đảng), và Đảng không chịu sự kiểm soát thực sự nào từ
phía nhân dân.
Việt Nam hiện là nước có tỷ lệ tham nhũng thuộc loại cao
nhất trên thế giới. Theo Transparency International, Việt Nam chỉ
được 3.1 điểm về độ minh bạch, đứng thứ 123 trên thế
giới, so với những nước minh bạch nhất như Thụy Điển
đạt 9 điểm. (Xem: http://cpi.transparency.org/cpi2012/results/) Sự
tham nhũng này ảnh hướng rất xấu đến kinh tế, xã hội, và
phá hoại môi trường. (Nói một cách đơn giản, từng người
dân hàng năm mất hơn 10% thu nhập cho tham nhũng, và cách làm
giàu dễ nhất là tham nhũng và rút ruột nhà nước). Chính
quyền của Việt Nam (hay có thể nói là ĐCS) có nhiều lần tỏ
ra muốn đấu tranh chống tham nhũng (gần đây nhất là chiến
dịch "phê và tự phê" cuối năm 2012) nhưng vô hiệu quả.
Thất thoát chỉ riêng ở một tổng công ty của nhà nước đã
lên đến vài phần trăm GDP, mà rồi cuối cùng vẫn hòa cả
làng, hầu như không có ai chịu trách nhiệm? Nguyên nhân chính
nằm ở đâu? Nó không nằm ở con người, mà ở cơ chế: Việt
Nam hiện không có một cơ chế hiệu quả để kiểm soát quyền
lực của chính quyền (ở trung ương, cũng như ở địa phương,
trong mợi cơ quan của nhà nước), và do đó không thể kiểm
soát được tham nhũng, dù có muốn chống tham nhũng đến mấy.
Sự thiếu cơ chế kiểm soát chính quyền nằm chính ở chỗ
không có cơ chế kiểm soát của nhân dân với chính quyền (hay
nói cách khác, tức là thiếu dân chủ ) và không có sự độc
lập giữa các bộ phận của chính quyền (mọi thứ đều túm
vào một mối). Dù ĐCS Việt Nam đã từng có công thế nào trong
lịch sử đi nữa, thì cơ chế tổ chức chính quyền hiện tại
vẫn là không hợp lý (không thể chống tham nhũng, lạm quyền),
và cần thay đổi một cách cơ bản, cần các cơ chế tăng
cường sự kiểm soát thực sự của dân với chính quyền, thì
mới có thể chống tham nhũng và đảm bảo sự phát triển lành
mạnh của kinh tế xã hội. Đây là một vấn đề khá bế
tắc, nan giải. Có những hướng giải quyết khác nhau, phụ
thuộc vào chuyện ĐCS sẵn sàng nhượng bộ đến mức nào
khỏi vị trí "quyền lực tuyệt đối không ai kiểm soát"
của mình.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130206/nguyen-tien-dung-tinh-dan-chu-cua-hien-phap-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét