<em><strong>Cả Nga và Trung Quốc đều đang phải đối phó với
sự mất cân đối kinh tế nghiêm trọng và những nhóm lợi ích
quyền năng đang cố ngăn cản cải cách.</strong></em>
Nga và Trung Quốc tưởng chừng là hai quốc gia rất đỗi khác
biệt. Với phương Tây, một nước là nền dân chủ giả điệu
với nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên thiên
nhiên; còn nước kia là quốc gia một đảng và là đại công
xưởng sản xuất của thế giới. Nhưng cả hai đều đang phải
chịu đựng những mất cân đối kinh tế nghiêm trọng – và
những nhóm lợi ích quyền năng đang cố ngăn cản cải cách
nhằm đạt tới một cơ cấu hợp lý hơn.
Sự lệ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt của Nga thể hiện ở
tỷ lệ đóng góp trên 50% của ngành này vào thu nhập của
chính phủ và khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu. Nếu nhà nước
giảm mức độ kiểm soát nền kinh tế và cho phép cơ quan tư
pháp độc lập hơn, nó sẽ góp phần rất lớn thúc đẩy đầu
tư nước ngoài và hạn chế tham nhũng. Những thay đổi ấy sẽ
kích thích cả sản xuất và dịch vụ.
Nền kinh tế Trung Quốc đa dạng hơn nhiều, nhưng vẫn cần cơ
cấu lại. Tiêu thụ nội địa chỉ đóng góp 1/3 cho GDP, bằng
một nửa mức trung bình của châu Âu. Tỷ lệ đầu tư cao hơn
bình thường, ở vào khoảng 50% GDP. Hệ thống tài chính
được quản lý theo kiểu người gửi tiền thì nhận được
lãi suất ít ỏi trong khi doanh nghiệp nhà nước được tiếp
nhận tín dụng giá rẻ, và đầu tư cơ sở hạ tầng và bất
động sản được khuyến khích. Ngân hàng lẽ ra phải vụ
phục vụ ngành tư nhân, doanh nghiệp nhà nước nên giảm đi
tính chi phối trong nền kinh tế, và tỷ lệ tiêu thụ nên tăng
lên hơn nữa so với đầu tư. Giống như tại Nga, việc đảm
bảo thượng tôn pháp luật cũng sẽ giúp nền kinh tế tái cân
bằng.
Ở cả hai quốc gia, một số người trên cương vị lãnh đạo
đã ý thức được cần phải tiến hành những cải cách nào.
Cả Thủ tướng Dmitri Medvedev và một số Bộ trưởng của ông
đều kêu gọi giảm phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.
Ở Trung Quốc, kế hoạch 5 năm lần thứ 12, đưa ra năm 2011,
kêu gọi tái cân bằng. Báo cáo "Trung Quốc đến năm 2030" của
Ngân hàng thế giới và một nhóm chuyên gia chính phủ công bố
tháng 2 năm ngoái cũng chỉ ra như vậy, và điều đó cũng
được Thủ tướng sắp nắm quyền Lý Khắc Cường ủng hộ.
Tuy nhiên, kế hoạch 5 năm thứ 11, đưa ra năm 2006, cũng kêu
gọi tái cơ cấu, nhưng cũng chỉ tạo được ảnh hưởng hạn
chế.
Trở ngại chính đổi với cải cách ở cả hai nước bắt
nguồn từ những nhóm lợi ích nhiều quyền lực. Ở Nga, nhiều
trong số các phe cánh xung quanh Tổng thống Putin, cùng với các
ông chủ kiểm soát những công ty tài nguyên thiên nhiên lớn và
cơ quan an ninh không muốn cải cách. Nó sẽ đe dọa đến của
cải và quyền lực của họ. Tại Trung Quốc, một bộ phận
trong đảng Cộng sản, các doanh nghiệp nhà nước đứng đầu
và cơ quan an ninh cũng bám chặt những đặc quyền đặc lợi
tương tự được chế độ hiện hành bảo lãnh.
Cả hai nước đều trải qua cuộc thay đổi lãnh đạo trong năm
nay, nhưng điều đó không hẳn dự báo điềm lành sắp diễn
ra.
Kể từ khi Putin trở lại cương vị tổng thống hồi tháng 5,
ông có vẻ cố lẩn tránh cải cách kinh tế và chính trị. Khi
tác giả gặp ông hồi tháng 10 dưới sự bảo trợ của Valdai
Club, ông Putin có vẻ tỏ ra tự mãn về nền kinh tế, và những
người có tư tưởng cải cách trong chính phủ đều có tiếng
nói rất yếu ớt.
Cũng còn quá sớm để đánh giá về những ưu tiên của Ban
Thường vụ Bộ Chính trị bao gồm 7 người vừa nhậm chức
tại Trung Quốc hồi tháng 11. Tuy nhiên, mặc dù một số người
đã nói đến cải cách kinh tế và chiến dịch chống tham nhũng
đã được phát động - tất cả dường như vẫn quá bảo thủ
về chính trị.
Ở cả hai nước, các cơ quan an ninh đều cố gắng thâu tóm
quyền lực và nguồn lực tài chính trong những năm gần đây,
có lẽ vì nhà cầm quyền cảm thấy không an toàn. Cơ quan an
ninh - ngay cả ở các nước phương Tây - không muốn bị hạn
chế bởi các quy định thượng tôn pháp luật. Ở Nga và Trung
Quốc, họ có liên hệ chắc chẽ với tham nhũng hệ thống và
kiểm soát các đặc lợi kinh tế, điều có xu hướng khiến
họ thù địch hơn với việc tái cải cách và tôn trọng pháp
luật.
Nhưng nếu các nhóm lợi ích ở Nga và Trung Quốc cản trở tăng
trưởng thì điều đó sẽ đe dọa tới tiềm năng của cả hai
nền kinh tế. Một nước Nga không cải cách sẽ dễ bị tổn
thương trước mỗi biến động giá dầu. Và ngay cả khi giá
đứng ở mức cao, nếu không cải cách, nó vẫn sẽ dẫn tới
thúc đẩy nguồn vốn và nhân tài chảy ra ngoài. Tăng trưởng
đã chậm lại xuống đến mức 4%/năm, so với mức 7-8% thời
kỳ trước khủng hoảng, và nếu không cải cách thì xu hướng
dài hạn sẽ còn đi xuống nữa.
Ở Trung Quốc, mô hình kinh tế hiện nay đang vấp phải nhiều
hạn chế: tăng trưởng giảm từ mức hai con số xuống còn
7-8%. Không cải cách, nền kinh tế sẽ tiếp tục chứng kiến
cảnh đầu tư dư thừa vào công nghiệp nặng, cơ sở hạ tầng
và bất động sản; doanh nghiệp nhà nước sẽ hút hết tài
sản khỏi các khu vực kinh tế khác; và tiêu thụ sẽ không
tăng đủ nhanh để nâng cao tầm quan trọng tương đối của
ngành công nghiệp nhẹ và dịch vụ.
Tăng trưởng chậm lại, thất nghiệp tăng lên có thể sẽ thúc
đẩy bất ổn ở cả hai nước. Yếu tố chính đảm bảo tinh
chính danh của chế độ hiện nay tại Nga và Trung Quốc là tăng
trưởng kinh tế, qua đó cải thiện mức sống của người dân.
Nhưng tăng trưởng đang chậm lại - và có thể sẽ giảm hơn
nữa nếu họ né tránh cải cách - những chính phủ này sẽ
cần các biện pháp mới để tiếp tục đảm bảo vai trò cầm
quyền quyền.
Họ có thể sẽ muốn gióng mạnh hồi trống dân tộc chủ
nghĩa. Thực tế, Putin và Hồ Cẩm Đào, chủ tích sắp mãn
nhiệm của Trung Quốc, đã từng không ít lần làm như vậy.
Putin vẫn lớn tiếng phản đối Mỹ, đổ lỗi cho các chính
phủ nước ngoài đã gây ra những cuộc biểu tình chống lại
ông, và ngăn cản hoạt động của các tổ chức phi chính phủ
nước ngoài tại Nga. Đáng chú ý hơn, trong 3 thập niên qua, và
đặc biệt là năm nay, Trung Quốc đã không ít lần gây phẫn
nộ cho Ấn Độ, Việt Nam, Philippines và Nhật Bản với giọng
điệu hiếu chiến hơn trong các tranh chấp lãnh thổ.
<em>Charles Grant là giám đốc Trung tâm Cải cách châu Âu.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20130211/charles-grant-nhom-loi-ich-lung-doan-chinh-sach-quoc-gia),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét