Lê Thăng Long - Về một con người trong tù

<blockquote>Kính gửi: BBT báo Dân Luận

Tôi xin gửi bài viết sau đây đến BBT báo Dân Luận nhân dịp
Tết đến, Xuân về.

Rất mong được BBT báo Dân Luận đăng tải .

Xin chúc mừng Tết Quý Tỵ 2013 đến BBT báo Dân Luận.

Xin trân trọng kính chào và chân thành cảm ơn,

Lê Thăng Long
Người đồng khởi xướng phong trào Con đường Việt
Nam</blockquote>


<h2>VỀ MỘT CON NGƯỜI TRONG TÙ</h2>

Lê Công Định đã về. Niềm vui sắp được gặp lại bạn
tràn ngập. Những điều tốt đẹp đang mở ra. Nhưng nhớ đến
một người bạn khác vẫn còn trong vòng lao lý mà chạnh lòng.
Có lẽ thời điểm mà những người xa nhà khắc khoải nhất
là Tết. Đã trải qua 3 cái Tết trong tù tôi hiểu rõ cảm giác
đó. Những người ở ngoài nhưng phải xa quê hương vào những
ngày Tết còn không tránh được nỗi nhớ nhà. Những người
phải vào tù vì tình yêu quê hương thì bị chia cắt với gia
đình vào những thời khắc xum vầy thiêng liêng là một nỗi
đau với họ.

Phân trại 1 trại giam Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai nằm lọt trong
một vùng rừng núi xa khu dân cư. Ở đó suốt ngày không nghe
được tiếng xe cộ. Thỉnh thoảng tiếng xe lửa vọng từ xa
xình xịch là thứ âm thanh duy nhất mang đến cảm giác ngoài
đời. Ngày đầu tiên đến trại giam này gợi lại cho chúng
tôi mọi ký ức thời chiến tranh, bao cấp và hợp tác hóa nông
nghiệp. Năm giờ sáng hồi kẻng thứ nhất đánh thức mọi
người dậy, chỉ có 30 phút cho một buồng giam từ 50 đến 80
người phải xong việc vệ sinh cá nhân. Năm giờ ba mươi hồi
kẻng thứ hai báo hiệu cho mọi người phải xuất buồng điểm
danh. Sáu giờ đến sáu giờ ba mươi sáng là thời gian xuất
trại cho những ai phải đi ra xưởng lao động. Đó cũng là lúc
mà loa phóng thanh đọc thành tích thi đua lao động của ngày
hôm trước rồi tiếp theo là những tiêu chuẩn cho nếp sống
văn minh mới trong trại giam. Mỗi tuần vào sáng thứ hai, các
tù nhân còn phải tập trung vào hội trường ngồi xổm dưới
đất nghe giáo huấn đạo đức. Có lúc còn được phát động
học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Kết
quả là mọi người phải làm một bản thu hoạch bằng việc
chép lại mẫu có sẵn. Hôm nào có tù nhân vi phạm nội quy
trại giam và bị xử lý kỷ luật thì sẽ bị đọc tên công
khai trên loa phóng thanh. Lâu lâu có tiếng bom mìn khai thác đá
ở đâu đó gần đấy vang rền và chấn động cả khu vực
trại giam, tạo ra cảm giác không khác gì đang sống trong vùng
khói lửa. Chưa kể giữa đêm nghe hàng loạt tiếng đạn xé
không khí tĩnh lặng mà cứ ngỡ như đang bị bố ráp. Mãi sau
này mới biết được mỗi khi nghe tiếng súng như vậy là có
đơn vị nào đó bên ngoài về để kiểm tra đột xuất "quân
số".

Ngoại trừ những âm thanh nói trên, còn lại là một không gian
tĩnh lặng ban ngày và u tịch về đêm. Nếu không có những
bức tường cao với hàng rào thép gai thì nơi đó là một khung
cảnh đẹp. Trong khu cách ly chỗ chúng tôi ở, do không bao giờ
bị chúng tôi bẫy nên chim muông về rất nhiều. Trong khu này
có 5 cây xoài đã cho quả, là nơi của bầy se sẻ thường về
tụ tập để ăn những hạt cơm chúng tôi rải cho chúng.
Hướng Nam sừng sững một quả núi Gia Lào. Trên đỉnh núi có
một ngôi chùa cùng tên, tương truyền là rất linh thiêng nên
có nhiều khách thập phương thăm viếng. Vào mỗi chiều từng
đàn chim vỗ cánh bay về ngọn núi. Có lẽ đó là nơi nghỉ
đêm của chúng. Có nhiều loài chim nhưng nhiều nhất là quạ.
Hồi nhỏ mọi người hay nói rằng nghe tiếng quạ kêu là có
người chết. Còn bây giờ ở đây thì quạ kêu thường xuyên
và thỉnh thoảng thì nghe tin có người tù qua đời. Cũng không
hiếm trường hợp không có thân nhân nhận xác về nên họ đem
chôn ở khu nghĩa địa của trại giam. Nhiều năm trước nghe
nói đó là một khu hoang tàn nhưng từ lúc ông Nhâm về làm
giám thị thì đã cho xây dựng lại, đắp xi măng các ngôi mộ
và dựng bia nên khang trang hơn nhiều. Ông Nhâm cũng là người
được các tù nhân ở đó quí mến vì đã áp dụng những
chính sách thoáng hơn nhiều thời của giám thị trước đó -
bị gọi là thời phát xít. Nhưng lúc tôi còn ở đó thì ông
Nhâm đã bị đình chỉ công tác vì những chính sách như vậy
bị cho là gây ra sai phạm. Sau đó ông ấy bị chuyển đi nơi
khác.

Cứ mỗi khi nghe thấy có người chết thì tâm trạng chúng tôi
lại bồi hồi thương tiếc cho những cảnh đời phải kết
thúc trong tù. Một lần biết tin có một tù nhân chính trị qua
đời ở khu trạm xá bên cạnh vì bệnh hoạn và thiếu thốn.
Lòng cứ thắt lại. Biết được ông về đây chưa được 6
tháng, chưa một lần được gặp mặt và nói chuyện, thì giờ
ông đã về nơi chín suối. Hơn một ngày sau nghe nói gia đình
vẫn chưa thấy lên nhận xác về. Chúng tôi lâu nay vẫn tìm
cách gửi đồ ăn, thuốc lá, thuốc bổ qua cho ông nhưng cũng
không được nhiều vì bị kiểm soát gắt gao. Đến cái tên
của ông mà cũng không biết được chính xác. Người thì nói
Vạn, người thì nói Rạng. Ông bị kết án vì treo cờ, cờ gì
chúng tôi cũng không rõ. Nhưng chắc chắn một điều là ông
thuộc nhóm A – cách mà trại giam phân loại những người tù
chính trị. Không biết có bao nhiêu thân phận đã đấu tranh và
ra đi trong âm thầm lặng lẽ như vậy. Chắc cũng không ít.

Đêm về nơi đây thường rất lạnh. Đất Xuân Lộc này ban
ngày nắng như đổ lửa nhưng đêm khuya thì trời lạnh và
thường có gió lùa. Chăn ở đây phát cũng khá dầy nhưng có
những đêm vẫn không đủ ấm, phải mặc thêm quần áo. Vào
mùa mưa thì tiếng ếch nháy, ểnh ương kêu inh ỏi phá tan
không gian u tịch. Mùa nắng thì côn trùng vo ve như một bản
hòa tấu giữa trời đêm. Cũng có những lúc không hiểu lý do
gì mà ban đêm hoàn toàn vắng lặng, không có cả tiếng lá cây
xào xạt. Vào những đêm như vậy anh Thức thường không ngủ,
nhìn ra cửa sổ qua song sắt nhà tù. Anh vốn vẫn ít ngủ lúc
còn ở ngoài đời. Đêm khuya thường lên sân thượng ngắm
trời và suy tư. Không gian chật hẹp trong phòng giam không ngăn
được tâm hồn anh phóng ra khoảng trời rộng lớn. Thỉnh
thoảng tôi vẫn bị anh đánh thức dậy giữa khuya để cùng
ngắm một cảnh trăng đẹp, một ngôi sao lấp lánh sáng lạ
thường hoặc để chia sẻ về một ý tưởng mới. Thức là
người yêu thích thiên nhiên và hay chiêm ngưỡng, khám phá
những điều kỳ diệu của chúng. Khi còn bị tạm giam ở B34,
cửa sổ phòng giăng kín lưới mà anh vẫn nhìn ra được những
vẻ đẹp của thiên nhiên ở ngoài. Giữa những bức tường
giam thô ráp vô hồn, nhưng tình yêu thiên nhiên đã truyền cho
anh cảm hứng nên những câu thơ tả cảnh:

<em>Bồ đề xao nắng hoàng hôn đỏ
Mây tía trôi quyện chuông trời
Chim đàn đàn về nương lá Phật
Khúm núm kêu gợi nhớ chùa xa</em>

<em>Màn đêm trì kéo bình minh xuống
Vầng dương cố vượt núi mây đen
Mây lành đỏ rừng tàn sương tối
Sáng lạ vầng đông ló mặt trời.</em>

Lúc mới về trại giam Xuân Lộc, ba chúng tôi bị đưa ngay
xuống khu cách ly. Đây là khu vực thiếu sự chăm sóc và dọn
dẹp lâu năm nên rất dơ bẩn hôi hám. Nó được dùng để làm
nơi đổ rác, chất đống hàng năm trời, đầy ruồi nhặng,
giòi nhung nhúc. Có một đường mương xây bằng xi măng để
dẫn nước thoát từ khu trạm xá nhưng lâu ngày không ai khai
thông nên trở thành môi trường lý tưởng cho muỗi và các mùi
hôi thối sinh trưởng. Cỏ um tùm, dây leo dại bò tràn lan ra
cả lối đi. Xác chuột chết rất nhiều, những con còn sống
thì to bằng bắp chuối. Các bụi rậm là nơi ẩn mình lý
tưởng của các loài rắn ráo, rắn ngũ hành. Nói thật là nhìn
cảnh tượng đó không thể không có cảm giác rằng họ muốn
để chúng tôi trong một môi trường ô nhiễm. Nhưng anh Thức
nghĩ khác. Anh đề nghị họ để chúng tôi dọn dẹp làm sạch
lại khu vực này. Không ngờ họ lại rất hoan nghênh ý tưởng
đó nhanh chóng. Trong vòng gần 2 tháng chúng tôi vét mương, làm
cỏ, tải núi rác ra thành từng cụm nhỏ phơi khô để đốt.
Dù làm một công việc chưa bao giờ có kinh nghiệm nhưng Thức
chỉ huy tiến hành nó theo một bản thiết kế hẳn hoi. Lúc đó
chưa có giấy viết gì nhưng anh vẫn tính toán mọi thứ thật
chi tiết, qui hoạch rõ ràng từng cụm trồng rau cải, trồng hoa
và các loại dây lêo có trái như khổ qua, đậu rồng. Bùn
dưới mương được vét lên đắp dọc hàng rào B40 để trồng
các loại hoa dại dây leo nhiều màu sắc rực rỡ rất đẹp.
Đó cũng là nơi để trồng rau dền cơm ăn rất ngon và bổ
máu. Từ một rãnh mương hôi hám với đầy bọc ni lông, vỏ
chai và các loại phế thải y tế chúng tôi biến nó thành một
con kênh nhỏ, nước trong. Thế là tự nhiên nó trở thành nơi
tắm mát của lũ chim.

Chỉ trong 3 tháng mà chúng tôi đã trồng được hơn 40 loại
rau, củ, quả từ những cây mọc dại và hạt giống gia đình
gửi vào. Ăn không thể nào hết, vừa gửi cho các anh em tù
nhân khác, vừa gửi về cho gia đình. Gia đình chúng tôi đã
rất vui khi ăn những sản phẩm đó - một niềm hạnh phúc
thực sự. Các cán bộ trại giam khi muốn có rau sạch vẫn
xuống xin một ít. Mà đúng là hoàn toàn sạch, đến cả phân
hóa học cũng không dung tới. Khu vườn sân trước thì lúc về
còn đầy gạch đá xà bần. Chúng tôi gom sạch rồi trồng hoa
hồng, vạn thọ và một số loại cây cảnh, biến khu cách ly
thành một không gian sống có thể hưởng thụ được. Mỗi
sáng sau khi làm vườn xong, ngồi ngoài sân uống trà, cà phê
ngắm hoa và chim chóc tắm mát hót líu lo là một sở thích chưa
có được lúc ở ngoài đời.

Điều thú vị nữa là nấu ăn. Anh Thức chưa từng nấu ăn
một lần ngoài đời, tôi thì càng mù tịt. Anh Định có biết
đôi chút nhưng nấu không ngon. Nhìn 3 anh em sụt cân thảm hại
sau thời gian tạm giam ở B34, Thức xung phong làm đầu bếp và
tuyên bố: "Chúng ta phải hồi phục nhanh chóng". Lúc đó tôi và
anh Định đều nghi ngờ vì lúc còn ở ngoài Thức rất không
thích vào bếp. Nhưng tất cả đều bất ngờ sau đó. Lúc đầu
thì anh chế biến những gì đang có thành những món chẳng có
ngoài đời nhưng ăn rất ngon vì lạ miệng. Sau đó dần dần
đến các món "chính qui" như phở, hủ tiếu Nam vang, cả mì
Spagheti, v.v... Định là người sành ăn mà phải công nhận là
ngon và giống khẩu vị chuẩn. Có một món rất ấn tượng mà
Thức tự chế ra, chúng tôi đặt tên là mì gió Trần Đông
Chấn. Mỗi khi muốn nấu một món gì mới Thức lại hỏi tôi
và Định ráng nhớ lại nó có hương vị thế nào, phân tích
xem nó gồm những gia vị gì. Rồi anh pha thử tới lui vài lần
đến khi gần đạt thì bắt đầu nấu. Gia đình gửi cho khá
nhiều nguyên liệu nhưng cũng không thể đủ được như ngoài
đời. Nhưng Thức luôn chế ra được từ những cái có sẵn.
Tôi đoan chắc rằng các bà vợ mà nhìn thấy cảnh tôi rửa
rau, anh Định thái bắp cải, anh Thức đứng bếp, v.v... thì
phải rất khoái chí. Hơn một tháng sau, trước khi anh Định
về Chí Hòa thì đã hồng hào trở lại, lên ít nhất 5 kg. Còn
tôi thì cứ tăng cân đều đặn, có lúc lên gần 80 kg, phải
cố tập thể dục rất nhiều mới không bị chọc là béo. Anh
Thức cũng phục hồi rất nhanh và trở nên rắn chắc. Tôi tin
chắc rằng sau này về Thức có thể trở thành đầu bếp giỏi
nếu muốn.

Đây là thời gian tôi học hỏi được nhiều nhất trong đời.
Khi còn anh Định ở đây tôi được nghe rất nhiều về những
kiến thức luật học, về triết học và cả quan hệ quốc
tế. Cách ứng xử thâm thúy của anh cũng là điều phải có
thời gian gần nhau liên tục mới học hỏi được. Với anh
Thức thì cách thức giải quyết vấn đề một cách chiến
lược cùng với kiến thức kinh tế, chính trị, xã hội sâu
rộng của anh thì có thể học mãi mà không hết. Cũng nhờ hai
người mà tôi tập tành làm thơ và cuối cùng cũng làm được.

Hơn một tháng trước khi ra tù, tôi được chuyển khỏi khu
cách ly lên khu chung ở với các anh em tù hình sự. Ở đây tôi
lại biết thêm một điều là nhiều anh em này rất quí mến anh
Thức. Lý do rất đơn giản: "Nhờ các anh ở dưới đó mà tụi
em ít bị no đòn", họ nói. Cạnh khu cách ly là khu kỷ luật
để cùm và giam riêng những ai vi phạm nội quy trại giam. Muốn
vào khu kỷ luật phải đi qua khu cách ly. Trong khu này có một
phòng làm việc dành để tra hỏi những người vi phạm trước
khi quyết định đưa vào khu kỷ luật. Thời gian đầu chúng
tôi hay nghe những người tù khóc xin cán bộ đừng đánh khi
bị tra hỏi. Khi có tra hỏi thì họ không cho chúng tôi đi về
phía cuối dãy nhà chỗ có phòng làm việc.

Nhưng sau một vài lần nghe tiếng kêu la, anh Thức vẫn cứ
bước tới. Thấy cảnh tượng đó anh bảo: "Các cán bộ không
nên làm vậy. Luật không cho phép". Họ cũng ngại nên dừng tay
rồi sau đó vào phòng chúng tôi giải thích rằng mấy tù nhân
đó thường vi phạm và rất cứng đầu, gây mất an ninh trật
tự trong trại. Thức bảo không thể vì mục đích đúng mà
dùng phương pháp sai. Luật tố tụng hình sự nghiêm cấm không
dược dùng nhục hình dưới bất kỳ hình thức nào. Sau lần
đó chúng tôi không nghe thấy tiếng các tù nhân vi phạm nội
quy bị đánh nữa. Cũng nói thêm rằng theo các anh em tù hình
sự đã ở qua nhiều trại giam thì trại Xuân Lộc này tình
trạng đánh đập tù nhân là ít hơn nhiều so với các trại
khác.

Tết này đã là lần thứ tư Thức phải đón trong tù. Điều
kiện sinh hoạt của anh 7 tháng nay đã không còn được như
trước. Anh bị biệt giam suốt ngày trong một căn phòng nhỏ
chỉ mở cửa vào lúc chia cơm. Không còn được làm vườn,
nấu ăn, không cả sách báo tập viết. Một mình giữa 4 bức
tường là một thách thức không nhỏ. Vừa rồi tôi nhận
được tin là anh Phương, một người tù chính trị cũng ở
phân trại 1 trại giam Xuân Lộc, cách đây một vài tháng bị
chuyển từ khu chung xuống biệt giam ở khu cách ly giống anh
Thức. Chưa đầy một tuần sau anh đã đập đầu tự tử vì
quá bức bách. Nhưng cũng may anh được cấp cứu kịp thời.
Thời gian ở khu chung trước khi về, tôi cũng quen biết anh
Phương. Anh đã ở tù 12, 13 năm rồi, không có người thăm nuôi
nên anh sống bằng cách giặt đồ thuê. Tính anh vui vẻ cởi
mở nên được nhiều người thích. Án của anh hình như là 16
năm.

Thức là người luôn tìm được cách cân bằng tinh thần của
mình trong mọi hoàn cảnh để không bị rơi vào trạng thái
tiêu cực, luôn tìm được nguồn an lạc từ trong cho dù xung
quanh là những điều không thuận lợi. Thời tạm giam ở B34
còn khắc nghiệt hơn nhiều nhưng anh vẫn ra khỏi đó với một
tinh thần tươi mới và những bài thơ thật hào khí và lãng
mạn. Nên tôi tin rằng hiện giờ anh cũng không buồn. Tuy vậy
vẫn không khỏi chạnh lòng vì biết anh đang rất nhớ nhà,
nhớ những người thân thương, nhớ bạn bè và quê hương đang
còn thổn thức. Giao thừa này tôi sẽ thức cùng bạn vì lúc
đó bạn sẽ thả hồn theo đất nước để làm một bài thơ
khai bút đầu xuân.

Mừng năm mới Quý Tỵ, nguyện ước cho tự do của anh và cũng
nguyện làm hết sức mình để anh sớm trở về.

Lê Thăng Long
27 Tết Quý Tỵ 2013

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130207/le-thang-long-ve-mot-con-nguoi-trong-tu),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!