Dân Luận: Hoàng Xuân Phú - Chỗ đứng của Nhân dân trong Hiến pháp

<a href="http://de.wikipedia.org/wiki/Leipziger_Messe">Hội chợ
Leipzig</a> trở thành <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Mustermesse">hội chợ hàng mẫu</a>
đầu tiên trên Thế giới vào năm 1895. Đối với <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/German_Democratic_Republic">Cộng hòa
Dân chủ Đức</a> (CHDC Đức, tức Đông Đức xã hội chủ
nghĩa, 1949 – 1990), Hội chợ Leipzig là một trong những nơi giao
tiếp quốc tế quan trọng nhất. Chính quyền Đông Đức coi
hội chợ này là nơi trưng bày thành quả kinh tế và chính trị
của CHDC Đức. Nhân dân Đông Đức tận dụng hội chợ này
để tiếp xúc với kỹ thuật và văn hóa của các nước tư
bản phát triển. Hàng năm, khoảng 600.000 người đổ về hai
kỳ hội chợ, được tổ chức vào tháng ba và tháng chín. Trong
hơn mười năm sống ở Leipzig, tôi đã từng hòa mình vào dòng
người ấy, thăm khoảng 20 kỳ hội chợ, mỗi kỳ dành ra
khoảng 3 ngày, và đã học được bao điều mới lạ, trong đó
có nhiều kiến thức về công nghệ.

Tại hội chợ hàng mẫu, người ta không bán hàng, mà chỉ
trưng bày hàng mẫu, để các doanh nhân xem xét, trao đổi và ký
kết hợp đồng. Các nhà trưng bày thường phân phát tài liệu
quảng cáo, được in rất đẹp. Người đi xem, nhất là cánh
trẻ, thấy đâu đông cũng xếp hàng, mọi người lấy cái gì
thì mình cũng vơ cái đó. Nhiều khi đến tối mới có thời
gian để đọc, mới biết thành quả kiếm được trong ngày là
gì. Và tất nhiên là phần lớn số tài liệu xa lạ đó được
bàn giao cho thùng rác.

Vào kỳ Hội chợ Leipzig đầu năm 1987, một công ty của <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States">Mỹ</a> phân phát bản
sao của một bức tranh màu. Mọi người sà vào nhặt, tôi cũng
ôm luôn một tập. Về đến nhà mới giở bức tranh ra ngắm,
thấy vẽ nhiều người ăn mặc kiểu quý tộc. Chú thích của
bức tranh viết là: <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Scene_at_the_Signing_of_the_Constitution_of_the_United_States">"The
Signing of the Constitution"</a> by <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Howard_Chandler_Christy">Howard
Chandler Christy</a> 1787 (Bức tranh <a
href="http://www.google.com/imgres?imgurl=http://blogs.archives.gov/prologue/wp-content/uploads/frank.jpg&imgrefurl=http://blogs.archives.gov/prologue/?p%3D1741&h=402&w=610&sz=240&tbnid=SZvPUivEEd-90M:&tbnh=90&tbnw=137&zoom=1&usg=__44Domi6mKeB3VDn41qxjY0ymoUY=&docid=re3c9Kl6SlGTMM&hl=de&sa=X&ei=FKkEUakox4KJB7fwgYgK&ved=0CDAQ9QEwAQ&dur=1517">"Lễ
ký Hiến pháp"</a> của họa sĩ <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Howard_Chandler_Christy">Howard
Chandler Christy</a> 1787), dưới cùng in đậm "1787 ~
1987" (xem Ảnh 1). Hóa ra, bức quảng cáo đó được in
nhân dịp kỷ niệm 200 năm <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Constitution">Hiến pháp
Hợp chúng quốc Hoa Kỳ</a>.

Lật mặt sau bức quảng cáo, thì thấy phần gốc của <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html">Hiến
pháp Mỹ</a> và 10 Điều bổ sung đầu tiên, được gọi chung
là <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/bill_of_rights_transcript.html">"Tuyên
ngôn Nhân quyền Hoa kỳ" – "United States Bill of
Rights</a>" (xem Ảnh 2 – Nơi được đánh dấu bằng bút màu
là những chỗ mà tôi thấy đáng lưu ý khi đọc vào năm
1987). 

<center><img title="clip_image001" border="0" alt="clip_image001"
src="http://lh6.ggpht.com/-vh6zMrNkhDg/USA4QAsxH5I/AAAAAAAAeAI/M-v8Wkwznuc/clip_image001_thumb.jpg?imgmax=800"
width="536" height="392"></center>

<center>Ảnh 1: Mặt trước của tờ quảng cáo in bức
tranh "Lễ ký Hiến pháp" của H. C. Christy</center>

<center><img title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002"
src="http://lh4.ggpht.com/-IdQUwb5uI-8/USA4SGL3ltI/AAAAAAAAeAY/0B12DRCMB-8/clip_image002_thumb.jpg?imgmax=800"
width="533" height="392"></center>

<center>Ảnh 2: Mặt sau của tờ quảng cáo in Hiến pháp
Mỹ (bản dịch tiếng Đức)</center>

Sau một ngày ròng rã lang thang ở hội chợ, tôi bâng quơ đọc
trong mỏi mệt. Nhưng càng đọc thì càng trở nên phấn chấn.
Vốn được hệ thống giáo dục và tuyên truyền trao cho một
bức tranh màu tối về chính thể Mỹ, tôi bất ngờ nhận ra
một thế giới mới lạ trong Hiến pháp Mỹ, và phát hiện ra
những tinh hoa của khoa học và nghệ thuật quản lý nhà nước
được tích tụ trong đó. Dù không biết hiệu quả thực tế ra
sao, dù biết rằng còn tồn tại những điểm vẫn được tranh
luận (ví dụ như quyền mang giữ vũ khí của công dân, quy
định tại <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_2_%281791%29">Điều
bổ sung sửa đổi II</a>), tôi vẫn rất trân trọng bản Hiến
pháp ấy, vì nó đã dạy cho tôi nhiều điều bổ ích. Và hôm
nay, chép ra đây một số cảm nhận của 26 năm về trước,
để bạn hữu gần xa cùng tham khảo.

Lời nói đầu súc tích

Được soạn thảo và ký kết trong năm 1787, có hiệu lực từ
năm 1789, <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html">Hiến
pháp Mỹ</a> bắt đầu bằng câu:

"Chúng tôi, Nhân dân Hợp chúng quốc Hoa Kỳ,
với mục đích xây dựng một Liên bang hoàn hảo hơn
nữa, thiết lập Công lý, đảm bảo sự Thanh bình
trong nước, chăm lo Quốc phòng, lo liệu Phúc
lợi chung, giữ vững Phúc lành của Tự do cho chính
mình và cho Hậu thế, quyết định xây dựng Hiến pháp
này cho Hợp chúng quốc Hoa Kỳ".

<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#preamble">Lời
nói đầu</a> cô đọng này truyền tải nhiều thông điệp.
Trước hết, chủ thể của Hiến pháp này là "Nhân dân",
đã tập hợp thành một khối thống nhất là "Chúng tôi",
những người chủ của Liên bang mang tên "Hợp chúng quốc Hoa
Kỳ", và họ đã "xây dựng Hiến pháp này". Mục đích
hướng tới là thiết lập và bảo vệ những giá trị chung, bao
gồm "Công lý" (Justice); "Thanh bình" (Tranquility); "Quốc phòng"
(common defense); "Phúc lợi chung" (general Welfare) và "Phúc
lành của Tự do" (the Blessings of Liberty), không chỉ riêng cho
thế hệ người Mỹ đang sống, mà còn cho cả "Hậu
thế", tức là các thế hệ mai sau của họ (our
Posterity).

Tôi không trích từ <a
href="http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/doc_uslegalsystem_x.html">văn
bản tiếng Việt</a> đăng trên <a
href="http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/">trang chủ của Đại sứ
quán Mỹ tại Việt Nam</a>, mà đưa ra lời dịch khác, nhằm
thể hiện sát hơn cảm nhận của mình về <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html">Hiến
pháp Mỹ</a>. Một ví dụ cho sự khác nhau là cách dịch cụm
từ <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html">"secure
the Blessings of Liberty"</a>. Trên mạng internet có nhiều người
hỏi cụm từ này có nghĩa là gì (giải nghĩa trong nội bộ
tiếng Anh), điều đó chứng tỏ nó không phải là hiển nhiên,
dễ hiểu. <a
href="http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/doc_uslegalsystem_x.html">Bản
tiếng Việt của ĐSQ Mỹ</a> dịch cụm từ ấy thành "giữ
vững nền tự do", tức là bỏ qua danh từ <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Blessing">"Blessing"</a>.
Trong Từ điển Anh-Việt của Viện Ngôn ngữ học (thuộc
Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam, do Nhà xuất bản Khoa học xã
hội in tại Hà Nội vào năm 1975), danh từ "Blessing" có hai
nghĩa gần nhất với nội dung đang đề cập là "phúc
lành" và "hạnh phúc, điều sung sướng". <a
href="http://usa.usembassy.de/etexts/gov/gov-constitutiond.pdf">Bản dịch
sang tiếng Đức của ĐSQ Mỹ tại CHLB Đức</a> chọn nghĩa
"hạnh phúc" ("das Glück der Freiheit", tức là "hạnh
phúc của tự do"). Còn cá nhân tôi thì muốn chọn nghĩa
"phúc lành", và dịch cả cụm từ thành "Phúc lành của
Tự do". Bởi tôi phỏng đoán, rằng có thể các tác giả
muốn dùng "the Blessings of Liberty" để chỉ cái Tự do
được Tạo hóa ban phúc cho Loài người, nhằm nhấn mạnh:
Quyền Tự do ấy cũng tồn tại đương nhiên như Loài
người, chứ không phải là kết quả ban phát của hiến
pháp, hay của bất kỳ chính phủ hoặc đảng phái nào cả.

Lời nói đầu của Hiến pháp Mỹ chỉ vẻn vẹn 52 từ (tiếng
Anh), tức là chỉ dài bằng khoảng 1/33 so với Lời nói đầu
của <a
href="http://vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=1104&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=">Hiến
pháp Việt Nam 1980</a> và bằng khoảng 1/10 so với Lời nói đầu
của <a
href="http://vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=2394&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=">Hiến
pháp Việt Nam 1992</a>. Nhưng nó đã gói gọn tất cả những ý
quan trọng nhất. Có lẽ, sự cô đọng, súc tích đó đã góp
phần làm cho Hiến pháp Mỹ trường tồn suốt hơn 220 năm nay,
trong khi nhiều hiến pháp khác đoản mệnh.

Hiến pháp là để tổ chức và kiểm soát quyền lực Nhà
nước

Trong một nhà nước pháp quyền, thì Hiến pháp là đạo luật
cơ bản nhất. Điều này thì mọi người quan tâm đều rõ.
Nhưng Hiến pháp quy định những gì và nhằm mục đích
gì, thì không phải ai cũng biết hoặc có cùng quan điểm.
Ngay trong giới cầm quyền và những người viết ra Hiến pháp,
cũng có những nhận thức khác nhau về vấn đề này. Vì vậy,
các Hiến pháp Việt Nam thường khác rất nhiều so với Hiến
pháp Mỹ.

Ngoài Lời nói đầu, Hiến pháp Mỹ 1787 bao gồm 7 điều, chứa
các nội dung sau đây:

Điều I: Quyền lực lập pháp (Quy định về cơ
cấu, tổ chức, hoạt động và quyền hạn của Quốc hội, bao
gồm Thượng viện và Hạ viện)

Điều II: Quyền lực hành pháp (Quy định về
thể thức bầu cử, tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn và
quyền lợi của Tổng thống và Phó Tổng thống)

Điều III: Quyền lực tư pháp (Quy định về Tòa
án Liên bang Tối cao và một số tòa án cấp dưới do Quốc
hội lập ra, và về tội phản quốc)

Điều IV: Quan hệ giữa các bang

Điều V: Quá trình sửa đổi Hiến pháp

Điều VI: Nợ quốc gia, hiệu lực Hiến pháp và
các đạo luật của Hợp chúng quốc đối với các bang

Điều VII: Phê chuẩn Hiến pháp

Danh mục trên cho thấy, Hiến pháp Mỹ không lan man ra nhiều
lĩnh vực, mà tập trung vào việc thiết lập và kiểm soát
hoạt động của các cơ quan quyền lực.

Với phương châm "đầu xuôi – đuôi lọt", Hiến pháp
Mỹ không với tới mọi cấp, mà chỉ quy định về các cơ
quan và vị trí quyền lực cấp cao nhất.

Đối với tập thể, Hiến pháp Mỹ chỉ đề cập đến Quốc
hội (bao gồm Thượng viện và Hạ viện), Tòa án tối cao và
một số tòa án cấp dưới do Quốc hội lập ra, về mối quan
hệ giữa các bang.

Đối với cá nhân, ngoài mấy quy định chung cho "các quan
chức dân sự", Hiến pháp Mỹ chỉ tập trung vào các quy
định dành cho Tổng thống, Phó Tổng thống và Nghị sĩ Quốc
hội.

Tại sao như vậy? Có lẽ các nhà lập hiến Hoa Kỳ quan niệm
rằng: Hiến pháp chỉ cần kiểm soát quyền lực ở cấp cao
nhất, không cần phải can thiệp sâu hơn nữa. Các cơ quan
và vị trí quyền lực cấp cao nhất sẽ sinh ra các luật và
văn bản dưới luật, cùng với các biện pháp thích hợp để
điều hành và quản lý các cơ quan và nhân viên cấp dưới.

Việc thu hẹp đối tượng kiểm soát của Hiến pháp, chỉ
tập trung vào cấp cao nhất, sẽ không bỏ sót đối
tượng, mà ngược lại còn tăng hiệu quả quản lý.

"Không bỏ sót đối tượng" vì: Khi cấp cao nhất đã
hoạt động tử tế thì nó cũng bắt buộc các cấp dưới cũng
phải tử tế theo. Cho nên, chỉ cần quan sát mức độ tử
tế của bộ máy quản lý cấp dưới, thì cũng có thể suy
đoán ra mức độ tử tế của lãnh đạo ở cấp cao nhất.

"Tăng hiệu quả quản lý" vì: Nếu quy định chung
chung, cho phạm vi quá rộng, thì Hiến pháp sẽ "mất thiêng",
và các lãnh đạo thượng đỉnh dễ quan niệm, rằng những quy
định đó chỉ dành cho thần dân và các quan lại cấp dưới,
còn bản thân họ là ngoại lệ. Khi đó, lãnh đạo cấp cao
nhất dễ "buông thả", tham nhũng và làm bao điều xấu.
Nếu xảy ra như vậy, "thượng bất chính, hạ tắc
loạn", không thể khống chế cấp dưới được nữa.
Ngược lại, khi đã quy định đích danh cho Tổng thống, Phó
Tổng thống và Nghị sĩ Quốc hội, thì không thể nhầm lẫn,
không thể thoái thác được nữa. Họ chỉ còn cách là nghiêm
chỉnh chấp hành.

Việc hạn chế đối tượng và khu vực điều tiết (trực
tiếp) trong khuôn khổ tương đối hẹp còn có thêm một tác
dụng rất tích cực, đó là giúp kéo dài tuổi thọ của
Hiến pháp. Bởi lẽ, càng dàn trải ra quá nhiều đối
tượng và lĩnh vực, thì càng hay phải sửa đổi hoặc viết
mới Hiến pháp, để đáp ứng những thay đổi của thực
tế cuộc sống. Đó chính là một trong những lý do khiến
các Hiến pháp đã được sinh ra ở Việt Nam đều "đoản
thọ".

Hiến pháp Mỹ không đề cập một cách chung chung những điều
cao siêu, mà quy định rất cụ thể và rất thực dụng.
Chẳng hạn, để đảm bảo cho bộ máy Nhà nước hoạt động
ổn định, Hiến pháp Mỹ quy định:

"Ngay khi nhóm họp sau kỳ bầu cử đầu tiên, các Thượng
nghị sĩ sẽ được chia đều thành ba nhóm. Thượng nghị sĩ
nhóm một sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào cuối năm thứ hai,
Thượng nghị sĩ nhóm hai sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào cuối năm
thứ tư, Thượng nghị sĩ nhóm ba sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào
cuối năm thứ sáu. Sao cho, cứ sau hai năm, sẽ bầu lại một
phần ba số Thượng nghị sĩ" (Trích <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec3">Điều
I, Khoản 3</a>)

Như vậy, tuy nhiệm kỳ thông thường của Thượng nghị sĩ là
6 năm, nhưng không phải cứ 6 năm là bầu lại một lần và thay
đổi một thể, mà cứ 2 năm lại bầu một lần và mỗi
lần chỉ thay một phần ba số Thượng nghị sĩ. Nhờ thế,
hoạt động của Thượng viện không bị trì trệ hay gián
đoạn bởi các kỳ bầu cử, và sau mỗi lần bầu cử nó không
bị rơi vào trạng thái có quá nhiều "lính mới" (tức là
có quá nhiều những người còn thiếu kinh nghiệm về hoạt
động trong Thượng viện).

Một ví dụ khác:

"Phó tổng thống Hợp chúng quốc là Chủ tịch Thượng
viện, nhưng không được biểu quyết, trừ trường hợp
số phiếu hai bên bằng nhau" (Trích <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec3">Điều
I, Khoản 3</a>)

Với một quy định đơn giản như vậy, Thượng viện sẽ
chẳng bị rơi vào tình thế không thể đưa ra kết luận do số
phiếu chống bằng số phiếu thuận, mà luôn luôn có thể
quyết định dựa trên quá bán (đa số phiếu). 

Qua đó ta thấy rằng: Hiến pháp Mỹ được xây dựng
để tổ chức và kiểm soát quyền lực ở cấp cao nhất trong
bộ máy quản lý Nhà nước.

Hiến pháp với vai trò phòng chống tham nhũng

Tham nhũng là nguy cơ thường trực đối với bộ máy cầm
quyền. Nó hoành hành nhiều nhất tại các chế độ lạc hậu
và độc tài. Chính quyền càng tham nhũng thì càng cư xử tệ
hại với Nhân dân. Điều đó gây phản cảm và bức xúc đến
mức, để lấy lòng Nhân dân thì các trùm tham nhũng cũng lớn
tiếng tuyên bố chống tham nhũng. Vì thế, nhiều khi chống tham
nhũng chỉ là màn kịch trớ trêu, và lãnh đạo càng hô hào
chống tham nhũng thì càng lộ diện là diễn viên tồi.

Để bộ máy quản lý Nhà nước có thể hoạt động một cách
tử tế và thực sự vì Nhân dân, các nhà lập hiến Mỹ đã
huy động cả Hiến pháp vào việc phòng chống tham nhũng. Vấn
đề là, Hiến pháp không thể cấm đoán tràn lan và đề cập
quá rộng. Vậy họ đã lựa chọn những đối tượng và hành
động tham nhũng nào để ngăn ngừa trong Hiến pháp?

Nhằm hạn chế khả năng các Nghị sĩ "tự phục
vụ", bằng cách bỏ phiếu tán thành thiết lập hay tăng thù
lao cho các cương vị công chức mà bản thân muốn được bổ
nhiệm, và hạn chế việc Chính phủ cài người vào Quốc hội,
Hiến pháp Mỹ quy định:

"Trong nhiệm kỳ của mình, không một Thượng nghị sĩ hay
Hạ nghị sĩ nào được bổ nhiệm vào bất kỳ cương vị công
chức nào của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, nếu nó được
lập ra hay nếu thù lao dành cho nó được tăng trong nhiệm kỳ
đó; và không một ai đang là công chức của Hợp chúng
quốc Hoa Kỳ được trở thành Nghị sĩ của một trong hai
Viện" (Trích <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec6">Điều
1, Khoản 6</a>)

Nhằm hạn chế tham nhũng thông qua quà tặng, lương bổng, danh
hiệu…, Hiến pháp Mỹ quy định:

"Không tước hiệu quý tộc nào được trao bởi Hợp
chúng quốc. Nếu không được sự đồng ý của Quốc hội,
không ai trong số những người đảm nhận các chức vụ
có thù lao hoặc mang tính chất danh dự của Hợp chúng quốc
được phép nhận bất cứ quà tặng, thù lao, chức vụ,
hoặc danh hiệu ở bất cứ dạng nào, do vua chúa hoặc do chính
phủ nước ngoài ban tặng" (Trích <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec9">Điều
I, Khoản 9</a>)

Để hiểu hơn ý nghĩa của quy định trên, ta ôn lại đôi
chút về một số giải thưởng mà hai vị nguyên thủ quốc gia
của hai nước xã hội chủ nghĩa <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Soviet_Union">Liên Xô</a> và <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/East_Germany">CHDC Đức</a> đã từng
nhận.

<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Leonid_Brezhnev">Leonid Brezhnev</a>
là Tổng bí thư <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Communist_Party_of_the_Soviet_Union">Đảng
Cộng sản Liên Xô</a> từ năm 1966 và kiêm chức Chủ tịch <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Presidium_of_the_Supreme_Soviet">Đoàn
chủ tịch Xô-viết Tối cao Liên Xô</a> (tức đứng đầu Nhà
nước Liên Xô) từ năm 1977, cho tới khi qua đời vào năm 1982.
Ông được phong <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Held_der_Sowjetunion">Anh hùng Liên
Xô</a> <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Liste_von_Helden_der_Sowjetunion">4 lần
(1966, 1976, 1978, 1981)</a>. Đó là phần thưởng và danh hiệu danh
dự cao quý nhất của Liên Xô. Người được phong Anh hùng Liên
Xô được nhận thêm cả <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Leninorden">Huân chương Lênin</a>, <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Held_der_Sowjetunion#Goldener_Stern">Huy
chương Sao Vàng</a>, Bằng khen của <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Presidium_of_the_Supreme_Soviet">Đoàn
chủ tịch Xô-viết Tối cao</a> và một khoản tiền thưởng
tương đương với một năm lương.

<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Erich_Honecker">Erich Honecker</a> là
Tổng bí thư <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Socialist_Unity_Party_of_Germany">Đảng
Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Đức</a> và Chủ tịch <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Staatsratsvorsitzender">Hội đồng Nhà
nước</a> CHDC Đức từ năm 1976 đến năm 1989. Ông được trao
<a href="http://de.wikipedia.org/wiki/Karl-Marx-Orden">Huân chương Các
Mác</a> 5 lần (1969, 1972, 1977, 1982, 1985). Đó là huân chương cao
quý nhất của CHDC Đức, được kèm thêm khoản tiền thưởng
là 20.000 Mark. (Để so sánh: <a
href="http://doku.iab.de/mittab/1990/1990_4_mittab_stephan_wiedemann.pdf">Tại
CHDC Đức vào năm 1988, lương tháng trung bình của công nhân
trực tiếp sản xuất là 1.110 Mark, của thợ cả là 1.370 Mark
và của giảng viên đại học là 1.477 Mark.</a>) Ông Honecker
được phong <a href="http://de.wikipedia.org/wiki/Held_der_DDR">Anh hùng
CHDC Đức</a> vào năm 1987.

Bên cạnh đó, Liên Xô đã 3 lần (1972, 1982, 1987) trao Huân
chương Lênin cho ông Honecker. Ngược lại, CHDC Đức đã trao
Huân chương Các Mác (1974) và phong tặng danh hiệu <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Held_der_DDR">Anh hùng CHDC Đức</a>
(1976) cho ông Brezhnev. Ngoài ra, họ còn nhận được nhiều phần
thưởng khác từ trong nước, và nhiều giải thưởng "trao
đổi" với lãnh đạo các nước trong phe xã hội chủ nghĩa.

Cuối cùng thì CHDC Đức sụp đổ vào năm 1990 và Liên Xô tan
rã vào năm 1991. Hơn nữa, ông Honecker <a
href="http://de.wikipedia.org/wiki/Erich_Honecker#Erkrankung.2C_Sturz_und_R.C3.BCcktritt">bị
cách chức</a> Tổng bí thư Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống
nhất Đức và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước CHDC Đức vào
tháng 10 năm 1989, và bị khai trừ khỏi đảng vào tháng 12 năm
1989. Điều đó cho thấy, hai ông Leonid Brezhnev và Erich
Honecker có xứng đáng với bằng ấy danh hiệu và giải thưởng
hay không.

Ví dụ kể trên cho thấy, khi đã nắm trọn quyền lực trong
tay, các nhà lãnh đạo quốc gia khó mà tự kiềm chế, để
khước từ các giải thưởng và sự vinh danh, mà bộ sậu nịnh
thần luôn chầu chực nỉ non. Liên hệ với cả vấn nạn giải
thưởng và danh hiệu đang hoành hành ở Việt Nam hiện nay, ta
thấy các cha đẻ của Hiến pháp Mỹ đã nhìn xa trông rộng
biết nhường nào, khi đưa vào Hiến pháp điều cấm liên
quan đến quà tặng, lương bổng, danh hiệu và tước vị.

Ở Việt Nam thường diễn ra cảnh cấp dưới tỉ tê với cấp
trên, rằng "công lao của anh như trời bể, mà lương bổng
lại èo ọt, bất công quá chừng". Rằng "nếu anh bóp
miệng, thì đàn em cũng bị đói lây..." Vậy là thủ
trưởng "mủi lòng", "cả nể chiều theo ý kiến anh em",
"đành chấp nhận" để họ làm thủ tục tăng lương liên
tiếp cho mình. Chỉ đợi có vậy, các đệ tử cũng ào ào
hưởng ứng, "theo đóm ăn tàn". Lương sếp tăng trước,
lương mình theo sau. Cũng tương tự như việc sốt sắng chạy
cho sếp chút học vị, để thêm rộng đường mà lo bằng cấp
cho bản thân. Rồi rầm rộ cái phong trào "tình cảm",
hết tết nhất đến cưới xin, phúng viếng… "Tình cảm
đi" dưới dạng phong bì kèm theo quà cáp, "tình cảm
lại" dưới dạng chữ ký. Hai bên đều có lợi, chỉ khổ
cho Dân, hại cho Nước. Các nhà lập hiến Mỹ đã đề phòng
viễn cảnh "đời thường" ấy từ hơn 220 năm trước,
nên đã quy định trong Hiến pháp rằng:

"Vào các thời điểm cố định, Tổng thống được
nhận một khoản thù lao cho công việc của mình,
khoản tiền này sẽ không tăng và cũng không giảm trong suốt
nhiệm kỳ, và ông ta không được phép nhận bất cứ
một khoản thù lao nào khác của Hợp chúng quốc, hoặc của
bất cứ bang nào" (Trích <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a2_sec1">Điều
II, Khoản 1</a>)

Hơn nữa:

"Tổng thống, Phó Tổng thống và các quan chức dân
sự của Hợp chúng quốc sẽ bị cách chức khi bị
buộc tội phản quốc, tội nhận hối lộ, hoặc
những tội nghiêm trọng khác" (<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a2_sec4">Điều
II, Khoản 4</a>)

Tức là, đối với "Tổng thống, Phó Tổng thống và các
quan chức dân sự của Hợp chúng quốc", thì "tội nhận
hối lộ" được xếp chỉ dưới "tội phản quốc",
trên "những tội nghiêm trọng khác", và người "bị
buộc tội" đó phải "bị cách chức".

Qua quy định phòng chống tham nhũng, trong đó chỉ đích danh
Tổng thống và Phó Tổng thống, ta lại được chứng kiến
một lần nữa các phương châm "đầu xuôi – đuôi lọt",
"cụ thể" và "thực dụng", được quán triệt trong
Hiến pháp Mỹ.

Hai bài học có thể rút ra từ đây là:

- Muốn thành công trong việc phòng chống tham nhũng thì
trước hết phải tập trung nhằm vào mấy vị trí cao nhất
trong bộ máy quyền lực.

- Để phòng chống tham nhũng ở cấp lãnh đạo quốc gia,
thì chẳng công cụ pháp lý nào tốt hơn là những quy định
trong Hiến pháp.

Với những biện pháp cụ thể và tập trung vào mấy điểm
huyệt quan trọng nhất, các nhà lập hiến Mỹ đã thể hiện
là họ thực tâm và rất quyết tâm chống tham nhũng. Ngược
lại, nếu lãnh đạo chỉ hô hào chung chung, mà không có
biện pháp đặc chủng dành riêng cho việc phòng chống tham
nhũng ở mấy chức vụ cao nhất, thì có lẽ họ cũng chỉ
diễn kịch mà thôi.

Hiến pháp là để bảo vệ Nhân dân

Ban đầu, Hiến pháp Mỹ không đề cập đến các quyền con
người và các quyền công dân. Tại sao như vậy? Phải chăng
các nhà lập hiến quá quan tâm đến phía cầm quyền, mà sao
nhãng phía người dân? Hoàn toàn không phải như vậy. Đoạn sau
đây, trích từ Lời mở đầu của <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Declaration_of_Independence">Tuyên
ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mỹ</a>, có thể cho ta câu
trả lời:

"Chúng tôi khẳng định các chân lý sau đây là hiển
nhiên, rằng tất cả mọi người được sinh ra bình
đẳng, Tạo hóa cho họ những quyền không thể xâm phạm, trong
những quyền ấy, có quyền Sống, quyền Tự do và quyền mưu
cầu Hạnh phúc."

Qua đó ta thấy, các chính trị gia hàng đầu của nước Mỹ
ngày ấy, trong đó có các nhà lập hiến, quan niệm rằng:
"Quyền Sống, quyền Tự do và quyền mưu cầu Hạnh phúc"
cũng như một số quyền khác là "hiển nhiên", không phải
bàn cãi. Tuyên ngôn Độc lập Mỹ viết tiếp:

"Rằng để bảo vệ những quyền ấy, các chính phủ
được lập ra trong Nhân dân và có được các quyền lực
chính đáng từ sự ưng thuận của Nhân dân. Rằng bất cứ khi
nào một thể chế chính quyền nào đó trở nên tiêu cực đối
với mục tiêu ấy, thì quyền của Nhân dân là thay đổi
hoặc loại bỏ chính quyền đó và lập ra một chính quyền
mới, được thiết lập dựa trên những nguyên tắc và hình
thức tổ chức quyền lực mà họ cảm thấy có thể  ảnh
hưởng tốt nhất đối với An ninh và Hạnh phúc của
họ"

Tức "Chính phủ được lập ra", bởi Nhân dân và được
Nhân dân trao cho quyền lực, chỉ nhằm "để bảo vệ những
quyền ấy". Cho nên, muốn bảo vệ các quyền con người,
thì Hiến pháp chỉ cần điều tiết và ràng buộc hoạt
động của bộ máy chính quyền, sao cho nó làm việc tử tế
và bảo vệ "An ninh và Hạnh phúc" của Nhân dân một cách
tốt nhất. Nếu chính quyền không hoàn thành nhiệm vụ đó,
thì Nhân dân sẽ "thay đổi hoặc loại bỏ chính quyền đó
và lập ra một chính quyền mới".

Có nghĩa là: Tuy ban đầu Hiến pháp Mỹ không đề cập trực
tiếp đến các quyền con người, nhưng mục đích của
Hiến pháp Mỹ chính là bảo vệ Nhân dân, bảo vệ các quyền
con người, vốn được coi là tồn tại đương nhiên và
độc lập với Hiến pháp.

Tuy nhiên, không an tâm với quan niệm mặc định đó, năm 1791
các nhà lập hiến Hoa Kỳ đã thêm 10 Điều bổ sung sửa
đổi đầu tiên vào Hiến pháp Mỹ, nhằm bảo vệ các
quyền Tự do và quyền Sở hữu.

Đọc các Điều bổ sung sửa đổi từ I đến X, ta càng cảm
nhận rõ hơn quan niệm về quyền đương nhiên. Với tự
do tín ngưỡng, tự do ngôn luận, tự do báo chí, quyền hội
họp (bao gồm cả quyền biểu tình) và quyền kiến nghị, Hiến
pháp Mỹ viết rằng:

"Quốc hội không được ban hành luật nhằm thiết
lập quốc đạo hoặc ngăn cấm tự do tín ngưỡng,
hay hạn chế tự do ngôn luận, hoặc tự do báo chí,
hoặc quyền của Nhân dân về hội họp ôn hòa và
kiến nghị Chính phủ sửa chữa những điều gây bất
bình" (<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_1_%281791%29">Điều
bổ sung sửa đổi I</a>)

Nghĩa là, các quyền tự do đó không phải do Hiến
pháp "cho phép", hay "ấn định", hay gọi một cách
văn vẻ là "minh định", mà chúng đã tồn tại
sẵn, với tư cách Phúc lành Tự do, được Tạo hóa
ban kèm khi sinh ra Loài người. Và Hiến pháp Mỹ chỉ làm chức
năng là cấm Quốc hội ban hành đạo luật nhằm ngăn cản
hay hạn chế các quyền đó mà thôi.

Một điều đáng chú ý trong Hiến pháp Mỹ là cách viết: Khi
nhắc tới "quyền", thì thường là trong ngữ cảnh
"(quyền) tự do …" (chẳng hạn: "(quyền) tự do ngôn
luận", "the freedom of speech"), hay "quyền của Nhân
dân về …" (chẳng hạn: "quyền của Nhân dân về hội
họp ôn hòa", "the right of the people peaceably to assemble"), chứ
không phải là "có quyền …" (như trong các văn bản pháp
luật của Việt Nam). Cách viết ấy cũng thể hiện tính
"tồn tại một cách đương nhiên" của "quyền" đó.
Ví dụ:

"Không được xâm phạm quyền của Nhân dân về an
toàn cá nhân, nhà cửa, giấy tờ và tài sản..." (<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_4_1791">Điều
bổ sung sửa đổi IV</a>)

Nếu viết theo phong cách của <a
href="http://vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=2394&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=">Hiến
pháp</a> và pháp luật Việt Nam, thì câu trên sẽ được viết
đại khái như sau:

"Mọi người có quyền được đảm bảo về an
toàn cá nhân, nhà cửa, giấy tờ và tài sản..."

Khi được thể hiện dưới dạng "có quyền …" như vừa
rồi, thì "quyền" được nhắc đến có thể chỉ là quyền
hiến định, và nếu hiến pháp không nhắc tới thì Nhân
dân chưa chắc đã được hưởng.

Đây là điểm khác nhau quan trọng nhất trong quan niệm về
"quyền con người" giữa hai Hiến pháp của Việt Nam và của
Mỹ.

Ngược lại với kiểu dùng Hiến pháp để ban phát, Hiến pháp
Mỹ không chỉ thể hiện tính đương nhiên của các quyền
con người, mà còn nhấn mạnh thêm rằng:

"Việc liệt kê một số quyền trong Hiến pháp không có
nghĩa là phủ nhận hay hạ thấp những quyền khác của người
dân" (<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_9_%281791%29">Điều
bổ sung sửa đổi IX</a>)

"Những quyền lực không được Hiến pháp trao cho Liên bang
và không bị ngăn cấm đối với các bang, thì thuộc về các
bang cụ thể hoặc thuộc về Nhân dân" (<a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amdt_10_%281791%29">Điều
bổ sung sửa đổi X</a>)

Cho đến nay, Hiến pháp Mỹ có thêm 27 Điều bổ sung sửa
đổi. Kể cả <a
href="http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html">văn
bản gốc</a> lẫn <a
href="http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amendments">27
Điều bổ sung sửa đổi</a>, Hiến pháp Mỹ chỉ tập
trung vào việc ràng buộc bộ máy công quyền, để bảo vệ các
quyền cũng như quyền lợi của người dân.

Đặc biệt, không có bất cứ điều khoản nào được
đặt ra theo hướng hạn chế quyền con người, hay hạn chế
quyền công dân, hoặc giao nghĩa vụ cho công dân. 

<center> * * *</center>

Tóm lại: Các nhà lập hiến Mỹ đã thay mặt
Nhân dân Mỹ làm ra Hiến pháp Mỹ, và Nhân dân là chủ thể
của Hiến pháp ấy. Điều đó không chỉ thể hiện qua tuyên
bố trong Lời nói đầu, mà nhất quán trong toàn bộ nội dung
của nó. Với mục tiêu bảo vệ quyền con người và quyền
công dân, Hiến pháp Mỹ hoàn toàn không đưa ra đòi hỏi nào
đối với người dân, mà chỉ tập trung vào việc tổ chức và
khống chế bộ máy Nhà nước. Tức là Nhân dân Mỹ xây dựng
Hiến pháp Mỹ, không phải để ràng buộc chính mình, mà nhằm
ràng buộc Nhà nước, để Nhà nước làm tốt nhiệm vụ phục
vụ và bảo vệ Nhân dân.

Chỗ đứng của Nhân dân trong Hiến pháp Hợp chúng quốc Hoa
Kỳ là như vậy.

Phải chăng, nhờ vậy mà nguồn năng lượng vô biên của
Nhân dân được giải phóng, để hợp lực tạo nên sức mạnh
của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ?

Trên đây chỉ là mấy nhận xét tản mạn về Hiến pháp
Mỹ, mang tính hàn lâm, lý thuyết và độc lập với thực
tiễn cuộc sống. Đó là kết quả của những quan sát và
suy luận cá nhân, dựa trên lời văn của bản Hiến pháp
Mỹ. Chúng không nhằm để xu nịnh ai, bởi các tác giả của
Hiến pháp Mỹ đã về cõi vĩnh hằng từ hơn trăm năm trước;
cũng chẳng nhằm để tôn vinh riêng một dân tộc hay một
chủng tộc nào, vì mọi dân tộc và mọi chủng tộc trên trái
đất này đều có người của mình đã và đang chung tay xây
dựng Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

Không phải ngẫu nhiên mà <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29">Tuyên
ngôn Độc lập</a> khai sinh nước <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a">Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa</a> được mở đầu bằng đoạn bất hủ
về quyền con người, được trích từ bản <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Declaration_of_Independence">Tuyên
ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mỹ</a>.

Chắc hẳn, thuở ấy, năm 1945, những người thành lập nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã không nhìn nhận Tuyên ngôn
Độc lập của nước Mỹ như sản phẩm chính trị của một
cường quốc đối địch, mà coi nó thuộc vào tinh hoa văn
hóa chung của Loài người, và mọi người sống trên trái
đất này đều có quyền chia sẻ và tận hưởng.

Hy vọng, bây giờ, 68 năm sau, chúng ta cũng có được tinh thần
coi trọng tinh hoa nhân loại, để mở lòng tìm hiểu và
học hỏi Hiến pháp Mỹ và Hiến pháp của các cường quốc
khác, gom góp thêm kinh nghiệm cho việc sửa đổi hay viết lại
Hiến pháp nước nhà.

Câu hỏi đọng lại là: Bao giờ thì Nhân dân ta có được
chỗ đứng tương tự … trong Hiến pháp Việt Nam?

Hà Nội, ngày 14/02/2013

H.X.P.

Tác giả gửi trực tiếp cho BVN

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130218/hoang-xuan-phu-cho-ung-cua-nhan-dan-trong-hien-phap),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Dân Luận

Pages

Hoàng Xuân Phú - Chỗ đứng của Nhân dân trong Hiến pháp

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Copyright Text