Hoà Vân - “Bên thắng cuộc” và dư luận

<div class="rightalign"><b> Những cực đoan vẫn còn đó... <br>
nhưng không còn đe doạ được ai</b></div>

Có lẽ chưa có một cuốn sách tiếng Việt nào đã được
đón đọc rộng rãi, gây nhiều dư luận vừa tương phản từ
rất đồng thuậnđến rất chống đối như cuốn sách này của
Huy Đức. Bài này không trực tiếp nói về nội dung cuốn sách
như một bài phê bình, điểm sách, mà tập trung nói về dư
luận ấy.

Về mặt đón nhận, mặc dù độc giả Việt Nam còn một bộ
phận khá lớn quen "đọc chùa" hơn là mua sách, một chỉ
dấu cho thấy sức lan toả của cuốn sách: khi bạn mở website
của nhà sách trên mạng smashwords.com, nơi xuất bản và bán
phiên bản điện tử của sách (cùng với amazone), bấm vào
từkhoá "non-fiction" (cột bên trái), và dòng đầu bên phải,
chọn "sort by best-sellers", bạn sẽ thấy hai tập "Quyền
Bính" và "Giải phóng" của "Bên Thắng cuộc" xếp
hạng thứ nhất, trước các cuốn sách tiếng Anh. Điều này,
chúng tôi đã kiểm tra mấy lần trong tháng 1.2013, và vẫn đúng
khi bài báo này được lên khuôn (8.2.2013).

Nhưng nếu số người mua một cuốn sách là một chỉ dấu
quan trọng về ảnh hưởng của nó, trong thời buổi internet
những phản ứng muôn màu của người đọc thông qua các trang
báo mạng, các blogs hay facebook (FB), còn cho thấy rõ hơn thành
công hay thất bại của tác giả trong ý đồ chuyển tới
người đọc những ý tưởng của mình, thông qua sự trình bày,
phân tích dữ liệu mà mình dày công thu thập (tôi đang nói
tới một cuốn sách "phi hư cấu", không thuộc thể loại
tiểu thuyết, văn chương khác). Có thể nói ngay, số người
lên tiếng về cuốn sách, hoặc qua hình thức viết bài đăng
báo, đăng trên blog hay trang FB cá nhân, hoặc qua những lời
bình ngắn, quen được gọi là "còm"[1], cũng chưa bao giờ
nhiều, sôi động như thế, ít ra theo quan sát của người viết
bài này vốn mất khá nhiều thì giờ để theo dõi tình hình
trong nước qua mạng. Nếu bạn gõ hai cụm từ "Bên thắng
cuộc"và "Huy Đức" lên trang google (kể cả ngoặc kép để
loại những kết nối với từng từ trong các cụm từ này),
bạn sẽ thấy – vào sáng ngày 8.2, 8g40, giờ Paris – hơn 2
triệu kết nối. Tất nhiên, có rất nhiều trùng hợp, hàng
ngàn hoặc nhiều hơn thế đường kết nối sẽ dẫn về cùng
một trang mạng, nhưng dù thế chắc cũng chẳng ai có thể đọc
hết những bài viết về cuốn sách có trên mạng và những
"còm" về các bài viết đó[2]. Chỉ riêng đọc những còm
sau những bài viết được đăng trên trang Ba Sàm cũng đã khó!
Người đọc nhiều, người đọc xong viết ra phản ứng của
mình như vậy cũng có thể nói là đông đảo hơn nhiều lần so
với một quyển sách bình thường khác. Kể cả những người
chưa đọc trang nào nhưng nghe người khác nói tới cũng nhảy
vào tham gia "còm" v.v., tạo thành hiệu ứng "cơn sốt dư
luận" như nói trên. Thành công đầu tiên của Huy Đức là ở
đó, ở chỗ ít người đọc xong rồi có thể bỏ qua, quên đi,
không bị ám ảnh, cật vấn trong chiều này hay chiều khác bởi
những nội dung mà cuốn sách đề cập, hoặc bởi những phản
ứng của người khác trên các nội dung ấy...

Thành công đó, nhiều người đã chỉ ra, là sự kết hợp
một chủ đề "nhạy cảm" với một công phu đáng phục kéo
dài nhiều năm trời trong việc tìm kiếm và sưu tầm dữ
liệu[3]– cả dữ liệu "sống" ghi từ các cuộc gặp,
phỏng vấn các chứng nhân tới các sách vở, báo chí - và một
tài năng hiếm có trong việc xử lý, sắp xếp các dữ liệu
đó nhằm phục vụ nội dung mà tác giả muốn chuyển tải.
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người coi Huy Đức là một
nhà báo "số một"của Việt Nam hiện nay.

Cũng có những người đọc bĩu môi "biết rồi, khổ
lắm", nhưng đó đa phần là những người viết các còm
ngắn, ít đầu tư suy nghĩ, vào bài của những người khác.
Còn trong số những người bỏ công viết bài để nói lên suy
nghĩ của mình sau khi đọc sách thì số đông hơn là những
người dù thích hay không cuốn sách vẫn công nhận không chỉ
sự phong phú của tư liệu mà cả cái tài trình bày, độ khách
quan của tác giả. Khiến cho những điều mình tưởng đã biết
nay có được diễn giải, dẫn chứng cụ thể hơn, sâu chuỗi
rành mạch làm nổi bật lên hơn nhiều điều quan trọng vẫn
được ẩn giấu – chẳng hạn như quá trình cụ thể của
một quyết định được những người cầm quyền đưa ra, như
một quyết định tập thể, "nhất trí", trong khi sự nhất
trí đó thường là không có thực, và trong cái "tập thể"
kia vẫn có những suy nghĩ rất khác nhau, thậm chí đối kháng
nhau (kiểu ông Nguyễn Văn Linh thù dai ông Võ Văn Kiệt, dẫn
tới một hệ quả không hề nhỏ là ông Đỗ Mười được
bầu làm thủ tướng thay ông Phạm Hùng chứ không phải ông
Kiệt v.v.). Một ít người đưa ra được lời phê bình ở cấp
độ "học thuật" về các tư liệu mà tác giả đưa ra, như
câu này của ông Lê Mai, một người từng làm công tác ngoại
giao của "bên thắng cuộc": "<i>Điểm mạnh của "Quyền
Bính"cũng như "Giải Phóng"là nhiều tư liệu, vừa trực
tiếp, vừa gián tiếp, được thể hiện bởi một nhà báo lão
luyện – công trình mang phong cách báo chí. Tuy nhiên, tác giả
Bên Thắng Cuộc tái hiện một giai đoạn lịch sử VN hiện
đại </i>nhưng tư liệu gốc chiếm tỷ trọng không nhiều lắm,
chỉ có một số bức điện, một số báo cáo, một số biên
bản, một số nghị quyết, còn chủ yếu sử dụng các hồi ký
và phỏng vấn nhân chứng<i>– người viết nhấn mạnh. Đối
với những người am hiểu, còn rất nhiều sự kiện lịch sử
VN cực kỳ quan trọng, song có thể vì lẽ này, lẽ khác chưa
được tác giả đề cập. Vì vậy, tính đầy đủ và chính
xác của nó chắc rằng còn phải thảo luận nhiều</i>". Nhưng
ông Lê Mai vẫn công nhận:"<i>Dẫu sao, Bên Thắng Cuộc thực
sự là một công trình rất đáng đọc, rất đáng tìm hiểu,
rất đáng suy ngẫm, với tất cả ý nghĩa đầy đủ của
nó</i>". Dưới những góc tiếp cận khác, với ngôn từ khác,
có thể coi đó cũng là kết luận của nhiều bài viết của
nhiều tác giả trong và ngoài nước như Dương Trung Quốc (bài
trả lời phỏng vấn của BBC, ông Quốc không quên nhắc
"<i>không nên tuyệt đối hoá Bên thắng cuộc</i>"),Tiêu Dao
Bảo Cự, Nguyễn Xuân Long (một nhà khoa học hiện đang làm
việc tại Mỹ), Vũ Anh, Đồng Phụng Việt (người Miền Nam sang
Mỹ sau 1975) v.v.

Nhưng nếu công phu và tài năng của tác giả tạo nên giá
trị của cuốn sách và sự đồng thuận cao trong bạn đọc về
giá trị ấy, thì chủ đề của nó và sự chọn lựa cách
tiếp cận, cách xử lý các nội dung được đề cập của tác
giả lại là lý do gây nên các tranh cãi trong dư luận. Nhất là
trong những người vì lý do này hay lý do khác, chưa "tiêu"
được cuộc chiến tranh đã kết thúc gần 40 năm nay. Và như
chờ đợi, những chống đối mạnh nhất dành cho Huy Đức và
cuốn sách đến từ hai cực của sân khấu chính trị.

Nhà báo Vũ Ánh, một người "bên thua cuộc" từng bị giam
giữ nhiều năm trong các trại cải tạo sau 1975, đã nhận xét:
"<i>Huy Đức đã sắp xếp những dữ kiện lịch sử sau 30
tháng 4 như một bản cáo trạng bày rõ những sai lầm của
chính quyền được mệnh danh là "</i>cách mạng<i>". Bản cáo
trạng ấy không hề có lời lên án được đọc lên với
giọng hùng hồn và ngược lại nó được kể lể với một
giọng bình thản, thầm lặng lâu lâu lại xuất hiện một lời
trách cứ nhẹ nhàng nhưng nó là những nhát dao sẽ để lại
nhiều vết thẹo trên khuôn mặt cường quyền</i>". Nhưng như
thế là chưa đủ để anh được các nhà chống cộng chuyên
nghiệp ở quận Cam "tha thứ" vì cái tội đã từng là nhà
báo "cộng sản", đã "được" cộng sản cho đi Mỹ, một
thứ tội tổ tông y như tội của những ca sĩ trong nước sang
Mỹ biểu diễn từ khi hai nước nối lại bang giao. Phải biểu
tình (trước toà soạn báo Người Việt, vì tội phổ biến
bản in cuốn sách), phải lên mạng chửi bới, dù chưa đọc
một dòng sách...

Ngược lại, cái giọng bình thản đó trong lời kể về các
trại cải tạo, các vụ đánh tư sản, các diễn biến mở rồi
lại trói đối với giới văn nghệ sĩ, các đấu đá giành
quyền lực sau hậu trường v.v. lại làm cho các nhà tuyên giáo
bế tắc, gần một tháng sau khi sách ra đời mới tìm được
một người viết bài phản bác trên báo chính thống. Nhưng
hình như chính tác giả bài viết đầu tiên ấy, nhà báo
Nguyễn Đức Hiển trên Pháp luật TPHCM, cũng chẳng tìm thấy
được lỗ hổng nào đáng kể trong các sự kiện được Huy
Đức đưa ra trong "Bên Thắng Cuộc", nên đành dùng một
thủ thuật là lôi tính chính thống của "lịch sử" ra để
đập cuốn sách, dù hiển nhiên là nó... lạc đề. Bởi, nếu
ngay câu đầu của chương 1, tập 1 "Bên Thắng Cuộc", tác
giả viết: "<i>Ba mươi tháng Tư năm 1975 là ngày kết thúc
chiến tranh Việt Nam. Ngày mà những người anh em miền Nam buông
súng đầu hàng miền Bắc. Ngày chấm dứt hơn hai mươi năm
"da thịt tàn nhau, vạ trong tường vách"</i>, cuốn sách không
hề tranh cãi về tính chất của cuộc chiến <i>trên cơ sở
những dữ kiện lịch sử diễn ra trước khi nó xảy ra</i>. Huy
Đức đã chủ yếu nói chuyện hôm nay để nhìn lại chuyện
hôm qua. Hàng loạt những sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội
lớn nhỏ, sau khi chiến tranh kết thúc, được mô tả <i>như
nó đã xảy ra</i> – ít ra là trong quan sát, tìm hiểu được
của tác giả, mà như trên đã nói, sự tìm hiểu này không hề
dễ dãi, hời hợt, mà công phu, kiên trì, qua hàng chục năm,
hàng trăm cuộc tìm gặp để phỏng vấn các nhân vật liên
quan, như chưa bao giờ người ta được thấy trong những cuốn
sách, những bài báo của các tác giả trong nước. Điều đó
không có nghĩa là sách không có sai sót! Thế thì, để không
lạc đề, lẽ ra Đức Hiển phải tranh luận về các dữ kiện
được đưa ra chứ, chúng có được phản ánh một cách trung
thực không, cụ thể có những sai sót gì, cái nào là nghiêm
trọng..., tác giả sách có dựa trên các dữ kiện đó để
đưa ra những lập luận sai lạc nào hay không... Còn như, nếu
qua những chính sách, những con người, những sự việc được
mô tả trong sách, chính quyền cộng sản hiện lên như một bộ
máy toàn tâm toàn ý hướng về việc giành và giữ quyền lực
chính trị chỉ cho lợi quyền phe đảng của mình thay vì giành
và sử dụng quyền ấy để mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân
dân, thì vấn đề là ở những chính sách, những con người
đó hay là ở người mô tả chúng? Cũng cần nói thêm, những
trang viết của Huy Đức về các nhân vật cầm quyền đâu
phải là những trang bôi đen? Có người nghĩ ngược lại là
khác. Chẳng hạn như trên blog của một bạn trẻ thuộc "bên
thắng cuộc" ký tên là Teq, tác giả đánh giá là cuốn sách
mang lại một điều "mới mẻ lớn" ở chỗ nó "<i>đem
đến những chân dung cụ thể về các vị lãnh đạo. Các vị
lãnh đạo được nhắc tới trong sách, được kể một cách
sống động, rất con người thường nhật</i>", khiến bạn
ấy nghĩ rằng "<i>dường như cuốn sách này được viết ra
để thanh minh cho các vị lãnh đạo, bao trùm hơn nữa là cho
chế độ</i>"...

Trong khi Đức Hiển "lạc đề" thì nhóm các "nhà
báo"trên tờ Công an TPHCM và trên những blogs "người nhà"
chọn cách đánh quen thuộc hơn của lực lượng mà họ phục
vụ: đánh bẩn dưới thắt lưng. Chửi rủa, bôi nhọ, vu
khống..., với mục tiêu hiển nhiên là gieo nghi ngờ để hạn
chế số người muốn tìm đọc cuốn sách đầy ắp những tư
liệu tố cáo cái chế độ mà chúng phục vụ. Đồng thời tung
ra lời đe doạ tác giả về những biện pháp bẩn thỉu hơn
mà chúng có thể sẽ sử dụng cả ở bên Mỹ hay khi về
nước.

Nhưng, như Huy Đức đã trả lời một bạn đọc trên trang FB
"Sách Bên thắng cuộc" mà anh mở ra để quảng bá và tiếp
nhận phản hồi về cuốn sách: "<i>Không ai muốn hứng chịu
"những điều không hay"nhưng nếu cứ trú ngụ trong sự sợ
hãi thì sự thật sẽ không bao giờ được nói ra"</i>.

Đọc những bài viết về Bên thắng cuộc và các còm đi theo,
người ta khó có thể không thấy rằng câu trả lời ấy cũng
được đón nhận với sự đồng cảm chẳng kém gì cuốn sách.
Ngày càng nhiều người không để cho sự sợ hãi dẫn dắt
cuộc sống và những suy nghĩ của mình. Đó cũng là nét sáng
hiếm hoi của tình hình chính trị -xã hội trong nước năm qua,
giữ cho khỏi tắt ngọn lửa hi vọng cho tương lai.

Những cực đoan còn đó, nhưng chẳng còn đe doạ được bao
người.

<b>H.V.</b>
________________________

[1] Viết tắt từ từ tiếng Anh "comment", "còm" đã
trở thành một từ "thuần Việt" trong nghĩa là nó hoàn toàn
không có trong từ vựng của ngôn ngữ gốc mà nó xuất phát !

[2] Riêng mặt báo Diễn Đàn đã giới thiệu trong mục
"Thấy trên mạng" 12 bài viết từ nhiều chân trời chính
trị khác nhau (không kể vài lần trích bài của chính tác giả
Huy Đức), mỗi bài lại dẫn đến rất nhiều bình luận trên
các trang báo, trang mạng khác không thể đếm hết. Để viết
bài này, người viết đã chép vào một tệp riêng khoảng 40
bài đọc trên mạng, tuy nhiên do tính chất một bài báo ngắn
sẽ không có các dẫn chứng cụ thể như trong một bài nghiên
cứu.

[3] Tập I (Giải phóng) có danh mục 126 cuốn sách tham khảo
và 608 chú thích (chiếm hết 100 trang chữ nhỏ). Tập II (Quyền
Bính) ghi 69 cuốn sách, 52 hồi ký, bản thảo, sách nhiều tác
giả... (một số đã được kể trong danh mục sách tham khảo
của tập I nhưng không phải tất cả) và 654 chú thích chiếm
gần 130 trang. Nói cuốn sách "đầy ắp những sự kiện, những
thông tin" không phải là nói ngoa!


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130210/hoa-van-ben-thang-cuoc-va-du-luan),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!