Ngày kỉ niệm lần thứ hai "Mùa xuân Arab" ở Ai-cập,
được đánh dấu bằng những vụ bạo loạn trên quảng
trường Tahrir, nó làm cho nhiều nhà quan sát lo sợ rằng những
dự đoán đầy lạc quan của họ trong năm 2011 đã bị đổ
vỡ. Một phần của vấn đề là kì vọng đã bị ngôn từ mang
tính ẩn dụ - mô tả những sự kiện trong ngắn hạn - làm cho
méo mó. Nếu không gọi là "Mùa xuân Arab" mà gọi là
"Cuộc cách mạng Arab" thì những kì vọng của chúng ta đã
có tính hiện thực hơn. Các cuộc cách mạng thường diễn ra
trong hàng chục năm chứ không phải trong một vài mùa hay một
vài năm.
Xin hãy xem xét cuộc Cách mạng Pháp bắt đầu vào năm 1789. Ai
có thể đoán được rằng chỉ trong vòng một chục năm, anh
lính quèn vùng Corsic có thể đưa những đoàn quân của nước
Pháp đến bờ sông Nile hay những cuộc chiến tranh của Napoleon
sẽ tàn phá châu Âu đến tận năm 1815?
Nếu chúng ta nghĩ về những cuộc cách mạng Arab thì sẽ có
nhiều chuyện bất ngờ trong tương lai. Cho đến nay, đa số các
vương triều Arab vẫn còn khá nhiều tính chính danh, tiền bạc
và lực lượng để có thể vượt qua những đợt sóng mà
những cuộc khởi nghĩa của nhân dân đã lật đổ được
những nhà độc tài trong các nước cộng hòa thế tục như
Hosni Mubarak ở Ai-cập hay Muammar el-Qaddafi ở Libya, nhưng quá
trình cách mạng mới diễn ra được có hai năm thôi.
Đằng sau những cuộc cách mạng chính trị ở Arab là quá trình
thay đổi triệt để, lâu dài hơn và sâu sắc hơn, đôi khi
được gọi là cách mạng thông tin. Chúng ta còn chưa thể hiều
hết được hàm ý của nó, nhưng nó đang làm thay đổi tận
gốc rễ bản chất của quyền lực trong thế kỉ XXI, từ nay
tất cả các quốc gia sẽ phải sống trong một môi trường mà
ngay cả những chính quyền mạnh nhất cũng không thể kiểm
soát được hoàn toàn như họ đã từng làm trong quá khứ nữa.
Các chính phủ bao giờ cũng lo lắng về luồng thôn tin và tìm
cách kiểm soát nó, và đây cũng không phải là lần đầu tiên
thế giới bị tác động bởi những thay đổi đầy kịch tính
trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Máy in của Gutenberg là một
trong những cội nguồn quan trọng của cuộc Cải cách Tin lành
và cuộc chiến tranh diễn ra sau đó ở châu Âu. Nhưng hiện nay
số người, cả ở trong từng nước lẫn trên trường quốc
tế, có thể tiếp cận với quyền lực nhờ nắm được thông
tin đã tăng lên rất nhiều.
Cuộc cách mạng đang diễn ra trên toàn thế giới hiện nay dựa
trên sự phát triển như vũ bão của công nghệ, làm cho giá
thành của việc tạo lập, tìm kiếm và chuyển tải thông tin
giảm đi một cách cự kì nhanh. Trong suốt 30 năm qua, cứ 18
tháng khả năng tính toán của máy tính lại tăng lên gấp 2
lần, và đến đầu thế kỉ XXI giá thành chỉ còn bằng một
phần ngàn năm 1970 mà thôi. Nếu giá ô tô cũng giảm nhanh như
giá bán dẫn thì ô tô hiện chỉ còn 5 USD.
Mới gần đây thôi, tức là vào năm 1980 một cuộc điện
thoại dài 1 giây truyền qua dây dẫn bằng đồng chỉ mang
được thông tin trên 1 tranh giấy, còn hiện nay, sợi cáp quang
mỏng dính có thể truyền được thông tin chứa trong 90.000 tập
sách trong vòng có 1 giây. Năm 1980 bộ nhớ chứa một gigabyte
số liệu choán hết cả một phòng, còn hiện nay bộ nhớ 200
gigabytes có thể đút vừa túi áo.
Quan trọng hơn, giá chuyển tải thông tin đã giảm đáng kể,
rào cản giảm đi, người ta dễ dàng tiếp cận thông tin hơn.
Cùng với việc giảm giá thành và máy tính thu lại bằng một
chiếc máy điện thoại và những thiết bị di động khác, hậu
quả của việc phi tập trung hóa càng kịch tính hơn. So với
vài chục năm trước. quyền lực đối với thông tin hiện nay
được phân bố một cách rộng rãi hơn nhiều.
Kết quả là nền chính trị thế giới không còn là lĩnh vực
độc quyền của các chính phủ nữa. Các cá nhân và tổ chức
tư nhân – trong đó có WikiLeaks, các công ty đa quốc gia, các
tổ chức phi chính phủ (NGO), bọn khủng bố hay các phong trào
xã hội tự phát – đã có cơ hội "chơi" trực tiếp ngay
trong lĩnh vực này.
Sự lan truyền thông tin có nghĩa là những mạng lưới phi chính
thống phá vỡ vai trò độc quyền của bộ máy quan liêu truyền
thống, các chính phủ ít có khả năng kiểm soát chương trình
nghị sự hơn. Các nhà lãnh đạo chính trị có ít tự do hơn
trước khi họ phải phản ứng trước các sự kiện và buộc
phải liên lạc không chỉ với các chính phủ khác mà còn phải
giao tiếp với xã hội dân dự nữa.
Nhưng quảng bá quá mức cho những bài học mà các cuộc cách
mạng Arab đã dạy cho chúng ta về thông tin, công nghệ và
quyền lực thì cũng là sai lầm. Trong khi cuộc cách mạng thông
tin, về mặt nguyên tắc, có thể làm giảm quyền lực của các
nước lớn và gia tăng quyền lực của các nước nhỏ hay
những tác nhân bên ngoài nhà nước thì chính trị và quyền
lực là những hiện tượng phức tạp chứ không phải như
thuyết quyết định luận công nghệ mường tượng.
Giữa thế kỉ XX người ta sợ rằng máy tính và các phương
tiên liên lạc khác sẽ tạo ra một hệ thống kiểm soát tập
trung, tương tự như hệ thống mà George Orwell mô tả trong tác
phẩm 1984. Và trên thực tế, các chính phủ độc tài ở Trung
Quốc, Saudi Arabia và những nước khác đã sử dụng công nghệ
mới để tìm cách kiểm soát thông tin. Điều khôi hài đối
với những người mộng mơ trên không gian ảo là những dấu
vết điện tử do các mạng xã hội như Twitter and Facebook đôi
khi còn làm cho công việc của cảnh sát mật trở thành dễ
dàng hơn.
Sau một vài lúng túng do Twitter gây ra vào năm 2009, vào năm 2010
chính phủ Iran đã có thể đàn áp được phong trào "xanh".
Tương tự như thế, trong khi Vạn lí tường lửa của Trung
Quốc còn lâu mới được coi là hoàn hảo, nhưng chính phủ
vẫn giải quyết được vấn đế, ngay cả khi mạng Internet
bắt đầu lan tràn vào trong nước.
Nói cách khác, trong khi một số khía cạnh của cuộc cách mạng
thông tin giúp cho những tổ chức nhỏ bé thì một số khía
cạnh khác lại giúp cho những tổ chức lớn, đầy sức mạnh.
Quy mô vẫn còn giá trị. Trong khi tin tặc và chính phủ có thể
vừa tạo ra thông tin vừa sử dụng Internet thì vấn đề là
các chính phủ lớn có thể triển khai hàng chục ngàn người
đã được huấn luyện và tiếp cận với những máy tính lớn
nhằm bẻ khóa và thâm nhập vào hệ thống máy tính của các
tổ chức khác.
Ngoài ra, trong khi việc truyền bá thông tin là tương đối rẻ
thì việc thu thập và sản xuất tin mới lại thường đòi hỏi
những khoản đầu tư lớn và trong những hoàn cảnh có cạnh
tranh thì thông tin mới là tác nhân quan trọng nhất. Thu thập
thông tin tình báo là ví dụ tốt, con sâu máy tính Stuxnet khá
tinh vi từng làm hỏng các máy li tâm trong chương trình hạt
nhân của Iran dường như được làm theo đơn đặt hàng của
chính phủ (Mĩ - ND).
Các chính phủ và các nước lớn vẫn có nhiều nguồn lực hơn
những tổ chức tư nhân và cá nhân nắm được thông tin, nhưng
vũ đài hoạt động của họ đã trở nên chật chội hơn. Vở
kịch sẽ diễn ra như thế nào? Ai sẽ thắng còn ai sẽ thua?
Phải mất hàng chục năm chứ không phải một vài mùa mới có
thể trả lời được những câu hỏi này. Như các sự kiện ở
Ai-cập và những nơi khác đã cho thấy, chúng ta mới chỉ bắt
đầu hiểu được ảnh hưởng của cuộc cách mạng thông tin
đối với quyền lực trong thế kỉ này mà thôi.
<em>Joseph S. Nye là cựu thứ trưởng quốc phòng Mĩ và cựu chủ
tịch Hội đồng tình báo Mĩ. Hiện nay ông là Giáo sư ở đại
học Harvard (Harvard University). Tác phẩm mới nhất của ông:
Tương lai của quyền lực (The Future of Power).</em>
Nguồn:
http://www.project-syndicate.org/commentary/information-technology-s-political-implications-by-joseph-s--nye
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130211/joseph-s-nye-cach-mang-thong-tin-tro-thanh-cach-mang-chinh-tri),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét