David Brown - Khủng hoảng liên quan đến sự tồn vong của Đảng

Đảng Cộng sản Việt Nam, từng được ghi nhận là đã mở
cửa và đưa đất nước hội nhập với nền kinh tế thế
giới, hiện đang rơi vào khủng hoảng. Đấu đá nội bộ, sai
sót trong quản lý kinh tế cùng với việc không quan tâm đúng
mức tới các vấn đề liên quan đến chất lượng sống của
người dân đã làm rạn nứt niềm tin vào tuyên bố của Đảng
rằng "<em>Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo
Nhà nước và xã hội</em>". Cùng với nền kinh tế phát triển
rất nóng khi trước nay giảm xuống còn khoảng 5%, dư luận xã
hội trở nên bi quan, công khai chỉ trích giới lãnh đạo hơn
bao giờ hết. Là lực lượng giữ độc quyền trong đời sống
chính trị tại Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam phải gánh
chịu toàn bộ trách nhiệm khi con đường toàn cầu hóa của
nước này trở nên chông gai.

Giống như kịch bản đã từng diễn ra nhiều lần ở nhiều
quốc gia khác khi tham gia vào guồng quay chóng mặt của nền kinh
tế toàn cầu, cuộc khủng hoảng kinh tế ở Việt Nam mở màn
bằng một làn sóng vốn đầu tư nước ngoài – mà không
được ngân hàng nhà nước trung hòa (cân bằng lại nhằm cắt
giảm cung ứng tiền tệ) đã dẫn đến việc tăng trưởng tín
dụng ồ ạt, theo sau bởi một đợt lạm phát trầm trọng.
Để kiềm chế lạm phát, chính phủ đã hiển nhiên buộc phải
siết chặt hoạt động tín dụng vào hồi đầu năm 2011. Giờ
đây, khi các khoản vay đã trở nên khó tiếp cận hơn, các
doanh nghiệp buộc phải sấp ngửa thúc giục khách hàng thanh
toán hoặc trả lãi các khoản vay của mình. Những người đang
ngấp nghé gia nhập giới trung lưu cũng phải chứng kiến khối
tài sản của mình bốc hơi khi các khoản đầu tư bất động
sản, cổ phiếu,… đổ bể. Các doanh nghiệp nhà nước thì
hoạt động kém hiệu quả, phá sản và nợ đọng đầm đìa
các ngân hàng sở hữu nhà nước. Công tác giải phóng mặt
bằng cho các dự án phát triển thì được tiến hành một cách
quá thô bạo, đến nỗi khiến cho những người nông dân, từ
lâu vốn là chỗ dựa vững chắc cho chế độ, cũng phải trở
nên nổi loạn. Niềm tin vào khả năng quản lý kinh tế của
Đảng đã bị lung lay nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, Đảng cũng không còn tỏa ra ánh hào quang cách
mạng như xưa. Đã gần sáu thập kỷ kể từ khi những người
lính Pháp cuối cùng bỏ lại sau lưng một nước Việt Nam bị
chia cắt, và bốn thập kỷ kể từ khi quân đội Mỹ rút khỏi
cuộc nội chiến mà sau đó chế độ Hà Nội đã thống nhất
đất nước thành công. Trong số 90 triệu người dân Việt Nam,
không nhiều người còn nhớ về những cuộc chiến đó hay quan
tâm đến thực tế rằng họ đã giành được độc lập và
thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng. Dù hô hào quay
lại học tập tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh cũng như
các đồng chí của ông cách mấy cũng không thể khôi phục
lại lòng nhiệt huyết của Đảng, hay có lẽ là loại bỏ
được nạn tham nhũng đã bắt rễ tràn lan trong guồng máy.

Những người đã có tuổi thường nói ngày xưa đời sống còn
khổ sở hơn nhiều. Họ thường ghi nhận rằng Đảng đã nhận
ra những khiếm khuyết trong mô hình "xã hội chủ nghĩa"
kiểu Liên Xô và đã khởi xướng công cuộc "Đổi mới,"
qua đó giải phóng các nguồn lực tư bản tiềm tàng trong xã
hội – và chỉ trong vòng một phần tư thế kỷ, thu nhập bình
quân đã tăng gấp bốn lần. Có xu hướng tin rằng chỉ có sự
lèo lái vững chắc của Đảng mới có thể đẩy lui "nguy cơ
bạo loạn, mất ổn định xã hội, tan rã nền kinh tế, và
cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất đất nước từng trải qua",
phần lớn người Việt Nam đều chỉ đơn giản hy vọng rằng
Đảng sẽ tìm lại được phong độ của mình.

Độ tuổi trung bình của người Việt Nam là 28. Quá nửa dân
số chưa từng trải qua thời kỳ trước đổi mới. Họ được
thụ hưởng những thành quả mang lại nhờ quá trình toàn cầu
hóa. Việc tiếp cận rộng rãi với điện thoại di động và
mạng internet đã khai phóng trí óc. Việc chấp nhận duy trì
thực trạng chính trị hiện nay còn tùy thuộc vào khả năng
mang lại chất lượng đời sống ngày một cao của chế độ
— không chỉ là các loại hàng hóa, mà còn bao gồm cải thiện
chất lượng nền giáo dục, y tế và môi trường sống. Giới
trẻ Việt Nam không chỉ căm ghét những tay công an, cán bộ
thường xuyên hạch sách, nhũng nhiễu và những thông điệp
tuyên truyền sáo rỗng; rất nhiều trong số họ có thể hình
dung ra một xã hội vắng bóng những điều đó.

Bằng cách truy cập vào các trang mạng đặt ở ngoài nước,
một người dân Việt Nam có thể thấy nỗi bất bình của mình
cũng được chia sẻ bởi hàng ngàn blogger và thậm chí hàng
vạn, thường xuyên đăng những bài chỉ trích chế độ lên
Facebook.

Quan điểm của đội ngũ đảng viên, chiếm gần 4% dân số,
thì khó nắm bắt hơn. Thông thường, họ không đăng tải các
bình luận của mình lên mạng, trừ khi họ nằm trong số 900 dư
luận viên làm việc cho ban tuyên giáo của Đảng nhằm phản
bác lại "các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù
địch". Tuy nhiên, có một điều rõ ràng là hiện đang diễn
ra một cuộc tranh giành linh hồn của Đảng. Đó không phải là
một cuộc đua gắn liền với tên tuổi của các vị lãnh đạo
kình địch nhau, mà một vụ như vậy vào hồi năm ngoái đã
làm chìm đi một vấn đề quan trọng hơn: Đảng nên làm gì
để bảo vệ được nền chuyên chính của mình?

Câu hỏi liên quan đến sự tồn vong của chế độ ở đây là
liệu rằng Đảng có thể, một lần nữa, tự chỉnh đốn hay
không. Vào năm 1986, các nhà lãnh đạo đổi mới đã thành công
trong việc khắc phục hậu quả thảm khốc của công cuộc
"xây dựng chủ nghĩa xã hội" kiểu Liên Xô kéo dài cả
thập kỷ. Còn ngày nay, phe cải cách lên tiếng rằng các lực
lượng kinh tế-xã hội được giải phóng từ một phần tư
thế kỷ trước đang đòi hỏi Đảng phải tự thanh lọc đội
ngũ của mình, điều chỉnh cung cách lãnh đạo và vạch ra một
tầm nhìn có sức thuyết phục. Không đồng tình với quan
điểm đó, phe bảo thủ nhất quyết chống lại sự "cởi
mở," bởi họ coi đó là dấu hiệu để dẫn đến các thử
nghiệm về đa nguyên. Họ chống lại đề xuất giải thể các
doanh nghiệp nhà nước giữ độc quyền trong các ngành công
nghiệp nặng hay cắt giảm quy mô của Bộ Công an, chính là
những yếu tố mà quá trình toàn cầu hóa đòi hỏi phải từ
bỏ. Họ viện dẫn đến "tấm gương" Mikhail Gorbachev, tổng
bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, người góp phần đưa đến
sự sụp đổ của các chế độ cộng sản ở Liên Xô và Đông
Âu trước áp lực của các cuộc "cách mạng màu". Họ cũng
thường lập luận rằng, việc thừa nhận sai sót sẽ đẩy
Đảng vào tình thế hiểm nghèo; và nếu Đảng bị lật đổ,
đội ngũ công quyền cũng sẽ bị mất lương hưu.

Câu hỏi thiết thực ở đây là liệu rằng Đảng Cộng sản
Việt Nam có thể giảm sự phụ thuộc vào hai chỗ dựa mà đã
trở thành hai gánh nặng lớn cho chế độ: một là Đảng Cộng
sản Trung Quốc, và hai là chính bộ máy an ninh nhà nước dưới
quyền của Đảng.

Việt Nam và Trung Quốc được liên kết bởi một mạng lưới
các mối quan hệ giữa hai đảng, được hai chính quyền siêng
năng vun vén. Điều này phản ánh sự gần gũi về mặt tư
tưởng của hai chế độ và bấy lâu nay đã giúp cho Việt Nam
có được một chiến lược giúp ổn định quan hệ với quốc
gia hàng xóm khổng lồ này. Tuy nhiên, hiệu lực của chiến
lược giữ gìn ổn định này đã bị hạn chế nhiều, chính
vì Bắc Kinh không ngừng đẩy mạnh việc hiện thực hóa các
tuyên bố chủ quyền mơ hồ trên biển Đông của mình đã làm
sứt mẻ tình đoàn kết anh em Việt Nam – Trung Quốc.

Hiểu rõ rằng sức mạnh không và hải quân của mình không
thể bì được với Trung Quốc, và rằng Việt Nam cũng khó lòng
trụ vững trước một cuộc trả đũa kinh tế từ phía bên kia,
chính quyền Hà Nội đã né tránh đối đầu trực diện. Đối
với những người thường phê phán chế độ, chỉ dựa vào
ngoại giao khi phải đối diện với sự hung hăng của Trung
Quốc giống như một tư thế thiếu bản lĩnh không thể chấp
nhận được. Có người cho đó là một chiến lược gìn giữ
hòa bình khôn ngoan, nhưng những người bất đồng chính kiến
lại cho đó giống như hành động khấu đầu trước Bắc Kinh.
Họ cũng chê trách một số động thái khác của chính quyền
Hà Nội, ví dụ như cấp phép cho Trung Quốc khai thác bô-xít
tại các vùng biên nhạy cảm về môi trường và an ninh, trong
khi bất lực trong việc đối phó lại với các vụ Trung Quốc
quấy nhiễu tàu thuyền của ngư dân Việt Nam. Nhiều người
lên tiếng cảnh báo nguy cơ mang lại từ việc Hà Nội dựa vào
tín dụng và nhà thầu Trung Quốc để xây dựng cơ sở hạ
tầng, cho phép hàng hóa kém chất lượng của Trung Quốc ồ ạt
tràn qua biên giới và dẫn đến thâm hụt thương mại hai
chiều nghiêm trọng – ở mức 12,5 tỷ USD vào năm 2012.

Các mối liên kết giữa hai đảng cũng được củng cố bởi
các chuyến giao lưu mật thiết giữa các cơ quan an ninh hai
nước. Dù không đáng ngạc nhiên khi hai bên cùng chia sẻ kinh
nghiệm và các công nghệ theo dõi – giám sát, sự hợp tác này
là một căn cứ sẵn có để những người bất đồng chính
kiến lý giải việc tại sao Hà Nội không "đứng lên chống
lại Trung Quốc" và đồng thời ngăn cản họ tuần hành đến
đại sứ quán Trung Quốc mỗi sáng Chủ Nhật.

Một mối lo ngại lớn hơn, đặc biệt là đối với phe cải
cách trong Đảng, là quyền tự xác định và lựa chọn biện
pháp xử lý các mối đe dọa an ninh chế độ của Bộ Công an.
Nó không chỉ thể hiện ở vấn đề theo dõi, quấy nhiễu và
truy tố một cách ngẫu nhiên các blogger và những người bất
đồng chính kiến khác – mà còn ở việc không chịu thu hẹp
khái niệm "các hoạt động chống phá" trong Hiến pháp và
bộ luật hình sự. Hiện nay những khái niệm này được định
nghĩa rộng đến mức tước bỏ hoàn toàn các đảm bảo của
hiến pháp đối với các quyền cơ bản của con người.

Cũng thật trùng hợp, một cuộc sửa đổi hiến pháp đang
được tiến hành – những lần sửa đổi như vậy thường
diễn ra cách quãng nhau một hai chục năm. Lần này việc tranh
luận công khai của dân chúng ít có sự dàn dựng hơn đáng
kể. Và điều đáng chú ý là đã dấy lên một làn sóng ý
kiến ủng hộ việc xóa bỏ một điều trong Hiến pháp trao cho
Đảng Cộng sản Việt Nam quyền hành lãnh đạo đặt trên cả
Hiến pháp. Một số lượng lớn hiếm thấy các đảng viên đã
nghỉ hưu và các "trí thức cách mạng" cũng tán thành với
đề nghị này.

Một cú mở cửa chính trị như thế hẳn là sẽ chưa xảy ra
ngay lúc này, nhưng làn sóng ngầm hiện nay cho thấy rồi cũng
có thể đến lúc phải như vậy.

Nguồn: <a
href="http://yaleglobal.yale.edu/content/vietnam-reform-economy-reorient-foreign-policy">Yale
Global</a>

——-

<strong>Ghi chú:</strong> Một vài chi tiết trong bài đã được
tác giả thêm vào để làm rõ hơn các ý mà tác giả muốn gửi
tới các độc giả Việt Nam.

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2012

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130221/david-brown-khung-hoang-lien-quan-den-su-ton-vong-cua-dang),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!