Nguyễn Minh Tuấn - Khi Hiến pháp là của dân

<blockquote>Bài viết làm rõ vấn đề Hiến pháp là của ai: Của
Đảng hay của dân? thông qua việc tìm hiểu kinh nghiệm lập
hiến của CHLB Đức.</blockquote>

Điều 2 Câu 2 Hiến pháp 1992 khẳng định: "<em>Tất cả quyền
lực nhà nước thuộc về nhân dân […]</em>", hay nói cách
khác nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, nhưng
ngay sau đó, tại Điều 4 lại qui định: "<em>Đảng Cộng sản
Việt Nam […] là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã
hội.</em>" Hai điều này liệu có mâu thuẫn không? Hiến pháp
mà chúng ta đang xây dựng là "<em>Hiến pháp của Đảng</em>"
theo nghĩa Đảng "<em>lãnh đạo nhà nước và xã hội</em>",
lãnh đạo "<em>việc sửa đổi Hiến pháp</em>" (Điều 4,
Điều 84 Khoản 1) hay đó là "<em>Hiến pháp của dân</em>"
theo nghĩa "<em>Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân
dân</em>" (theo Điều 2), trong đó quyền lập hiến cũng thuộc
về nhân dân?

Ở Đức, các nhà lập hiến đã giải quyết khá triệt để
vấn đề này. Điều 21 Luật cơ bản Đức qui định:

"<em>Các đảng phái cùng góp phần hoạch định chính sách
chính trị của nhân dân […]. Tòa án Hiến pháp liên bang có
thẩm quyền phán quyết về sự vi hiến của Đảng. Các qui
định khác có liên quan do Luật của liên bang qui định.</em>"

Điều 2 Khoản 1 Câu 1 Luật về các đảng phái chính trị ở
Đức làm rõ hơn địa vị pháp lý của các đảng:

"<em>Các đảng là các tổ chức của nhân dân, tồn tại trong
một thời gian dài, hoạt động ở liên bang hoặc tiểu bang, là
các tổ chức cùng tham gia hoạch định chính sách và theo đuổi
mục đích là đại diện cho nhân dân ở Hạ viện liên bang
Đức hoặc Hạ viện của tiểu bang […].</em>"

Trong định nghĩa về Đảng nêu trên ở Đức, có một cụm từ
rất đắt giá đó là cụm từ "<em>các tổ chức của nhân
dân</em>" (Vereinigungen von Bürgern). Cụm từ này hàm chứa ít
nhất ba ý:

- Thứ nhất, các Đảng phái ra đời ở Đức là xuất
phát từ nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về
nhân dân. Họ quan niệm rằng: "<em>Nếu như tất cả quyền
lực nhà nước là thuộc về nhân dân (Điều 20 Khoản 2 Câu 1
Luật cơ bản), thì phải tồn tại những thiết chế chính trị
của nhân dân để cùng góp phần hiện thực hóa những tiếng
nói, nguyện vọng, lợi ích của họ – những thiết chế đó
chính là các Đảng phái chính trị.</em>"[1] Cho nên các Đảng
ở Đức ra đời là để thực hiện chức năng liên kết giữa
nhà nước và xã hội (Điều 1 Luật các Đảng phái chính trị
Đức), nhằm hiện thực hóa lợi ích của toàn thể nhân dân.

- Thứ hai, một Đảng nào đó dù qui mô lớn đến đâu
cũng không thể đại diện cho sự đa dạng các ý kiến, lợi
ích của toàn thể nhân dân, do vậy họ dùng thuật ngữ "các
tổ chức của nhân dân" cùng các điều kiện kèm theo để
làm rõ điều này. Đảng phái không phải là những cơ quan nhà
nước, không thuộc nhà nước, mà là những tổ chức dân sự,
những tổ chức của nhân dân.

- Thứ ba, thành viên của các Đảng phái chỉ có thể là
"công dân" (Bürger) Đức, không thể là các pháp nhân hay các
tổ chức tương tự, và cũng không bao gồm các Đảng phái, tổ
chức của nước ngoài hay của liên minh Châu Âu.

Như vậy, các Đảng phái ở Đức có hai chức năng chính là
chức năng cùng hoạch định các chính sách từ nhân dân và
chức năng liên kết giữa nhà nước và xã hội (Điều 1 Luật
các Đảng phái ở Đức).

Điều 21 Luật cơ bản qui định „<em>Các Đảng phái cùng góp
phần hoạch định chính sách chính trị của nhân dân</em>".
Sẽ không thể tồn tại một chế độ độc tài trên nước
Đức khi mà Luật cơ bản Đức đã minh thị rằng: các Đảng
phái ở Đức có chức năng là cùng hoạch định chính sách
chính trị của nhân dân (mitwirken). Ẩn sau qui định này còn là
việc thừa nhận địa vị bình đẳng và sự cạnh tranh
(Wettbewerb) một cách công bằng giữa các Đảng phái chính trị.
Tòa án hiến pháp liên bang giải thích rằng: "<em>Không có cạnh
tranh thì không có sự phát triển. Cần phải thiết lập được
sự đa dạng, sự cạnh tranh và tranh luận tích cực giữa các
chính sách. Chính sự đa dạng của những chính sách khác nhau
mới giúp hạn chế được việc một Đảng nào đó có được
khả năng độc tài, chuyên chế và chọn lựa được chính sách
đúng đắn phù hợp nhất. Những chính sách phù hợp sẽ làm
gia tăng sự giàu có của đất nước, đồng thời tạo cơ hội
bình đẳng cho tất cả mọi người.</em>" (BVerfGE 104, 14ff.).

Bên cạnh đó, Luật cơ bản Đức cũng đã lường tính, tạo
lập một sân chơi pháp lý bình đẳng để các Đảng phái có
thể hoạt động hiệu quả bằng việc thừa nhận quyền bình
đẳng về cơ hội của các Đảng (Điều 3, 21, 38 Luật cơ
bản), đồng thời không một Đảng phái nào thoát khỏi sự
kiểm soát từ bên trong lẫn bên ngoài đó là các nhóm lợi ích
khác, cơ chế tài chính, sức mạnh báo chí và đặc biệt là
khả năng có thể bị Tòa án hiến pháp liên bang tuyên vi hiến
và bị giải tán (Điều 21 Luật cơ bản).[2]

<center><img
src="http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www_de.cgi/http://lh4.ggpht.com/-hCsoj8umOow/URBc8n9xgNI/AAAAAAAAdyI/tiA9apy5ovQ/clip_image001_thumb.png?imgmax=800"
/></center>
<center><em>Chú thích: Hình vẽ thể hiện chức năng liên kết
giữa nhà nước và xã hội của các Đảng phái ở Đức
(Điều 1 Luật các đảng phái chính trị ở Đức)</em></center>

Ở Việt Nam, thời gian gần đây việc góp ý cho bản dự thảo
Hiến pháp diễn ra rất sôi động. Cá nhân tôi cho rằng trước
khi đi vào những vấn đề sửa đổi cụ thể, thì Ủy ban sửa
đổi Hiến pháp cần tham khảo Hiến pháp của các nước và
tập trung trước hết vào giải quyết các vấn đề còn bỏ
ngỏ dưới đây:

- Thứ nhất, từ quan điểm thực chứng có thể thấy: con
người vốn dĩ không ai hoàn thiện, học thuyết, tư tưởng,
thậm chí tổ chức của con người cũng vậy. James Madison trong
tập sách "Các bài viết chủ trương chế độ liên bang
1787-1788", đã nhận định: "<em>Con người không phải là
những thiên thần. Nếu con người là những thiên thần, thì
chính quyền cũng chẳng cần thiết phải tồn tại làm
gì.</em>"[3] Vậy thì tại sao chỉ có "chủ nghĩa Mác - Lênin
và tư tưởng Hồ Chí Minh" mới là "nền tảng tư tưởng"
(Điều 4 Hiến pháp)? Phải chăng chỉ có chủ nghĩa Mác – Lê
nin và tư tưởng Hồ Chí Minh là luôn đúng trong mọi thời
đại, còn các tư tưởng khác thì không? Nếu chủ nghĩa Mác –
Lê nin là "luôn đúng", là "chân lý" như vậy, thì tại
sao hiện nay ở gần như đa số tuyệt đối các nước trên
thế giới, trong đó có cả các nước nơi đã hình thành nên
những tư tưởng này, như ở Cộng hòa liên bang Đức hay Liên
bang Nga hiện nay, họ lại không coi đó là "nền tảng tư
tưởng" qui định trong Hiến pháp giống như chúng ta?

- Thứ hai, tổ chức của con người cũng không hoàn thiện,
vậy Đảng có phải là một tổ chức hoàn thiện nhất không?
Nếu không, thì hiện nay hơn ba triệu Đảng viên không do dân
bầu ra, họ đang đại diện cho ai và liệu họ có thể đại
diện cho tiếng nói, lợi ích của hơn chín mươi triệu đồng
bào, trong đó có rất nhiều người không phải là Đảng viên
hay không? Ở các nước dân chủ, các Đảng theo đuổi mục
đích đại diện cho lợi ích đa dạng của nhân dân ở Nghị
viện. Ở Việt Nam, Quốc hội Việt Nam sẽ đại diện cho lợi
ích của tổ chức Đảng, cho đảng viên hay "của nhân dân",
khi mà thực tế Quốc hội hiện có đến 91,6% tổng số đại
biểu là Đảng viên[4], được tổ chức và hoạt động theo
nguyên tắc "Đảng lãnh đạo" (Điều 4) và nguyên tắc
"tập trung dân chủ" (Điều 6)? Hơn nữa, về mặt thuật
ngữ, từ Đảng chính trị (Tiếng Anh: political party/ Tiếng
Đức: politische Partei, Tiếng Pháp: parti politique) đều bắt
nguồn từ gốc tiếng la tinh là từ "pars", có nghĩa là
"bộ phận". Nếu Đảng được hiểu theo nghĩa gốc chỉ là
"bộ phận", vậy một Đảng mà thành viên không do dân bầu,
là "một bộ phận", có thể đại diện cho "toàn thể nhân
dân Việt Nam" hay không?

- Thứ ba, nếu quan niệm Đảng cũng không phải là một
tổ chức hoàn thiện, vậy khi Đảng mắc sai lầm trong hoạch
định chính sách, thì tổ chức hiến định nào có vị trí
pháp lý tương đương có thể đứng ra phản biện lại hay góp
ý cho Đảng? Khi Đảng vi phạm Hiến pháp thì hệ quả pháp lý
đối với chính tổ chức Đảng là gì?

Song song với việc giải quyết những câu hỏi kể trên, tôi
nghĩ khi xây dựng Hiến pháp, các nhà lập hiến không nên xa
rời mà cần trở về đúng với cội nguồn của Hiến pháp là
bản "Hiến pháp của dân". Các Hiến pháp dân chủ đầu
tiên trên thế giới ra đời đều là kết quả của các cuộc
cách mạng dân chủ như Cách mạng tư sản Anh, Mỹ, Pháp. Đây
là những bản Hiến pháp của dân, thể hiện được ước
vọng của nhân dân, bảo vệ quyền con người, chống lại sự
độc tài, sự áp bức, bóc lột và nguy cơ lạm quyền của nhà
nước. Sở dĩ gọi những Hiến pháp đầu tiên này là Hiến
pháp của dân vì những bản Hiến pháp này chỉ qui định hành
vi của nhà nước, xuất phát từ mục đích giới hạn quyền
lực của Nhà nước, tạo lập và bảo vệ xã hội dân sự
một cách hợp pháp, thúc đẩy tiến bộ xã hội, ngăn chặn
hành vi lạm quyền từ phía Nhà nước.

Ở Việt Nam, muốn xây dựng một bản Hiến pháp của dân, thì
trước tiên quyền lập hiến của nhân dân phải được tách ra
khỏi quyền lập pháp của Quốc hội.[5] Muốn vậy, tôi cho
rằng trước tiên về mặt thủ tục cần phải thành lập một
Quốc hội lập hiến do dân bầu. Hiến pháp trước tiên phải
do Quốc hội lập hiến này thông qua. Sau khi đã được Quốc
hội lập hiến thông qua, bản Hiến pháp đó phải được đưa
ra toàn dân phúc quyết. Quốc hội lập hiến khi hoàn thành
nhiệm vụ sẽ tự giải tán, nhân dân sẽ bầu ra một Quốc
hội lập pháp (hay Nghị viện) mới. Quốc hội lập pháp này
sẽ không được quyền sửa Hiến pháp, mà chỉ thực hiện
những nhiệm vụ, quyền hạn mà Hiến pháp đã qui định. Mọi
sự sửa đổi, bổ sung Hiến pháp (nếu có) đều phải được
đưa ra toàn dân phúc quyết. Kiến nghị này không mới, cũng
không xa lạ với lịch sử của bản Hiến pháp 1946[6], vấn
đề chỉ giản đơn là: lúc đó ta chưa có điều kiện để
làm, thì nay ta cần phải làm và làm một cách nghiêm túc.

Tóm lại, Hiến pháp đích thực bao giờ cũng là một "khế
ước xã hội"[7], thể hiện "ý chí, nguyện vọng của mọi
tầng lớp nhân dân."[8] Những vấn đề sửa đổi Hiến pháp
của chúng ta hôm nay không chỉ liên quan đến chính chúng ta, mà
còn là sản phẩm tinh thần gửi gắm đến thế hệ tương lai
– con cháu của chúng ta mai sau. Hiến pháp sửa đổi lần này
vì thế cần phải mạnh dạn hội nhập với Hiến pháp của
các nước trên thế giới, cần phải trở lại những vấn đề
căn bản nhất: Hiến pháp là "Hiến pháp của dân", Đảng
chính trị là "tổ chức của nhân dân, cùng hoạch định các
chính sách của nhân dân và thực hiện chức năng liên kết
giữa nhà nước và xã hội, vì lợi ích của toàn thể nhân
dân."


_______________________

[1] Gröpl, Staatsrecht I, 4. Aufl., 2012, Rn. 391 f.

[2] Xem thêm: Gröpl, Staatsrecht I, 4. Aufl., 2012, Rn. 394 f.

[3] Hamilton/Madison/Jay, Die Federalist Papers – vollständige Ausgabe,
2007, S. 320.

[4] Xem thống kê công bố công khai tại trang chủ của Trung tâm
bồi dưỡng đại biểu dân cử, "8.4% đại biểu Quốc hội
hiện tại, Quốc hội khóa XIII là người ngoài Đảng", tại
địa chỉ: http://ttbd.gov.vn/Home/Default.aspx, truy cập gần nhất
ngày 2/2/2012.

[5] Xem thêm: Nguyễn Đăng Dung (chủ biên), Quốc hội Việt Nam
trong Nhà nước pháp quyền (Chuyên khảo dành cho sau đại học),
Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội, Hà nội, 2007, tr.
291–387.

[6] Thực tế bản Hiến pháp 1946 chưa từng được sửa theo
cách thức mà Điều 70 đề nghị, thì đã bị thay thế bởi
các tuyên bố chính trị khác. Xem thêm: Phạm Duy Nghĩa, Bản
hiến pháp 60 năm trước và những món nợ lịch sử, Tạp chí
Tia Sáng, đăng ngày 2/2/2007; Nguyễn Sỹ Dũng, Học ở Hiến pháp
năm 1946, Tạp chí Tia sáng, đăng ngày 16/9/2011, truy cập tại
địa chỉ:
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=4377;
Nguyễn Minh Tuấn, Hiến pháp 1946: thể hiện cơ chế phân công
và kiểm soát quyền lực, Tạp chí Tia sáng, đăng ngày
14/12/2011, truy cập tại địa chỉ:
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=4377.

[7] Nguyễn Sỹ Dũng, Khế ước xã hội, Tạp chí Tia sáng, đăng
ngày 3/1/2013, truy cập tại địa chỉ:
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=6036.

[8] Nguyễn Sỹ Phương, Hiến pháp là nền tảng, còn nền tảng
của Hiến pháp?, Tạp chí Tia sáng, đăng ngày 23/1/2013, truy cập
tại địa chỉ:
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=116&CategoryID=42&News=6093.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130206/khi-hien-phap-la-cua-dan), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Gửi tự động từ

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Đăng ký: Đăng Nhận xét (Atom)