Tôi thấy nhiều người, ví dụ <a
href="http://vneconomy.vn/20130207115739397P0C6/xoa-no-xau-bang-nhung-giai-phap-manh-va-triet-de.htm">ông
Quách Mạnh Hào</a>, nhầm lẫn về <em>bad debt accounting</em> nên
viết lại cho rõ. Tôi sẽ lấy một ví dụ bằng số cụ thể
như sau. Một ngân hàng có 14 đồng vốn tự có, huy động thêm
86 đồng tiền gửi của dân rồi cho vay 100 đồng. Bản cân
đối tài sản sẽ như sau (để đơn giản tôi tạm thời bỏ
qua các assets nhỏ khác, vd dự trữ bắt buộc, tài sản cố
định, đầu tư vào trái phiếu chính phủ..., mà coi toàn bộ
asset là tiền ngân hàng cho vay):
ASSETS: 100
Loans: 100
LIABILITIES: 100
Deposit: 86
Equity: 14
Như vậy ngân hàng này có tỷ lệ vốn tự có/dư nợ bằng 14%.
Khi ngân hàng phát hiện ra trong số 100 đồng cho vay đó có 8.8
đồng nợ xấu, theo qui định của NHNN họ phải trích lập dự
phòng (để đơn giản giả sử số nợ xấu đó phải trích
lập 100% và khoản cho vay không có thế chấp). Lúc này bản cân
đối tài sản sẽ như sau (theo thông lệ kế toán số trong
ngoặc kép là số âm):
ASSETS: 91.2
Loans: 100
Provisions: (8.8)
LIABILITIES: 91.2
Deposit: 86
Equity: 5.2
Tỷ lệ vốn/dư nợ của ngân hàng này chỉ còn 5.7%, vốn tự
có giảm xuống 5.2 đồng vì khoản trích lập dự phòng 8.8
đồng được đưa vào chi phí của ngân hàng (income statement).
Lưu ý khoản trích lập dự phòng 8.8 đồng này là non-cash
transaction, nghĩa là không phải ngân hàng trích ra 8.8 đồng bỏ
vào một tài khoản dự phòng nào đó. Đây hoàn toàn chỉ là
một qui định accounting, thuật ngữ "trích lập dự phòng" làm
nhiều người hiểu nhầm. Nếu ngân hàng "xử lý" nợ xấu (theo
nghĩa write off) bảng cân đối tài sản sẽ như sau:
ASSETS: 91.2
Loans: 91.2
LIABILITIES: 91.2
Deposit: 86
Equity: 5.2
Việc xử lý nợ xấu như vậy cũng là non-cash transaction, chỉ
có ý nghĩa kế toán. Trước và sau khi xử lý nợ xấu tỷ lệ
vốn/dư nợ không đổi, mức độ rủi ro của ngân hàng này
cũng không đổi và khả năng huy động tiền gửi và cho vay
cũng vậy. Khi ngân hàng công bố họ có 8.8 đồng nợ xấu
điều đó có nghĩa họ đã phải trích lập dự phòng và vốn
chủ sở hữu đã bị giảm bớt. Trên bảng cân đối tài sản
có 8.8 đồng nợ xấu không có nghĩa vốn chủ sở hữu sẽ
mất 60% khi xử lý nợ xấu, nó đã mất rồi.
Một điểm nữa, khoản nợ xấu 8.8 đồng (trước khi xử lý)
hoàn toàn không phải là "cục máu đông" ngăn cản ngân hàng
này tăng trưởng tín dụng. Như tôi đã viết trước đây, vấn
đề nằm ở chỗ ngân hàng này có thể đã giấu bớt nợ xấu
để không trích lập dự phòng đầy đủ. Giả sử số nợ
xấu và trích lập dự phòng phải là 18 đồng thay vì 8.8
đồng, bản cân đối tài sản như sau:
ASSETS: 82
Loans: 100
Provisions: (18)
LIABILITIES: 82
Deposit: 86
Equity: (4)
Vốn chủ sở hữu âm nghĩa là ngân hàng bị phá sản. Tuy nhiên
đây chỉ là phá sản trên sổ sách, nếu số 86 đồng huy
động chưa đến hạn phải trả cho khách hàng thì ngân hàng
này vẫn chưa mất khả năng thanh toán. Nếu vậy ngân hàng này
sẽ chỉ công bố nợ xấu là 8.8 đồng thôi để tiếp tục
tồn tại và hi vọng thị trường sẽ phục hồi hoặc được
nhà nước bailout. Nhưng ngân hàng này sẽ khó có thể tăng tín
dụng được nữa. Thứ nhất, họ có thể giấu con số 18
đồng nợ xấu mà chỉ báo cáo với NHNN 8.8 đồng, nhưng họ
khó có thể giấu được thị trường. Khách hàng không muốn
gửi tiền, các tổ chức tín dụng khác không muốn cho vay nên
họ không còn nguồn vốn để tiếp tục tăng trưởng tín
dụng. Thứ hai, bản thân họ cũng không muốn tăng thêm tín
dụng vì cứ giả sử họ huy động tiếp được 100 đồng,
nếu cho vay và lại bị nợ xấu thì phải tiếp tục trích lập
dự phòng, có khả năng sẽ mất nốt số 5.2 đồng còn lại
trên sổ sách.
Thực ra NHNN có thể đã biết con số nợ xấu thật là 18
đồng chứ không phải 8.8 đồng. Tuy nhiên NHNN không dám ép
ngân hàng này khai thật vì như vậy họ sẽ phá sản (điều
này đúng hay không chưa bàn ở đây). Bởi vậy NHNN chấp nhận
số 8.8 đồng nợ xấu và cùng ngân hàng kia đợi thị trường
phục hồi. Trong lúc đó NHNN sẽ phải bơm thanh khoản cho họ
để họ thanh toán các khoản liabilities tới hạn. Tuy nhiên nếu
khả năng thị trường phục hồi thấp thì NHNN phải lên kế
hoạch bailout. Nếu NHNN lập một công ty quản lý tài sản (AMC)
đổi nợ xấu lấy trái phiếu theo book value, bản cân đối tài
sản của ngân hàng sẽ như sau:
ASSETS: 100
Loans: 91.2
Bonds: 8.8
LIABILITIES: 100
Deposit: 86
Equity: 14
Sở dĩ vốn chủ sở hữu tăng từ 5.2 đồng lên 14 đồng vì
khoản dự phòng rủi ro 8.8 đồng được nhập ngược vào income
statement. Bảng cân đối tài sản này cực kỳ đẹp và ngân
hàng sẽ rộng cửa huy động và cho vay. Tuy nhiên cái giá phải
trả là AMC sẽ phải ôm đống nợ xấu, đến khi nào phải
write off thì hoặc ngân sách hoặc NHNN phải chịu lỗ.
Tóm lại cần phải hiểu rằng việc ngân hàng trích lập dự
phòng khi công bố một khoản nợ xấu chỉ là một nghiệp vụ
kế toán, hoàn toàn không phải họ bỏ một khoản tiền vào
tài khoản để phòng ngừa rủi ro hoặc để sau này xử lý số
nợ xấu đó. Hệ thống ngân hàng VN có tỷ lệ nợ xấu quá
lớn là đúng, nhưng vấn nạn là ở chỗ họ đang dấu một
phần (lớn) số nợ xấu đó chứ không phải họ không chịu
xử lý nợ xấu như nhiều người nói. Công khai số nợ xấu
này đòi hỏi ngân hàng phải tăng equity nếu không họ sẽ phá
sản. Thành lập AMC là một cách để giúp các ngân hàng tăng
equity một cách gián tiếp.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130224/giang-le-bad-debt-accounting), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét