Giang Lê - Iceland II

Cách đây gần 3 năm tôi có viết một <a
href="http://kinhtetaichinh.blogspot.com.au/2010/03/iceland.html">entry về
Iceland</a> (<em>thời gian trôi thật nhanh!</em>) kể về câu
chuyện nước Iceland nhỏ bé bị ảnh hưởng của cuộc khủng
hoảng tài chính đã dám "quịt nợ" 2 nước lớn là Anh và Hà
lan. Một năm sau đó (đầu năm 2011) người dân Iceland lại đi
bỏ phiếu trong một cuộc trưng cầu dân ý lần 2 có chấp
nhận trả tiền bailout cho Anh và Hà lan hay không. Một lần nữa
họ lại nói không với 59% số phiếu bất chấp quốc hội Anh
trước đó đã sử dụng luật chống khủng bố để phong tỏa
tài sản của Iceland và vô số lời đe dọa của giới banker
quốc tế rằng Iceland sẽ bị cắt khỏi thị trường vốn
quốc tế nếu không trả nợ. Cuối cùng Anh và Hà lan đã kiện
Iceland ra một tòa án của EU nhưng tòa vừa tuyên bố <a
href="http://www.economist.com/news/finance-and-economics/21571184-court-ruling-over-icelandic-bank-blow-global-banking-cooler">Iceland
thắng</a>, nước này không phải trả tiền bailout cho Anh và Hà
lan. Để biết chi tiết hơn về vụ tranh chấp này các bạn có
thể đọc lại entry tôi viết trước đây và/hoặc nghe <a
href="http://www.npr.org/blogs/money/2013/02/01/170767064/an-international-battle-over-one-of-the-most-boring-things-in-finance">podcast</a>
này của NPR. Ở đây tôi chỉ muốn nêu ra 2 bài học liên quan
đến vụ kiện tụng này.

Thứ nhất, việc mỗi người dân Iceland, không kể già trẻ
lớn bé giàu nghèo, không phải trả $6000 cho Anh và Hà lan vì
tội lỗi của một số chủ ngân hàng giàu có, có thể nói là
thắng lợi của người dân và nền dân chủ. Khi chính phủ và
quốc hội Iceland đã chấp nhận trả tiền cho Anh và Hà lan,
người dân kéo đến biểu tình trước dinh tổng thống yêu
cầu ông này phủ quyết. Tổng thống của Iceland chỉ là một
chức vụ hình thức, hoàn toàn không có thực quyền. Chưa bao
giờ trong lịch sử tổng thống sử dụng quyền phủ quyết,
đến mức có lúc Iceland đã cân nhắc bỏ quyền này của tổng
thống khỏi hiến pháp. Nhưng trước sức ép biểu tình của
người dân và 1/4 cử tri Iceland đã ký thỉnh nguyện thư yêu
cầu tổng thống phủ quyết, ông đã bắt chấp thông lệ
đứng lên chống lại quyết định của cả chính phủ lẫn
quốc hội. Đó chính là cơ sở để chính phủ Iceland phải tổ
chức 2 cuộc trưng cầu dân ý cho vấn đề này và người dân
đã lên tiếng dứt khoát: không trả!

Thứ hai, ba năm trước chính tôi cũng rất bi quan cho tương lai
kinh tế của Iceland sau lần referendum đầu tiên, nhưng tôi đã
lầm. Trái với nhiều cảnh báo của giới kinh tế tài chính,
Iceland không bị thị trường vốn quốc tế bỏ rơi. Nền kinh
tế Iceland sau khi gần như vỡ nợ đã phục hồi mạnh mẽ. Paul
Krugman đã không dưới một lần viện dẫn Iceland như là hình
mẫu phục hồi mà đáng ra châu Âu phải noi theo. Điều này
không hẳn khẳng định lời của một nhà kinh tế được NPR
trích dẫn: "<em>Financial market doesn't have memory</em>" (thị
trường tài chính không có trí nhớ), nó có nhưng nó còn
<em>forward looking</em> (nhìn về phía trước) mạnh hơn. Nói nôm
na là dù quá khứ anh có xấu xa tồi tệ, nếu anh thực sự
cải tổ nền kinh tế và thực thi những chính sách đúng đắn,
tương lai tốt đẹp mới là điều thị trường quan tâm. Ví
dụ của Malaysia sau khủng hoảng tài chính 1997-1999 cũng chứng
mình điều này.

Ngày xuân nhắc lại câu chuyện cũ nhưng có hậu này để thấy
rằng VN sẽ có một tương lai rất sáng lạn nếu nền kinh tế
được thay máu triệt để, đất nước được giao những
người thực sự có tài lèo lái. Nhưng dù tài giỏi đến đâu,
những người đứng đầu phải lắng nghe tiếng nói, nguyện
vọng của dân. Phải có những lãnh đạo dám đứng lên chống
lại cơ chế hiện hữu như tổng thống Iceland đã làm. Những
quyết sách của đất nước phải công khai với dân (như
người dân Iceland đã được biết thỏa thuận trả tiền
bailout cho nước ngoài, chứ không phải như vụ Elliott Advisors
người dân VN chẳng biết gì). Những điều tưởng như rất
tự nhiên đó mà người dân Iceland và nhiều nước khác đang
được hưởng thụ chính là rào cản cho sự phát triển của
Việt Nam.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130211/giang-le-iceland-ii), một số
đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!