<div class="boxright300"><img
src="http://www.tiasang.com.vn/DesktopModules/VietTotal.Articles/ImageHandlerLarge.ashx?width=227&height=165&HomeDirectory=%2fPortals%2f0%2fVietTotal.Articles%2fChinhtrixahoi%2f&fileName=1310119515-NiemTin-01+copy.jpg&portalid=0&i=6048&q=1"
/></div>
<strong>1.</strong> Như bao bạn trẻ khác, tôi rời quê khi học
hết phổ thông. Rồi cũng như bao người khác, tôi ra nước
ngoài học tiếp khi xong đại học.
Gần mười hai năm học tập và làm việc ở nước ngoài, tôi
có bạn bè mới, thầy cô mới, đồng nghiệp mới. Trong công
việc không có định kiến, không có phân biệt. Tất cả diễn
ra trong một sự trung thực và cởi mở hồn nhiên. Hồn nhiên
đến mức ngạc nhiên.
Tôi chìm đắm trong bầu không khí dân chủ, bình đẳng và tinh
thần tự do học thuật. Tôi thấy mình được tôn trọng, và ý
thức được mình có quyền được người khác tôn trọng.
Tôi phải làm đủ thứ giấy tờ nhưng không bao giờ thấy
những con dấu đỏ. Chỉ cần một chữ ký cá nhân là đủ,
một cuộc điện thoại, một lá email là xong. Không ai hạch
sách, không ai đòi kiểm tra, không ai đòi công chứng bản gốc.
Tôi lên tàu điện: không có người soát vé. Họ tôn trọng
chúng tôi, và tin chúng tôi. Thỉnh thoảng họ có đi kiểm tra
định kỳ thì cũng rất lịch sự, không gây cho mình cảm giác
khó chịu.
Tôi ra siêu thị: không ai bắt tôi phải gửi đồ trước khi
vào mua hàng. Không ai kiểm tra chúng tôi khi ra. Họ tôn trọng
chúng tôi, và tin chúng tôi.
Tôi và một người bạn đi mua bảo hiểm xe. Điều khoản cho
biết, nếu mất xe thì sẽ được đền xe mới. Bạn tôi hỏi:
nếu chúng tôi bán xe rồi báo mất thì sao? Nhân viên bảo hiểm
ngạc nhiên mất một lúc lâu mới nghĩ ra được câu trả lời:
tôi tin các anh không làm thế.
Lần đầu tiên tôi cảm nhận được sự tin tưởng mang tính
hệ thống. Một sự tin tưởng cá nhân mạnh mẽ lan tỏa trong
toàn xã hội. Chữ Tín được xác lập mà không cần sự có
mặt của các loại công chứng bản gốc, chứng thực, xác
nhận...
Tôi vỡ ra: À, ra thế. Họ giàu mạnh vì họ tin ở con người.
<strong>2.</strong> Mười hai năm sau tôi trở về. Nhiều cái như
xưa. Nhiều cái hơn xưa. Nhưng cũng nhiều cái tệ hơn xưa.
Tôi làm thủ tục nhận đồ mình gửi cho mình. Tên tôi đây.
Địa chỉ tôi đây. Hộ chiếu của tôi đây. Vậy sao mà rắc
rối đến vậy? Sao phải xác nhận? Sao phải chứng minh? Sao
phải công chứng bản gốc?
Tôi có làm gì đâu, chỉ là nhận đồ mình gửi cho mình thôi
mà sao phức tạp như vậy. Lẽ ra tôi chỉ chờ ở nhà, đúng
hẹn công ty vận chuyển sẽ mang đồ đến. Tôi chỉ cần ký
xác nhận là xong.
Tôi được giải thích ở Việt Nam mọi thứ cần phải đúng
quy trình chứ không đơn giản như vậy.
Tôi ngẫm ra: Càng nhiều dấu đỏ, càng ít niềm tin.
<strong>3.</strong> Tôi đưa gia đình đi siêu thị Big C Long Biên.
Niềm vui khi thấy một siêu thị bề thế, nhộn nhịp vừa mới
nhen lên thì gặp ngay một chuyện ngỡ ngàng: Tất cả những ai
muốn vào siêu thị đều phải gửi đồ bên ngoài. Con gái tôi
có một túi khoác nhỏ để đựng mấy thứ lặt vặt cũng
phải niêm phong rồi mới được mang theo.
Vì sao vậy? Chúng tôi hỏi thì chỉ nhận được câu trả lời:
Đây là quy định!
Quy định gì? Quy định không được tin nhau.
Câu chuyện có lẽ sẽ chỉ là một phiền toái buồn, nếu
không có chuyện sau khi thanh toán, tất cả khách hàng lại bị
kiểm tra một lần nữa, và hóa đơn phải được đóng dấu
đỏ "đã thanh toán" thì mới được nhân viên an ninh cho ra
ngoài.
Chúng tôi tự hỏi: chuyện quái quỉ gì đang xảy ra vậy? Quầy
thanh toán có hai nhân viên kiểm tra và tính tiền. Từ quầy
thanh toán ra đến cửa ra này chỉ chừng 2 mét, lại không có
hàng hóa gì bày bán trên đoạn đường 2 mét đó. Vậy cớ sao
phải kiểm tra lại? Cớ sao phải đóng dấu vào hóa đơn thì
mới được ra?
Vợ tôi phản ứng dữ dội: Nếu kiểm tra mà không tìm thấy
sai sót nào thì các anh có xin lỗi chúng tôi không? Nhưng chúng
tôi chỉ nhận được một câu trả lời lạnh lùng: Đây là quy
định.
Tôi nhìn những người xếp hàng chờ kiểm tra và đóng dấu
hóa đơn. Tất cả đều kiên nhẫn và ngoan ngoãn. Họ có thể
làm gì trên đoạn đường dài 2 mét đó để phải chịu cảnh
khám xét?
Tôi lặng lẽ quan sát. Rất nhiều người lớn tuổi. Lịch sử
như phảng phất qua bộ quân phục cũ. Một vài nụ cười cầu
hòa dù chủ nhân không làm gì sai. Một vài ánh mắt lấm lét
không có lý do. Nhiều gương mặt cam chịu và chờ đợi cảnh
được khám xét.
Tôi cố gắng tìm lý do để biện minh cho việc làm kỳ quái
đó, nhưng không thể.
Tôi rút ra kết luận: Nhiều người Việt không tin người
Việt. Nhiều người Việt không hiểu rằng mình có quyền phải
được người khác tôn trọng.
<strong>4.</strong> Chúng tôi ra về, nhưng vẫn ám ảnh câu hỏi:
Vì sao người Việt không tin nhau? Phải chăng chúng ta đã quen
sống trong một sự cảnh giác thường trực đến độ thành
phản xạ có điều kiện?
Tôi bất giác nhớ đến mớ giấy tờ đỏ choét những con dấu
công chứng sao y bản gốc. Tôi tự hỏi: Tôi và triệu người
quanh tôi đã mất bao nhiêu thời gian cho những thứ này?
Tôi thở dài: càng nhiều dấu đỏ, càng ít niềm tin.
Tôi tự hỏi: Phải chăng đang có một cuộc "khủng hoảng
niềm tin"?
Và khi nào thì người ta không tin nhau?
Rõ ràng là khi có sự dối trá. Người ta không tin nhau khi cần
phòng tránh sự dối trá.
Vậy là đang có một sự dối trá phổ biến, đến mức một
đoạn đường 2 mét và được kiểm soát chặt chẽ cũng trở
nên đáng ngờ.
Và chúng ta đã mất biết bao nhiêu thời gian và nguồn lực
để cảnh giác, phòng tránh, đương đầu với sự dối trá
này?
Không ai thống kê định lượng, nhưng chắc hẳn là rất
nhiều. Nhiều đến mức có thể làm cho đất nước ta kiệt
quệ. Kiệt quệ vì luôn phải cảnh giác, đề phòng.
<strong>5.</strong> Việt Nam đang rất cần một sự quy tụ nguồn
lực để phát triển. Nhưng quy tụ làm sao khi cả xã hội sống
trong tâm trạng cảnh giác thường trực, lúc nào cũng nơm nớp
đề phòng? Quy tụ làm sao khi sự giả dối đã trờ thành một
lối sống của xã hội? Quy tụ làm sao khi niềm tin giữa
người với người đã trở nên cạn kiệt?
Việt Nam đang rất cần hội nhập, rất cần làm bạn với thế
giới bên ngoài. Nhưng hội nhập làm sao khi luôn nhìn thế giới
bên ngoài với con mắt thù địch nghi ngờ? Làm bạn làm sao khi
không có lòng tin vào đối tác của mình?
Đất nước đã thống nhất nhưng lòng người chưa thống
nhất. Di sản của mấy mươi năm chiến tranh quá đỗi nặng
nề. Trong này kinh tế khó khăn. Ngoài kia Biển Đông nổi sóng.
Một cuộc hòa giải, để sau đó thực sự có một sự hòa
hợp Nam Bắc, trong ngoài là cần thiết hơn bao giờ hết. Muốn
vậy cần xóa bỏ mọi nghi kỵ lẫn nhau giữa mọi tầng lớp
xã hội.
<center>* * *</center>
Nhiều học giả đã gọi niềm tin là một thành phần quan
trọng của vốn xã hội. Khi niềm tin cạn thì vốn xã hội
cũng cạn theo. Mà cạn vốn thì làm sao phát triển?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130212/giap-van-duong-cau-chuyen-cua-niem-tin),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét