Kim Yến - Hồn của phát triển

Quá trình phát triển vừa qua mới chỉ là gặt hái những gì
dễ dãi, ngắn hạn, mà thiếu một cái hồn, Hồn của phát
triển một triết lý, một nền tảng xuyên suốt lâu dài. Vậy
đâu là cái hồn của phát triển cần vươn tới?

<center><img src="http://118.69.212.144/ImageHandler.ashx?ImageID=192322"
width="550" /></center>
<center><em>Rừng tự nhiên ở Tây Nguyên cơ bản không còn nữa.
Ảnh: Phan Quang</em></center>

Bên cạnh một số thành quả đạt được qua hơn 25 năm đổi
mới, con đường phát triển của đất nước những năm gần
đây đối diện với nhiều thách thức nghiêm trọng: kinh tế
vĩ mô ngày càng bất ổn, doanh nghiệp suy sụp và ngưng hoạt
động hàng loạt. Giá cả không ngừng tăng khiến đời sống
người dân ngày càng khó khăn. Tài nguyên khoáng sản, rừng bị
khai thác cạn kiệt, môi trường sống ngày càng ô nhiễm nặng.
Giáo dục, y tế khủng hoảng chưa thấy lối ra. Khoa học thiếu
cơ chế để phát triển. Căng thẳng và bất an xã hội, những
vụ khiếu kiện liên quan đến đất đai, đền bù giải toả
ngày càng gay gắt trong khi việc thực thi các quyền lợi của
người dân còn hạn chế. Văn hoá và đạo đức xã hội xuống
cấp, niềm tin sụt giảm nghiêm trọng…

Tất cả cho thấy quá trình phát triển vừa qua chỉ mới là
gặt hái những cái gì dễ dãi, ngắn hạn, trước mắt, mà
thiếu một cái hồn, một triết lý, một nền tảng xuyên
suốt, lâu dài. Vậy đâu là cái hồn của phát triển cần
vươn tới để đất nước đi lên một cách vững bền? Đó là
nội dung của toạ đàm Đi tìm cái hồn của phát triển, do báo
Sài Gòn Tiếp Thị tổ chức, với sự góp mặt của các chuyên
gia kinh tế, văn hoá, nhà nghiên cứu triết học, doanh nhân,
nhân khởi đầu năm mới Quý Tỵ.

<h2>Phát triển bằng mọi giá</h2>

<blockquote>Lãnh tụ của phong trào dân chủ Myanmar Aung San Suu Kyi
nói khi lần đầu tiên sau 24 năm đi ra khỏi Myanmar để dự
hội nghị Diễn đàn kinh tế thế giới tổ chức tại Bangkok:
"Myanmar không muốn bị áp đặt mô hình phát triển, dù chúng
tôi cũng không muốn bị bỏ lại phía sau. Chúng tôi cần đầu
tư, nhưng chúng tôi không cần thứ đầu tư sẽ đào sâu thêm
hố ngăn cách giàu nghèo, cản trở người dân tiếp cận những
lợi ích của cuộc cải cách. Tham nhũng sẽ đi liền với đầu
tư, nên trước tiên, chúng ta phải quan tâm đến cải cách hệ
thống pháp luật. Không phải thứ luật pháp sinh ra để dành
quyền lợi cho một nhóm người, nên đừng chỉ suy nghĩ về
luật đầu tư nước ngoài". Phải chăng đó cũng là một triết
lý phát triển, là cái hồn của phát triển mà bà mong muốn cho
đất nước của mình?</blockquote>

Nhìn bức tranh tổng thể phát triển đất nước những năm qua,
thấy rõ tăng trưởng kinh tế chủ yếu chạy theo số lượng,
đổ thật nhiều vốn, kể cả vốn vay mượn để tạo thành
tích tăng trưởng bằng mọi giá dù hiệu quả thực sự không
bao nhiêu (thể hiện qua hệ số ICOR ngày càng cao, năng suất
ngày càng giảm). Mặt nhân văn trong phát triển bị xem nhẹ,
biểu hiện qua giáo dục, y tế, văn hoá, đạo đức xã hội
khủng hoảng kéo dài. Đó là một sự phát triển thiếu một
cái hồn, một triết lý nhất quán làm nền tảng cho mọi chủ
trương chính sách.

Giống như trong giáo dục, bao lâu chưa tìm được triết lý
giáo dục phù hợp, giáo dục vẫn sẽ mãi loay hoay với những
"cải cách" hình thức, nửa vời, thiếu tính hệ thống; trong
phát triển cũng vậy, bao giờ chưa tìm ra được cái hồn hay
triết lý phát triển phù hợp, đặt trọng tâm vào con người,
vào hạnh phúc cụ thể, thực sự của người dân thay vì vào
những con số, vào thành tích bề nổi, chưa phân bổ công bằng
thành quả của phát triển, thì chừng đó vẫn chưa phát huy
được nội lực, tính sáng tạo, tính chủ động của các
tầng lớp nhân dân, từ đó mới có phát triển bền vững.

<h2>Vậy, cái hồn của phát triển của Việt Nam là gì?</h2>

<center><img src="http://118.69.212.144/ImageHandler.ashx?ImageID=192323"
width="550" /></center>
<center><em>Sức trẻ là tài sản lớn nhất của dân tộc. Ảnh:
Phan Quang</em></center>

Là người gắn bó máu thịt với Tây Nguyên, bằng những phân
tích sắc sảo và thẳng thắn, nhà văn Nguyên Ngọc đã nhìn
thấy những vấn đề của đất nước nói chung qua bài học
Tây Nguyên. Ông khẩn thiết kêu cứu:

"Sau chiến tranh, xã hội Tây Nguyên vẫn còn nguyên, sức bền
vững rất mạnh, nhưng khi bứng mất nền tảng vật chất làng
và rừng, coi kinh tế động lực chỉ là khai thác tài nguyên,
rừng tự nhiên cơ bản không còn nữa. Một ít khu bảo tồn
còn sót lại nhưng chỉ là trang sức thôi, đã bị "móc" hết
ruột bên trong. Chúng ta đã… băm nát Tây Nguyên.

Mỗi vùng kinh tế có chức năng của nó. Tây Nguyên là mái nhà
cho toàn Đông Dương, là nơi để giữ nước. Mái nhà bị lở
sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ đất nước. Tây Nguyên chi phối
nước miền Đông và Tây Nam bộ. Rừng mất, nước mất, thuỷ
điện băm nát hệ thống sông tự nhiên, nước ngầm tụt
xuống 37m. Vấn đề Tây Nguyên phản ánh đậm nét nhất tư duy
phát triển của chúng ta mười mấy năm qua. Từ kinh nghiệm
ấy, phải dừng ngay tất cả mọi kế hoạch khai thác tận cùng
tài nguyên. Phát triển phá vỡ tự nhiên theo nghĩa này cực kỳ
nguy hiểm cho những vùng khác.

<blockquote>Khu vực Tây Nguyên rất đặc biệt, nhưng cũng chứa
đựng những vấn đề rất chung cho phát triển kinh tế. Về cơ
bản, xã hội Tây Nguyên trước năm 1975 là làng, nền tảng
vật chất của làng là sở hữu đất và rừng, chưa có nơi
nào vô chủ cả, tồn tại từ hàng ngàn năm, được hệ thống
quản lý tập tục của làng bảo đảm. Sau năm 1975, chúng ta có
hai chủ trương lớn về Tây Nguyên, đó là biến Tây Nguyên
thành cứ địa vững chắc về an ninh, quốc phòng, và trở
thành động lực phát triển kinh tế đất nước. Từ đó,
chúng ta đã quốc hữu hoá toàn bộ đất và rừng, tiến hành
cuộc đại di dân từ Bắc bộ và miền Trung lên Tây Nguyên.
Mất đất và rừng, hệ thống làng sụp đổ, dẫn đến nhiều
hệ quả khác. Trong lịch sử từng có những cuộc chuyển cư
lớn, nhưng diễn ra nhiều thời kỳ tuần tự, nhưng cuộc tăng
dân số rất nhanh, gấp năm lần dân số Tây Nguyên này không
phải là tăng tự nhiên, làm đảo lộn cơ cấu dân cư, xã
hội, dân tộc Tây Nguyên trở thành thiểu số, chỉ chiếm 15%.
Dân số Tây Nguyên giờ có đủ 54 dân tộc! Tập quán canh tác
hoàn toàn đảo lộn. Lấy đất làng cấp cho các binh đoàn làm
kinh tế, cấp cho dân di cư, chúng ta không hề biết như vậy là
cướp đất của các làng, cướp đất của dân Tây Nguyên…
Người từ nơi khác đến nhìn rừng chỉ thấy gỗ, nhưng với
người Tây Nguyên, rừng là toàn bộ đời sống của họ. Làng
và rừng là một. Unesco trao danh hiệu di sản văn hoá Tây Nguyên
không phải chỉ cho âm nhạc cồng chiêng, mà là không gian văn
hoá cồng chiêng. Không gian là làng và rừng. Không còn làng và
rừng là không còn Tây Nguyên. – Nhà văn Nguyên
Ngọc</blockquote>

Từ bài học Tây Nguyên, đặt ra một vấn đề vô cùng hệ
trọng, tất cả suy thoái, suy kiệt đó đã vượt ngưỡng chưa?
Hay mấp mé ngưỡng? Liệu rừng có khôi phục lại được
không? Rừng bị tàn phá nếu để nguyên có được tái sinh?
Quá ngưỡng rồi. Trước đây, con người Tây Nguyên đường
hoàng, tự chủ, cường tráng giữa thiên nhiên, giờ trở thành
ngơ ngác, bơ vơ, hết sức thụ động".

Buổi toạ đàm dành nhiều thời gian để phân tích câu chuyện
về lúa gạo và người nông dân. Ông Nguyễn Ngọc Trung, tổng
giám đốc công ty Vinh Phát, một trong những đơn vị dẫn đầu
về xuất khẩu gạo cả nước, đã phân tích lý do vì sao Việt
Nam xuất khẩu gạo nhất nhì thế giới, mà nông dân vẫn
nghèo: "An Giang hiện có nhiều giống lúa cạnh tranh được với
Thái Lan như giống lúa 4218, chất lượng lúa như nhau, nhưng
cách nào giá mình vẫn thấp hơn Thái Lan vì bị cạnh tranh quá
lớn. Nông dân mình giỏi lắm, đặt giống nào nông dân sản
xuất được giống đó, nhưng do không thống nhất được giá
bán, nên đời sống rất bấp bênh. Giá thị trường lúa gạo
đang xuống, vai trò của Nhà nước trong việc định hình cho
giá trị gạo Việt Nam không có, thả sức ai muốn kéo lưng ai
xuống cũng được. Thái Lan phát triển được nhờ rất thống
nhất giá bán, bảo đảm quyền lợi cho nông dân. Người Hàn
Quốc có niềm tự hào riêng và không ai nắm lưng ai kéo xuống,
người Nhật Bản cũng luôn giúp cho bạn hàng của mình. Do
đặc tính dân tộc trong cả quá trình phát triển khiến văn
hoá bị thui chột, nền văn hoá kém cỏi, không có chính sách
giáo dục tốt để tăng lòng tự hào dân tộc trong làm ăn
thời bình. Hồn dân tộc, hồn của hạt gạo phải là ý
nguyện chung, từ cấp cao nhất. Chúng ta đã từng sát cánh bên
nhau trước sự tồn vong của quốc gia, tại sao đất nước hoà
bình, chúng ta lại không giữ được hồn mình?"

<h2>Quan trọng hơn cả: phát triển vì ai?</h2>

Đặt vấn đề thay đổi phải mang tính hệ thống, chuyên gia
kinh tế Phạm Chi Lan tiếp lời: "Anh Nguyên Ngọc đặt câu hỏi,
liệu tất cả đã tới ngưỡng chưa? Tôi thấy về kinh tế,
đã quá ngưỡng rồi, đòi hỏi phải từ bỏ hoàn toàn cái cũ.
Nền kinh tế chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, hoạt động kém
hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước đập thẳng vào chủ
trương lấy doanh nghiệp nhà nước làm chủ đạo, làm nòng
cốt. Đó là điều không thể. Bất công trong phát triển cũng
quá ngưỡng rồi. Phát triển phải vì đại đa số người dân,
lấy lợi ích số đông làm nền tảng, không thể phát triển
vì một nhóm rất nhỏ hưởng lợi. Muốn thay đổi, phải nhìn
cả hệ thống. Nhưng thay đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ
cấu kinh tế dường như vẫn làm theo cách cũ, vẫn củng cố
hệ thống ngân hàng quốc doanh, doanh nghiệp nhà nước thì làm
sao phát triển?"

Đề cập cụ thể hơn điều này, chuyên gia kinh tế Phạm Đỗ
Chí cho rằng: "Việt Nam hiện nợ trên 100 tỉ USD, trong đó nợ
công bao gồm nợ của doanh nghiệp nhà nước chiếm tới 55%.
Hệ thống ngân hàng lãi ảo, tiền huy động của dân đã bị
dùng để đổ vào bất động sản, vào vàng, ấy là chưa kể
thâu tóm ngân hàng. Nền kinh tế cần tín dụng đồng hành với
doanh nghiệp, nhưng với lãi suất kiểu này, doanh nghiệp không
vay nữa, ngân hàng sẽ phá sản. Phải quan tâm đến nông thôn,
nông dân thì mới tạo mãi lực từ bên trong cho phát triển lâu
dài. Làm gì cho nông thôn phải được coi là mục tiêu chính
của phát triển kinh tế, có như vậy mới đổi được bộ
mặt nông thôn. Nghiên cứu sâu về mô hình cảnh báo sớm vĩ
mô, tôi thấy cái khó nhất với các nhà kinh tế bây giờ là
nhìn trước mặt, chúng ta không biết sẽ đi về đâu? Làm sao
thấy được cái gì sẽ xảy ra để có thể phòng ngừa? Chúng
ta vẫn tô hồng bức tranh kinh tế, mà quên đi tiềm năng khủng
hoảng lớn, thậm chí còn nặng hơn cả Thái Lan hồi năm 1997".

<blockquote>Ở Hàn Quốc, Thuỵ Điển, tổng thống có hẳn trang
web công khai lịch làm việc từng tuần, nhờ đó dân có thể
giám sát. Quan chức Thuỵ Điển cũng không được đi taxi, mà
chỉ đi bộ, đi tàu điện. Sự ăn xài của các quan chức Việt
Nam quá lãng phí, còn kéo nhau ra cả nước ngoài ăn xài, khiến
cho chi tiêu công đội lên dữ dội. Mốt mới của ta bây giờ
là lễ hội, thi hoa hậu nào cũng có quan chức đến, không
biết việc đó thì có ích lợi gì cho người lao động? Phải
có cơ chế giám sát. Không thể để quyền lực vô biên. Phải
có một cơ chế giám sát quyền lực, tạo ra thể chế để
người dân giám sát được các quan chức. Vấn đề kinh tế
không thể giải quyết trong phạm vi kinh tế, mà dính đến cả
chính trị, xã hội – tiến sĩ Lê Đăng Doanh.</blockquote>
Là một nhà công nghiệp, chủ tịch HĐQT công ty giấy Sài Gòn,
ông Cao Tiến Vị, không chỉ ưu tư về doanh nghiệp mà còn về
cây lúa, về người nông dân: "Với một đất nước, một doanh
nghiệp, cái hồn rất quan trọng. Doanh nghiệp muốn phát triển
bền vững phải có con người, đó là phần hồn của sản
phẩm. Mỗi sản phẩm phải mang cái hồn, nếu không chỉ là
xuất khẩu thô, giá rẻ mạt. Một dân tộc có truyền thống
lúa nước mấy ngàn năm như Việt Nam rất dễ để xây dựng
những sản phẩm lúa gạo có hồn, có trí tuệ, tính dân tộc
trong đó. Nhưng cây lúa của chúng ta không có hồn, không có
thương hiệu, không có tên Việt Nam. Phải làm sao tạo hồn cho
hạt lúa Việt Nam mang ra thế giới".

Cũng coi trọng việc xây dựng phần hồn cho doanh nghiệp và
đất nước, ông Lý Ngọc Minh, tổng giám đốc công ty gốm sứ
Minh Long 1, cho rằng: "Bất cứ đất nước nào được biết
đến đều bắt đầu từ những sản phẩm đặc trưng của
mỗi quốc gia. Một đất nước nhỏ, không hề có tài nguyên
như Singapore cũng trở thành đất nước số một về dịch vụ
tài chính, y tế, cảng biển… nhờ biết xây dựng thương
hiệu, thổi hồn vào sản phẩm, dịch vụ của họ. Vậy Việt
Nam có gì? Ai cũng nói vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long,
càphê Tây Nguyên xuất khẩu nhiều, nhưng giá trị không cao.
Phải thay đổi cả phần hồn và phần xác thì phát triển mới
bền vững. Phần xác là cơ chế chính sách nhà nước, tạo
điều kiện cho thương hiệu phát triển. Thương hiệu sản
phẩm chủ lực chính là thế mạnh đất nước, làm nên câu
chuyện thương hiệu đất nước. Không thể có đống cát nếu
không có hạt cát.

Về phần hồn, nhà trường phải có những nhà giáo dục tốt
mới đào tạo được những người yêu nước, chỉ có những
người yêu nước mới làm ra những sản phẩm yêu nước.
Truyền thông cũng phải kết hợp cùng ngành du lịch để quảng
bá cho đất nước, quảng bá cho công chúng biết nhiều hơn
những sản phẩm tốt của Việt Nam, tôn vinh những người có
công với đất nước, làm nên những sản phẩm danh tiếng cho
đất nước".

Nhấn mạnh cái đạo của người dẫn đầu, ông Đỗ Duy Thái,
tổng giám đốc công ty Thép Việt (Pomina) nói đầy cảm khái:
"Tôi ấn tượng mạnh về câu chuyện Tây Nguyên của nhà văn
Nguyên Ngọc, đó là câu chuyện của cả nước. Bệnh thành
tích, bệnh hình thức không biết xuất phát từ đâu, nhưng đã
dẫn đến cái chết của nhiều doanh nghiệp nhà nước và sự
thụt lùi của đất nước. Không sử dụng đồng tiền một
cách cân nhắc, gây lãng phí nghiêm trọng là thất bại của
cả nền kinh tế. Diễn tả của anh Ngọc về hình ảnh người
dân Tây Nguyên ngơ ngác làm tôi hết sức đau lòng. Nếu có
điều kiện cơ chế tốt, chúng ta có thể phát triển. Là một
nhà công nghiệp, để làm ra lợi nhuận, bản thân tôi cũng
phải nỗ lực, kiềm chế bản thân rất lớn, vì tôi cũng mê
đánh golf, nhưng trong giờ làm việc không cho phép, phải chơi
sau giờ làm việc. Nhiều khi đuổi việc một người chỉ vì
anh ta lấy mấy triệu đồng của công ty đi nhậu, để giữ
kỷ cương, giữ cái hồn của tổ chức, dù trong lòng mình
muốn khóc, vì anh rất giỏi. Người lãnh đạo là hình ảnh
đại diện một đơn vị, muốn tạo ra cái hồn thì văn hoá
người đứng đầu phải được coi trọng. Trong gia đình cũng
vậy, người cha không tốt thì các con không thể có cái đạo
để đi. Văn hoá lãnh đạo ảnh hưởng đến các đơn vị, gia
đình, những người có ảnh hưởng càng phải có đạo của
chính mình. Không có đạo của chính mình thì không thể điều
hành tốt được".

<h2>Đổ vỡ buộc phải đổi mới thực sự</h2>

Nói về mối liên quan giữa triết lý phát triển của cá nhân,
gia đình, tổ chức và quốc gia, ông Giản Tư Trung, viện
trưởng viện Nghiên cứu phát triển giáo dục (IRED) nhấn
mạnh: "Một cá nhân muốn phát triển bền vững phải có triết
lý sống, một gia đình muốn hạnh phúc dài lâu phải có gia
đạo, một tổ chức hay một quốc gia cũng không thể có cái
hồn để phát triển nếu tổ chức hay quốc gia đó không
được dẫn dắt bởi những nhà lãnh đạo có tầm vóc văn
hoá. Muốn tìm cái hồn cho phát triển, phải có triết lý phát
triển. Triết lý phát triển là cái mà người ta cần nó như
cái neo trong khủng hoảng và bệ phóng khi bình thường. Có một
quan hệ chặt chẽ giữa triết lý cá nhân và triết lý của
tổ chức, quốc gia. Gia đình cũng là một tổ chức, chưa bao
giờ mà vấn đề gia đạo lại quan trọng như lúc này. Khi mà
xã hội và nhà trường có quá nhiều bất trắc và biến loạn
thì chỉ có gia đạo, gia phong mới có thể cứu được con
trẻ. Đây là lúc mà chúng ta cần phải nghĩ nhiều về "cây roi
gia pháp" thời toàn cầu hoá. Những đứa trẻ lớn lên trong gia
đình có gia đạo tử tế sẽ rất khó hư hỏng. Khi nền tảng
xã hội và hệ thống giáo dục lung lay như hiện nay, giá trị
gia đình cũng bị ảnh hưởng, cần phải giữ cho được thành
trì cuối cùng này.

<center><img src="http://118.69.212.144/ImageHandler.ashx?ImageID=192324"
width="550" /></center>
<center><em>Trong giáo dục, bao lâu chưa tìm được triết lý giáo
dục phù hợp, giáo dục vẫn sẽ mãi loay hoay với những
"cải cách" hình thức, nửa vời, thiếu tính hệ thống.
Ảnh: Trung Dũng</em></center>

Muốn thực thi triết lý phát triển quốc gia, muốn tái cấu
trúc nền kinh tế, phải tái cấu trúc nền quản trị quốc gia
để bảo vệ cho được những quyền cơ bản của con người,
quyền cơ bản của công dân, để thực thi cho được công lý
và công bằng... Những triết lý phát triển căn bản này trên
giấy tờ nhắc đến thì rất nhiều, nhưng sự hiện hữu của
nó trên thực tế thì sao? Vậy bây giờ khi nói về triết lý
phát triển chúng ta trông chờ vào ai? Có thể trông chờ cái
mới và sự thay đổi từ trên xuống, nhưng còn có một con
đường nữa, đó là từ dưới lên, đó là "Thay đổi đến
từ TÔI". Khi mỗi người đều nghĩ vậy thì sẽ có sự thay
đổi. Chuyện quốc gia khó bàn, nhưng ai cũng có tổ chức của
mình, gia đình của mình. Hãy trông chờ vào bản thân mỗi con
người, mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp. Chẳng hạn, một
người cha, người mẹ mất đi, có thể không để lại gia
sản, nhưng để lại một gia đạo sâu dày, như thế là họ
sống đến hai, ba trăm năm trong lòng các thế hệ con cháu của
mình".

Chỉ rõ những tiêu chí tạo dựng triết lý phát triển bền
vững, tiến sĩ Lê Đăng Doanh nói: "Chúng ta phải hội nhập,
nhưng phải giữ hồn dân tộc mình, phải có những thương
hiệu và công ty lớn đại diện cho quốc gia. Nếu không có
thương hiệu không thể trỗi dậy. Thương hiệu Việt Nam phải
được đại diện bằng chính thương hiệu doanh nghiệp. Hội
nhập rộng rãi hơn nữa, càng phải tạo nên thương hiệu
mạnh. Lòng yêu nước và tự hào dân tộc cũng là một triết
lý phát triển. Muốn làm được, cần phải cải cách, tái cấu
trúc thể chế, vì mô hình kinh tế sinh ra từ đó: mọi người
đều khai thác tài nguyên. Một ông đốn gỗ trở thành giàu
nhất Việt Nam nhờ đốn hết gỗ tài nguyên đất nước thì
đóng góp gì cho đất nước? Một công ty tự xưng là tập
đoàn công nghệ Việt Nam mà chủ yếu chỉ bán điện thoại di
động, làm khu công nghệ cao thì chủ yếu bán đất nền…
Phải đào sâu mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng,
lực lượng kỹ thuật, không thể dựa trên khai thác tài
nguyên. "Về cơ bản, Tây Nguyên là "xong" rồi, chữ "xong" anh
Nguyên Ngọc dùng thật đau đớn!"

Ở Hàn Quốc, Thuỵ Điển, tổng thống có hẳn trang web công
khai lịch làm việc từng tuần, nhờ đó dân có thể giám sát.
Quan chức Thuỵ Điển cũng không được đi taxi, mà chỉ đi
bộ, đi tàu điện. Sự ăn xài của các quan chức Việt Nam quá
lãng phí, còn kéo nhau ra cả nước ngoài ăn xài, khiến cho chi
tiêu công đội lên dữ dội. Mốt mới của ta bây giờ là lễ
hội, thi hoa hậu nào cũng có quan chức đến, không biết việc
đó thì có ích lợi gì cho người lao động? Phải có cơ chế
giám sát. Không thể để quyền lực vô biên. Phải có một cơ
chế giám sát quyền lực, tạo ra thể chế để người dân
giám sát được các quan chức. Vấn đề kinh tế không thể
giải quyết trong phạm vi kinh tế, mà dính đến cả chính trị,
xã hội. Phải điều chỉnh một cách có ý thức thể chế
chính trị để có thể điều tiết kinh tế vĩ mô. Quan trọng
nhất phải dựa trên lợi ích dân tộc, đặt lợi ích dân tộc
lên trên hết".

<center><img src="http://118.69.212.144/ImageHandler.ashx?ImageID=192325"
width="550" /></center>
<center><em>Chưa bao giờ vấn đề gia đạo lại quan trọng như
lúc này. Ảnh: Phan Quang</em></center>

Đổ vỡ buộc chúng ta phải đổi mới, không còn con đường
nào khác. Nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn cho rằng:
"Cái hồn dân tộc đã có sẵn từ hàng ngàn năm, làm sao cho
hồn đó trở lại, khôi phục đất nước, coi cái hồn phát
triển là hồn dân tộc, đó là bài toán mới mà chúng ta phải
đi tìm. Không thể từ bỏ giấc mơ độc lập dân tộc và mục
tiêu phát triển, phải vượt lên, đi theo con đường phát
triển, nhưng không mơ mộng, không mạo hiểm. Myanmar đã hoàn
toàn từ bỏ mô hình cũ với những tín điều, mà vẫn giữ
vững độc lập dân tộc, nhờ đó họ bắt đầu phát triển.
Đừng chèn ép tầng lớp tư sản dân tộc, phải công nhận họ
là lực lượng phát triển xã hội. Chèn ép giai cấp tư sản
dân tộc chỉ chuốc lấy thiệt hại thôi. Mặt khác, hồn phát
triển của kinh tế, xã hội không phải là cái mơ hồ, phải
thể hiện bằng những cái hữu hình, thấy được. Chỉ nhìn
vào mũi giày của người dân còn thẳng thớm là biết chưa
thể chinh phục dân tộc ấy được, vì nước đó còn kỷ
cương lắm. Ngày hôm nay, người ta đề ra khái niệm "văn hoá
chính trị", văn hoá và chính trị là hai lĩnh vực tưởng
chừng không hề dính dáng gì tới nhau giờ lại gắn với nhau
mật thiết. Phải giải quyết mối quan hệ giữa văn hoá và
chính trị, mối quan hệ giữa quyền lực và người dân, mới
có cơ hội phát triển. Kinh nghiệm các nước, phát triển có
lúc thăng, lúc trầm, phong độ nhất thời nhưng đẳng cấp thì
bền vững. Đẳng cấp nằm ở đâu? Ít nhất phải giữ được
những cứ điểm như kỷ cương và khung cảnh gia đình, vì nơi
đó trực tiếp ảnh hưởng tới giáo dục con người. Những
cứ điểm trực tiếp liên quan đến sự tồn tại của bản
thân con người, ảnh hưởng đến an toàn về thân thể và phát
triển văn hoá tinh thần, tình cảm như giáo dục, y tế, các cơ
quan hành pháp, trị an… Những lĩnh vực đó mà không giữ
được thì đừng nói gì đến phát triển. Phải tập trung cho
thay đổi mô hình phát triển. Công nghiệp, nông nghiệp sẽ tự
giải quyết nếu chúng ta giải quyết được mô hình phát
triển".

<em><strong>Kim Yến (lược thuật)</strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130221/kim-yen-hon-cua-phat-trien), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!