Làng báo Việt Nam, kể ra cũng có nhiều thông lệ, mà nếu
thoáng thì có thể gọi là "truyền thống". Đó là truyền
thống "mừng Đảng, mừng xuân" mỗi khi Tết đến, truyền
thống họp giao ban với cơ quan tuyên giáo mỗi thứ ba hàng
tuần, hay truyền thống im lặng trước các cuộc biểu tình
của dân chúng.
<div class="boxleft320"><img
src="http://vietnamhumanrightscommitte.files.wordpress.com/2013/02/xe1baa3-rc3a1c-3.jpg?w=660"
/></div>
Vài năm trở lại đây, với sự phát triển của báo điện
tử, một "truyền thống" mới đã manh nha xuất hiện, đó
là đăng tin ảnh cảnh xả rác và bức tử ông Táo vào ngày 23
tháng Chạp. Dĩ nhiên, không phải đến khi có báo điện tử
thì khung cảnh nhếch nhác này mới xuất hiện trong dịp Tết
đến xuân về, mà thói vô trách nhiệm với cộng đồng cũng
đã là một "truyền thống" từ rất lâu của một bộ phận
không thể nói là nhỏ người Việt Nam.
Bất kỳ người Việt Nam nào cũng có thể từng chứng kiến
cảnh người dân bên đường hắt cả chậu nước bẩn ra
đường, thậm chí nhiều người từng hứng phải cả chậu
nước đó cùng với sự bực bội. Dọc đường đi, xác suất
bắt gặp một vài con chuột thối là không hề nhỏ, và rác
rưởi thì có ở bất cứ góc phố nào. Không phải chỉ riêng
dịp tiễn ông Táo lên chầu trời người ta mới thấy những
dòng sông, mặt hồ ngập rác, mà sau những đêm Giáng sinh, giao
thừa hay lễ hội, thứ dễ thấy nhất ở các địa điểm tổ
chức là… rác. Rất nhiều rác.
Trên thực tế, hình ảnh đó còn mang tính biểu tượng cho
đời sống văn hóa mà người Việt Nam hiện nay, rằng chúng ta
đang thực sự ngụp lặn trong một bãi rác về tinh thần, mà
thói vô trách nhiệm với cộng đồng là phần quan trọng của
bãi rác đó.
Ngay khi ném một con chuột chết ra đường, chúng ta đã mặc
nhiên gạt sự sạch sẽ của cộng đồng ra khỏi khái niệm
về sự sạch sẽ của mình. Đối với họ, không gian của sự
sạch sẽ chỉ tính từ cửa trở vào. Và dường như đối với
phần lớn người Việt Nam, không gian trách nhiệm cũng không đi
xa hơn chiếc then cửa một chút nào.
Có thể nói phong trào biểu tình năm 2011 là một phép thử làm
bộc lộ một cách rõ ràng những khuyết tật cả về tâm lý
lẫn tư duy của người Việt Nam, và giúp cho chúng ta khẳng
định một cách rõ nét về không gian trách nhiệm của họ. Các
cuộc tranh luận trên mạng đều đi đến một sự xung đột và
bế tắc, khi thường thấy một bên đưa ra lý lẽ cho rằng:
bọn biểu tình là bọn điên, việc không phải của mình cũng
vơ vào. Đồng ý rằng quyết định có đi biểu tình hay không
thuộc về quyền tự do lựa chọn của mỗi người, nhưng sự
tấn công người biểu tình bằng những lý lẽ như vậy không
cho phép bất kỳ ai lạc quan về tính có trách nhiệm của một
công dân trước hiện thực của đất nước. Bằng lý lẽ đó,
họ cho rằng chủ quyền quốc gia không phải là việc của họ
và không ảnh hưởng gì đến họ cả. Các cuộc biểu tình năm
đó không bao giờ vượt quá vài ngàn người và cuối cùng bị
dập tắt khi chỉ còn một nhúm nhỏ, trong một buổi sáng tháng
Tám xấu trời.
Các vấn đề liên quan đến chính trị cũng là một phép thử
tốt. Thứ lớn nhất mà những cá nhân đứng lên đấu tranh
chống tiêu cực trong hệ thống cơ quan nhà nước là sự cô
lập gần như tuyệt đối từ đồng nghiệp, sự lên án của
hầu hết mọi người. Nhà giáo Đỗ Việt Khoa có thể được
vài người tôn vinh, dăm ba chương trình truyền hình phỏng
vấn, nhưng nỗi cay đắng đằng sau sự tôn vinh đôi khi là
giả tạo đó, không phải ai cũng hiểu được và chia sẻ
được với ông.
Đâu đó đằng sau cánh cửa gia đình, người ta nghe thấy các
ông bố bà mẹ răn dạy con cái không được để ý để những
chuyện chính trị, và nhất là không được ho he bất kỳ
điều gì trái đường lối, trái "thông lệ".
Lý lẽ duy nhất của những người đó là: "<em>chính trị
không phải việc của mày, đừng xía vào</em>"; hoặc là:
"<em>tất cả những gì mày cần lo là sự yên ổn của cái
nhà này, đừng bao đồng chuyện thiên hạ</em>",… Sự ích
kỷ của con người đã được nâng lên thành lẽ sống, thành
nguyên tắc và thành một chuẩn mực đạo đức trong không gian
đằng sau cảnh cửa đó.
Vượt qua cánh cửa gia đình, tính ích kỷ tiếp tục phát
triển ở quy mô xã hội của nó, trở thành sự ích kỷ của
tổ chức, thành chuẩn mực đạo đức của tổ chức. Lấy
đảng cộng sản Việt Nam làm ví dụ. Tổ chức này thâu tóm
vào tay mình tất cả quyền lực nhà nước, tất cả đất đai
của người dân, và tước đoạt không gian tự do của xã hội
cho riêng mình. Công lao rõ ràng của đảng cộng sản trong việc
giành được độc lập dân tộc, trong việc phổ biến chữ
Quốc ngữ không thể làm mờ đi sự ích kỷ có tính chất băng
đảng của họ. Họ biến tổ chức của mình thành một ngôi
đền thiêng bất khả xâm phạm, nơi cũng có một cánh cửa và
đằng sau cánh cửa đó người ta dạy nhau cách đạp lên trên
tất cả để giữ vững quyền lợi của mình. Để đạt
được điều đó, họ sẵn sàng đấu tố các văn sĩ Nhân văn
– Giai phẩm, bắt bớ hàng trăm người trong vụ án xét lại
hồi cuối những năm 1960, trù dập Bí thư Kim Ngọc và phương
thức làm ăn cá thể ở Vĩnh Phú, bức tử toàn bộ nền kinh
tế thị trường của miền Nam sau năm 1975, cho đến khi cảm
thấy như chết đuối đến nơi thì họ mới chịu nhường dần
lại cho người dân cái quyền tự do kinh doanh kể từ Đổi
Mới năm 1986.
Suốt gần 30 năm "Đổi Mới", dù biết rõ mười mươi rằng
doanh nghiệp nhà nước sẽ chết thảm, họ vẫn cố duy trì
để bảo toàn lợi ích của mình. Họ thậm chí còn phát triển
sự ích kỷ lên đến đỉnh cao bằng các tập đoàn kinh tế
nhà nước từ năm 2006, bất chấp mọi nguyên lý kinh tế và
mọi lời can ngăn. Họ không cần biết những tập đoàn này
mang lại những gì cho xã hội, chỉ biết rằng đó là nơi mang
lại cho họ cơ hội chưa bao giờ lớn hơn để bòn rút tiền
chùa. Cán bộ nhỏ thì mua được xe, xây được nhà ở tỉnh,
cán bộ to thì tậu biệt thự ở thủ đô, còn cán bộ to nhất
thì… thật khó tưởng tượng được.
Chúng ta đang có một bộ máy hành chính mà ở đó, các cán
bộ, công chức, viên chức, hầu như chỉ lo vun vén cho riêng
mình, thay vì trở thành "công bộc" của dân như họ tự
nhận. Điều này không có gì hơn là tính ích kỷ và thói vô
trách nhiệm với cộng đồng, vốn có cùng bản chất với hành
vi xả rác, xét ở một khía cạnh nào đấy.
Tính ích kỷ và vô trách nhiệm, nếu chỉ có ở một nhóm nhỏ
thì chưa phải là vấn đề, nhưng khi đã trở nên phổ biến
đến mức có thể gọi là những "chuẩn mực đạo đức"
mới, nguyên tắc hành xử mới, thành một phần của văn hóa,
thì sẽ là một thảm họa cho đất nước. Trong tác phẩm
"Tổ quốc ăn năn", ông Nguyễn Gia Kiểng cho rằng vấn đề
phát triển của một dân tộc không phụ thuộc vào tài nguyên
thiên nhiên, vị trí địa lý hay cái gì khác, ngoài văn hóa.
Tính ích kỷ và thói vô trách nhiệm với cộng đồng đang cấu
thành văn hóa của chúng ta, làm cho văn hóa của chúng ta tồi
đi và cản trở sự phát triển của dân tộc. Nếu chừng nào
người Việt Nam còn coi việc vứt chuột chết ra đường là
chuyện bình thường, thì việc bụi bẩn từ xác con chuột bay
trở lại vào nhà cũng vẫn là chuyện bình thường. Xã hội
sẽ suy vong đến tận căn cốt của gia đình và không ai còn
nói đến tổ quốc nữa.
Ngày 23 tháng Chạp, ông Táo đã bị bức tử ở các dòng sông
và không còn ai báo cáo với Ngọc Hoàng về những thói hư tật
xấu của xã hội nữa. Sự suy thoái về văn hóa trở thành sự
bế tắc của dân tộc.
Nguyễn Thành
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130204/nguyen-thanh-ong-tao-chet-va-su-be-tac-cua-nguoi-viet-nam),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét