Đôi điều về Dân Luận

Dân Luận theo đuổi một nền báo chí công dân, nơi mỗi độc giả chính là một nhà báo.

Mục tiêu của Dân Luận là cung cấp cái nhìn đa chiều về các vấn đề kinh tế - xã hội - văn hóa của Việt Nam và thế giới, với mong mỏi độc giả sẽ tự xây dựng cho mình phương pháp tư duy độc lập và khoa học.

Trang blog này là cầu nối giữa Dân Luận với độc giả trong nước, trong trường hợp bạn không truy cập được vào địa chỉ chính thức www.danluan.org.

Chúng tôi được biết Dân Luận đã bắt đầu bị chặn bởi tường lửa ở Việt Nam. Vì thế, xin mời bạn tham khảo cách vượt tường lửa để tiếp tục truy cập Dân Luận. Trong trường hợp gặp trục trặc, bạn có thể liên lạc với tqvn2004 tại huannc@gmail.com được hướng dẫn cụ thể.
(c) Dân Luận 2009. Cung cấp bởi Blogger.

Tổng số lần đọc

Google+ Followers

Năm 2011 đánh dấu một mốc son cho phong trào yêu nước với 11
cuộc biểu tình trên đường phố ở trung tâm thủ đô Hà
Nội. Tuy nhiên, phong trào đang bị chính quyền đàn áp khốc
liệt vào những ngày cuối tháng 3/2012, đầu tháng 4/2012 này
khiến nhiều người quan sát không khỏi lo âu. Câu hỏi đặt ra
là phong trào làm gì để đứng vững hôm nay và phát triển
ngày mai? Câu hỏi thật không dễ trả lời.

Nếu nói về phong trào yêu nước đòi dân chủ cho nhân dân thì
phải kể đến hoạt động của ông Hoàng Minh Chính với việc
khôi phục Đảng Dân chủ. Hoạt động của ông như ngọn cờ
phất lên, nhen lên hy vọng cho nhiều người nặng lòng với
nhân dân, với đất nước. Sau đấy là nhiều người khác như
Trần Anh Kim, Lê Thị Công Nhân...tạo ra không khí sôi động
trên diễn đàn công khai ở Việt Nam. Trong số họ, có những
người cao tuổi, trung tuổi và lớp trẻ đầy nhiệt huyết
với vận mệnh của nhân dân, đất nước. Chính quyền đã
không tiếp nhận tiếng nói mới từ dư luận nhân dân, ra tay
đàn áp. Lần lượt nhiều người bị chính quyền bắt giữ,
đưa ra tòa xử theo Luật hình sự và chịu án phạt tù giam.
Nhưng phong trào không vì thế mà tàn lụi. Lại có những
người mới xuất hiện, đứng ra tuyến đầu với phương thức
đấu tranh mới.

Năm 2011 nhân việc nhà cầm quyền Trung Quốc gây hấn ở biển
Đông, những người yêu nước tập hợp nhau biểu tình chống
hành động của Trung Quốc. Các cuộc biểu tình này thức tỉnh
tình thần yêu nước trong cộng đồng người Việt nên được
ủng hộ cả trong và ngoài nước. Thoạt đầu chính quyền ủng
hộ bằng cách im lặng, nhưng khi các đại diện cấp cao Việt
Nam - Trung Quốc đã gặp nhau thì chính quyền Việt Nam quay ra
cản trở, cấm, đàn áp các cuộc biểu tình. Không thể phủ
nhận, chính quyền đã đàn áp rất thành công.

Nhưng vì sao chính quyền thành công trong các cuộc đàn áp? Vì
sao phong trào yêu nước đòi dân chủ cũng như phong trào yêu
nước bảo vệ biển đảo của Tổ quốc phải tạm lắng?

Theo ý kiến cá nhân tôi, có nhiều lý do nhưng quan trọng nhất
là các phong trào chưa được quần chúng nhân dân hậu thuẫn.
Bất kỳ phong trào nào, nếu đã gọi là phong trào thì đều
cần đến sự hậu thuẫn của quần chúng nhân dân. Quần chúng
là nguồn bổ sung nhân lực cho phong trào, là nơi sàng lọc
những người kiên định và người cơ hội, là nơi đào luyện
để chọn ra những cá nhân xuất sắc dẫn đường cho phong
trào. Về điều này có thể tham khảo ý kiến của I.V.Stalin khi
nói đến sự vô địch của những người cộng sản. Stalin
kể: Trong thần thoại Hy-lạp có một người sức khỏe vô
địch, đấy là Ăng-tê, con của thần Đất. Mỗi khi Ăng-tê
yếu sức, nếu chạm xuống đất thì mẹ Đất lại tiếp sức
cho. Dũng sĩ Héc-quyn phát hiện ra điều đó nên nhấc bổng
Ăng-tê lên và bóp chết ở trên không. Những người cộng sản
cũng giống như Ăng-tê, chừng nào còn giữ mối liên hệ với
quần chúng (tức là mẹ Đất) thì chừng đó vẫn là vô
địch. Hiện nay chính quyền xưng danh cộng sản có giữ mối
liên hệ với nhân dân hay không? Tôi nghĩ mối liên hệ này
ngày càng yếu, ngày càng mờ nhạt, nếu không muốn nói là
đang đối lập với nhân dân. Những người yêu nước càng
không thể tách khỏi nhân dân, nếu tách khỏi nhân dân thì
rất dễ bị chính quyền đàn áp mà không thể tự bảo vệ.
Có một bài học lịch sử là những năm đầu thế kỷ XX,
những người cộng sản Việt Nam đã phát động phong trào "vô
sản hóa", thực chất là xây dựng mối liên hệ với quần
chúng nhân dân, từ đó phát triển lên.

Trong số những người đấu tranh công khai tôi để ý đến
ông Vi Đức Hồi, cựu giám đốc trường Đảng huyện Hữu
Lũng, Lạng Sơn. Ông Hồi bị bắt giam, trước đó đã viết
hồi ký đăng nhiều kỳ trên trang mạng. Bài hồi ký số 29
rất thú vị, ông Hồi đem tiền cho các hộ nghèo vay không lấy
lãi để xóa đói giảm nghèo. Việc này bị chính quyền tìm
cách "đánh" đủ các kiểu, nhưng uy tín ông Hồi ngày càng
tăng. Cách cuối cùng là chính quyền bắt giam ông, cũng là cách
tách ông khỏi nhân dân.

Trở lại với phong trào yêu nước đòi dân chủ. Đã có những
nhân vật nổi bật nhưng ai là người được quần chúng nhân
dân tin yêu và hết lòng bảo vệ? Chưa có ai! Nhớ lại những
chí sĩ nổi tiếng như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh khi bị Pháp
bắt thì bên ngoài có cả một phong trào quần chúng ủng hộ.
Sức mạnh của phong trào quần chúng đã ngăn chặn cách hành
xử vô lý của chính quyền. Tôi nghĩ những người yêu nước
hôm nay muốn giúp được nhân dân mình, đất nước mình thì
cần đến với nhân dân, giúp đỡ nhân dân, tạo ra mối liên
hệ mật thiết với quần chúng nhân dân, từ đó tạo ra sức
mạnh của phong trào. Có nhiều cách đến với nhân dân, giúp
đỡ nhân dân. Cách làm như ông Vi Đức Hồi là một ví dụ.
Hiện nay nhân dân bị cướp đất trắng trợn, bị xâm hại
về quyền lợi mà không ai bảo vệ. Những người yêu nước
tại sao không tìm đến họ, ít ra cũng tư vấn miễn phí pháp
luật cho họ? Phải có những việc làm thiết thực, giúp
được nhân dân trong lúc khó khăn thì mới được nhân dân tin
yêu và bảo vệ.

Điều thứ hai mà tôi muốn nói là việc xác lập mối quan hệ
tương trợ giữa các nhóm khác nhau. Cần gấp rút xây dựng
mối liên hệ giữa các nhóm, tạo thành dư luận của quần
chúng nhân dân. Để làm được điều này cũng cần một số
việc xác lập lòng tin giữa các nhóm, ở đây tôi chưa đề
cập sâu, nhưng đã tới lúc cần nghĩ đến và thực hiện
nhanh.

Còn một việc tôi muốn rung chuông báo với dư luận là hiện
nay một bộ phận chính quyền đã tập trung toàn bộ sức mạnh
của hệ thống chính trị cấp tỉnh để đàn áp một vài
người, là khâu yếu trong phong trào. Sự việc chị Trần Thị
Nga bị đe dọa mạng sống, ông Khánh, bà Trâm bị ngăn cản
không cho ra khỏi nhà là biểu hiện của việc này. Rất mừng
là phong trào đã có khả năng bảo vệ người của mình, nhưng
chưa tìm ra cách để tự bảo vệ chắc chắn bằng pháp luật,
bằng dư luận. Tôi nghĩ đến nhưng chưa thấy được phương
cách nào, đề nghị bạn nào tìm ra cách thì thông báo cho
người đại diện của phong trào. Cũng là cách giúp cho phong
trào đứng vững để phát triển trong điều kiện hiện nay.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12180), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Kính thưa bác Phạm Quang Nghị!

Đọc báo mạng (infonet.vn), em biết ngày 27/3, Hà Nội đã
tổ chức cuộc họp giao ban giữa Thường vụ Thành ủy, HĐND,
UBND, các quận huyện về công tác đảm bảo an toàn giao thông
cũng như các giải pháp chống ùn tắc, tai nạn giao thông trên
địa bàn.

Trước phản ứng của người dân về việc thu phí phương
tiện cá nhân, lãnh đạo Hà Nội cho rằng, muốn cải thiện
hạ tầng cơ sở, giảm ách tắc và số vụ tai nạn thì sẽ
phải ảnh hưởng ít nhiều đến một nhóm người trong xã
hội. Đặc biệt trong đó bác (Phạm Quang Nghị, Bí thư Thành
ủy Hà Nội) nói: "Nếu kêu chuyện thu phí thì trước tiên
chúng ta hãy hỏi người sử dụng ô tô lấy đâu ra nhiều
tiền như vậy để mua. Trong khi đó mới chỉ đề cập đến
chuyện thu phí đã... kêu ầm lên". Tờ báo này cũng giật
tít: "Lãnh đạo Hà Nội: "Nhiều tiền mua ô tô, đừng kêu
chuyện thu phí"

Thưa bác! Nghe bác nói, em cũng muốn xin phép báo cáo
bác đôi điều.

Bác hỏi người sử dụng ô tô lấy đâu ra nhiều tiền để
mua ô tô? Câu hỏi này nghe ra cũng khó trả lời đấy bác ạ.
Nói bác đừng mắng em, ngay nếu nhà bác có ô tô, mà em hỏi
bác câu hỏi đó, bác cũng khó trả lời.
Tuy nhiên, hỏi từng người cụ thể thì khó trả lời, nhưng
nếu quan sát chung thì cũng có thể tìm được câu trả lời
đấy bác ạ.

Thứ nhất, người có nhiều tiền để mua ô tô là đại gia,
tức là các nhà doanh nghiệp ăn nên làm ra. Đồng tiền của
họ không hẳn đã sạch hoàn toàn, nhưng đó cũng là mồ hôi
nước mắt, là công sức và trí tuệ, là đồng tiền xương
máu trong thương trường – chiến trường ,bác ạ. Em chỉ
thấy một vài tay trọc phú mới nổi mới quen thói "bốc
rời", vung tay quá trán, chứ đa phần các nhà doanh nghiệp họ
căn cơ lắm. Họ có thể không tiếc khi phải chi cả núi tiền
cho những mục đích có ích và cần thiết, chứ không chịu bỏ
ra dù chỉ một xu cho những khoản chi vô lý. Vì vậy, nếu họ
có phản ứng chuyện tăng hay đặt thêm thuế này phí nọ trong
giao thông cũng là đúng thôi, bác ạ.

Thứ hai, người có nhiều tiền là các nghệ sỹ siêu sao trong
làng giải trí. Tiền họ có được trước hết là tài năng
thiên bẩm, là công sức học tập và khổ luyện, cùng với
những sáng tạo không ngừng cả về nghệ thuật và thị
trường. Mà tuổi làm nghệ thuật thì ngắn lắm, môi trường
nghệ thuật lại khắc nghiệt, đào thải liên tục. Dĩ nhiên
cũng có môt vài sao kiếm tiền thêm bằng các chiêu "khoe"
vòng này, vòng nọ, hay phát huy các "sở trường" khác ngoài
nghệ thuật. Tuy nhiên, số này ít, mà chắc cũng chỉ "bóc
ngắn cắn dài" thôi. Vậy nên, hai cô ca sỹ hạng sao là Mỹ
Linh và Mỹ Lệ, hoặc nếu có thêm nhiều người nữa đăng
đàn phê phán anh bộ trưởng họ Đinh, có tên là một nốt
nhạc về những "sáng kiến" thuế, phí của anh ấy, thì
cũng dễ hiểu thôi, bác Nghị ạ.

Thứ ba, tuyệt đại bộ phận người sử dụng ô tô là người
lao động bình thường. Họ lấy tiền đâu ra mua ô tô? Xin
thưa, đó là tiền tiết kiệm, là vay mượn, là bán đất đai,
tài sản thừa kế, hay may mắn có được đôi ba vụ làm ăn
trúng quả. Nhà em cũng nằm trong số này bác ạ. Em làm công
chức, cũng có tý chức vụ, vợ làm ngân hàng, thu nhập cũng
không đến nỗi. Ấy vậy mà căn cơ, chắt bóp mãi, rồi vay
mượn mới mua được con xe trên năm trăm triệu. Thế mà, đôi
lúc chỉ mong có người…mượn, để họ đổ xăng cho! Nói
thật, nếu em ở Hà Nội chắc cũng chỉ có nước bán xe, để
đi xe buýt cùng anh Đinh cho nó lành!

<center><img
src="http://vnexpress.net/Files/Subject/3b/a2/5a/90/Pham-Quang-Nghi-4.jpg"
/></center>

Loại người thứ tư sử dụng ô tô là những người chắc
chắn họ nhiều tiền đến mức không băn khoăn nhiều đến
chuyện nộp phí. Ấy là những kẻ tham nhũng. Số này không
chỉ nhiều tiền, mà đồng tiền của họ cũng chả phải đổ
mồ hôi, sôi nước mắt gì mới có được. Tuy nhiên, bác cũng
đừng nghĩ họ không kêu ca chuyện thuế, phí ô tô. Thứ nhất
họ phải kêu, vì họ cũng phải làm ra vẻ khó khăn. Thứ hai,
một số mới lên được vị trí có điều kiện tham nhũng đã
phải chi phí rất nhiều trong quá trình vận động, nên trước
mắt có thể cũng đang túng thật.

Như vậy, chuyện dân kêu tăng thuế, thêm phí là chuyện bình
thường. Theo em, dân có kêu ca, phản ứng thì bác cũng đừng
nên trách móc họ làm chi. Em trót phạm thượng giải trình với
bác đôi điều như vậy, có gì sai trái mong bác chỉ giáo.

Nhưng, có chuyện này em muốn báo cáo riêng với bác. Ấy là,
bác chỉ nói thế, mà có người nói là "ông Phạm Quang Nghị
chửi dân", bác Nghị ạ. Em mách bác đó là anh Trương Duy
Nhất, chủ nhân Blog "Trương Duy Nhất - một góc nhìn khác".
Có lẽ anh ấy không chỉ "nhìn khác", mà còn "nghe khác",
nên mới nghe ra là bác chửi dân.

Chứ theo e, thời nay quan chức nói dân như thế là thường, có
gì đâu mà gọi là chửi dân, bác nhỉ?

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12179), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

<em><strong>Giới lãnh đạo Cộng sản đấu đá tranh giành quyền
lực và hy vọng rằng người dân không hay biết gì. Bây giờ
còn có cả tin đồn đảo chính. Chúng cho thấy: chế độ này
thiếu một phương cách để thay đổi chính phủ một cách có
trật tự.</strong></em>

Bản tin thời sự lúc 19 giờ không thuộc vào trong các đỉnh
cao của truyền hình nhà nước Trung Quốc. Hai xướng ngôn viên,
một nam một nữ, cứng nhắc đọc những gì mà chín thành viên
của Ban thường vụ Bộ Chính trị Đảng Cộng sản đã làm
trong ngày: họ đã đến thăm nhà máy gương mẫu nào, đi xuống
hầm mỏ nào. Họ liệt kê những người công nhân được giới
lãnh đạo tặng thưởng và những người khách quốc gia mà họ
phải đón tiếp.

<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/phanba011.png"
width="500" height="356" alt="phanba011.png" /></center>
<center><em>"Hoàng tử" Bạc Hy Lai. Ảnh: Der Spiegel</em></center>

Tuy vậy, vào cuối tuần rồi đã có nhiều người
hồi hộp chờ đợi nghi thức tuyên truyền vào mỗi tối đấy.
Họ tìm những lời nói ám chỉ cho thấy ai trong số những
người cầm quyền vẫn còn có quyền chỉ huy.

Trước đó đã có tin đồn và phỏng đoán về một cuộc đảo
chính: lãnh đạo nhà nước và Đảng Hồ Cẩm Đào và Thủ
tướng Ôn Gia Bảo có còn xuất hiện trên truyền hình nữa hay
không? Hay đài truyền hình bất thình lình lại chiếu những
cán bộ khác?

Cả thế giới còn lại cũng lo âu nhìn về Trung Quốc, giật
mình sợ hãi vì các thông báo của giới blogger. Từ ba thập
niên nay, đất nước này đạt được những thành quả đáng
ganh tỵ: vươn lên trở thành nền kinh tế quốc dân lớn thứ
nhì, tích lũy dự trữ ngoại tệ lớn nhất (tròn 3,2 nghìn tỷ
dollar) và kiểm soát thị trường tăng trưởng năng động nhất
thế giới mà công nghiệp Đức ngày càng phụ thuộc vào đấy.

Có những doanh nhân Phương Tây nào đó còn tin rằng có thể
dẫn ra được cả một ưu thế của hệ thống chuyên quyền
từ điều kỳ diệu về kinh tế của Trung Quốc. Khác với
Phương Tây, họ ca ngợi như thế, ở đó người ta không tranh
luận vô tận mà quyết định nhanh chóng và rõ ràng và qua
đấy cầm quyền có hiệu quả hơn. Nhân sự đứng đầu về
chính trị được lựa chọn cẩn thận hơn nhiều và chỉ
được dẫn đến các chức vụ cao sau khi đã qua thử thách ở
tỉnh đấy chứ?

Ít nhất thì bề ngoài là như thế. Nhưng trên thực tế, những
người Cộng sản đang cầm quyền đã đấu đá kịch liệt
để giành quyền lực từ nhiều tuần nay, và hiện thường hay
có nhiều chi tiết lọt ra ngoài.

Bây giờ thì đã rõ: những cái được cho là ưu thế cạnh
tranh của chế độ độc đảng Trung Quốc – không có Quốc
Hội được bầu tự do, không có tư pháp độc lập, không có
báo chí gây phiền hà – có thể trở thành yếu tố rủi ro
lớn nhất cho sự ổn định của đất nước này với 1,3 tỉ
dân cư của nó.

Tin đồn đảo chính đã tạo bất an trong tuần qua, chúng xuất
hiện trong đêm rạng sáng ngày thứ ba trên Internet qua Weibo,
phiên bản tiếng Trung của Twitter. Mặc dù những người kiểm
duyệt của nhà nước đã vội vã xóa các tin đấy, nhưng chúng
đã nhanh chóng lan truyền đi.

Blogger tường thuật rằng ở cạnh Trung Nam Hải, khu vực sống
và làm việc có tường cao bao xung quanh của giới lãnh đạo
trong Bắc Kinh, đã có tiếng súng nổ. Trên đại lộ Tràng An,
con đường duyệt binh dài dọc theo Tử Cấm Thành và Nhân dân
Đại hội đường, người ta đã nhìn thấy xe quân sự.

Cuộc sống hàng ngày của Bắc Kinh dường như vẫn tiếp tục
diễn ra một cách bình thường, nhiều bức ảnh được đưa
lên Internet, chụp những chiếc xe tăng mà người cho là đã
nhìn thấy, nhưng sau đấy thì biết rằng chúng là ảnh đã cũ.
Nhưng tình trạng khẩn cấp đang thống trị trong Internet. Ai tìm
những từ khóa như "súng bắn trả" hay "đại lộ Trường An",
sẽ nhận được thông báo sau: "Thể theo các luật lệ, quy
định liên quan và yêu cầu chính trị, các khái niệm đấy
không được biểu hiện."

Qua đó, các nhà kiểm duyệt đã đun nóng thêm cho những phỏng
đoán về các diễn tiến trong khu phố chính phủ. Trên các trang
mạng của người Trung Quốc lưu vong người ta có thể đọc
được rằng: đồng chí cấp cao Châu Vĩnh Khang – người đàn
ông 69 tuổi này kiểm soát cảnh sát và tư pháp trong Bộ Chính
trị - đã bị cho ra rìa, bởi đối thủ của ông ấy, bí thư
Đảng Hồ Cẩm Đào, người có quân đội đứng sau lưng mình.

Vào ngày thứ năm, tuy người sếp an ninh này vẫn còn được
nhắc đến trong các tin tức trên truyền hình, nhưng ngắn bất
thường và không có ảnh. Tương lai của ông ấy dường như
vẫn còn chưa rõ, cũng như nhiều điều khác trong Bắc Kinh.

Vì ở đấy đang diễn ra một cuộc tranh giành quyền lực mà
thủ đô chưa từng trải qua kể từ lần đàn áp đẫm máu
phong trào biểu tình 1989 trên quảng trường Thiên An Môn. Thời
đấy, các lãnh tụ đỏ cũng bất hòa sâu sắc với nhau.

Cuộc đọ sức lần này đe dọa lần thay đổi lãnh tụ của
Đảng và nhà nước đã được cẩn thận lên kế hoạch
trước: vào mùa thu, Tập Cận Bình, 58 tuổi, sẽ thừa kế bí
thư Đảng Hồ và trong tháng 3 năm 2013 cũng sẽ kế nghiệp ông
ấy trở thành chủ tịch nước.

Lần thay đổi này đã được chuẩn bị trước đó lâu tới
mức dường như nó không còn bị gây nguy hại. Mặt khác: kể
từ khi chủ tịch Mao Trạch Đông qua đời năm 1976, những
người Cộng sản Trung Quốc chỉ thành công có một lần duy
nhất trong việc thay đổi quyền lực mà không có va chạm. Đó
là năm 2002, khi bí thư Đảng Hồ hiện giờ bước vào chức
vụ của mình.

Nhưng trong mùa thu, bảy trong số tổng cộng là chín vị trí
trong Ban Thường vụ của Bộ Chính trị cũng được thay đổi.
Và điều đấy hầu như là còn quan trọng hơn cả việc kế
nghiệp chủ tịch nước. Vì cuối cùng thì ủy ban này sẽ đưa
ra đường hướng cho Trung Quốc. Ở đấy, ngay cả chủ tịch
nhà nước và Đảng cũng phải mặc cả về những thỏa hiệp.

Cuộc tranh giành bổ nhiệm chức vụ này đã kéo dài từ nhiều
tháng nay. Trong tuần trước, một trong những ứng viên nhiều
triển vọng nhất đã bắt buộc phải rút lui. Bạc Hy Lai, 62
tuổi, bí thư Đảng nổi tiếng của Trùng Khánh, thành phố
lớn với 32 triệu dân ở cạnh Trường Giang, đã bị giới
lãnh đạo Bắc Kinh hạ bệ.

Và mặc dù Bạc, con người nhiều tham vọng cũng như có nhiều
sức thu hút, là một "hoàng tử". Cha của ông ấy là một trong
những nhà cách mạng "bất tử" của Trung Quốc, ông ấy đã
nổi tiếng qua cuộc chiến chống Nhật. Con trai Bạc chỉ thị
cho người dân Trùng Khánh lại hát những bài ca cách mạng trong
các công viên của thành phố. Ông ấy cho bắt giam hàng nghìn
thành viên mafia và nhân viên nhà nước tham nhũng. Ông ấy miễn
một phần học phí cho người nghèo và cấp cho họ hộ ở rẻ
tiền.

Phái bảo thủ trong ĐCS hoan hô Bạc, người có thể giải
quyết các mâu thuẫn của Chủ nghĩa Tư bản Nhà nước, đặc
biệt là tham nhũng rộng khắp và hố ngăn cách ngày càng sâu
hơn giữa người nghèo và người giàu.

Những nhà cải cách ôn hòa như Thủ tướng Ôn Gia Bảo thì
ngược lại nhìn thấy trong con người dân túy đấy một ông
Mao mới, một nhà độc tài có thể đe dọa họ và các quyền
lợi kinh doanh của gia đình họ. "Chúng ta phải đẩy mạnh các
cải cách về kinh tế và cấu trúc, trước hết là cuộc cải
cách của hệ thống lãnh đạo Đảng và nhà nước", Ôn đòi
hỏi một ngày trước khi Bạc bị lật đổ. Nếu không thì
Trung Quốc không thể giải quyết các vần đề của nó về
mặt cơ bản, "và một tấn bi kịch như cuộc Cách mạng Văn
hóa lại có thể xảy ra".

Bạc đã làm cho giới lãnh đạo Đảng Bắc Kinh sợ hãi cho
tới đâu, điều này có thể thấy qua lời đánh giá của một
học giả Trung Quốc trong một bức điện của các nhà ngoại
giao Mỹ mà WikiLeaks đã đưa lên mạng năm 2010. Theo đó, để
không bị tấn công về chính trị, Bạc đã còn tố cáo cả cha
của mình trong cuộc Cách mạng Văn hóa. Người Trung Quốc đặt
mối quan hệ gia đình lên trên tất cả, theo lời đánh giá
của vị giáo sư được gửi tiếp về Washington. Vì thế mà
nhiều người nhìn Bạc như "một kẻ phản bội hèn hạ",

Bắc Kinh hiện không chỉ tranh cãi vì các chức vụ, mà còn cả
về đường lối của cường quốc: Trung Quốc có cần phải
"cách mạng" hơn nữa không, tức là được chỉ huy từ trên
xuống, như Bạc đã tiến hành trước ở Trùng Khánh? Hay Đảng
cần có can đảm thực hiện các cải cách theo đường hướng
nhà nước pháp quyền – như tỉnh Quảng Đông chuyên về xuất
khẩu ở miền Nam Trung Quốc hiện đang thực hiện chúng?

Hầu như không thể phân cách giữa cá nhân và chính trị trong
cuộc tranh giành quyền lực này được. Người ta tránh né một
cuộc tranh luận công khai. Thay vì vậy, nhóm quanh Hồ và Ôn đã
dùng một biện pháp hiệu nghiệm để loại trừ con người
thách thức từ Trùng Khánh: với lời buộc tội tham nhũng.

Một vụ xảy ra trong đầu tháng 2 là dịp để làm điều đó:
lúc đấy, nguyên sếp cảnh sát của Bạc đã trốn vào trong
Lãnh sự quán của Mỹ trong Thành Đô, ông ấy muốn chạy sang
Hoa Kỳ. Nhưng việc bất thành, ông ấy chỉ ở một ngày với
kẻ thù giai cấp, rồi lại rời Lãnh sự quán. Cựu nhân viên
nhà nước này hiện đang bị hỏi cung ở Bắc Kinh – người ta
nói rằng ông ấy đã đưa ra những tài liệu làm chứng cớ
buộc tội Bạc và gia đình của ông ấy.

<div class="boxright300"><img
src="http://danluan.org/files/u1/sub02/phanba012.png" width="331"
height="500" alt="phanba012.png" /><div class="textholder">Lãnh đạo
Đảng Cộng sản trên quảng trường Thiên An Môn. Ảnh: Der
Spiegel</div></div>
Liệu "hoàng tử" đã thất sủng này có bị truy tố ra tòa hay
chỉ bị đẩy về một chức vụ êm đềm hơn trong Đảng, cho
tới thứ sáu vừa qua thì điều này vẫn còn chưa rõ. Bạc có
đồng minh hùng mạnh ở trung ương, trong số đó là viên cán
bộ cấp cao mà giới blogger Trung Quốc hiện đang hồi hộp thì
thầm bàn tán về việc ông ấy bị lật đổ: Châu Vĩnh Khang,
sếp an ninh trong Bộ Chính trị. Để đánh lừa kiểm duyệt
trong Internet, các nhà hoạt động trong Internet đã tạo từ chữ
cuối cùng của tên họ ông ấy một tên hiệu: "Kang Shifu". Một
nhãn hiệu mì ăn liền có tên là như thế.

Và Tập Cận Bình nói gì, người đàn ông mà ít nhất
là theo cách nhìn của ngày hôm nay sẽ là người lãnh đạo nhà
nước và Đảng kế đến? Ông ấy muốn lèo lái Trung Quốc đi
đến đâu, cho tới nay thì ông ấy vẫn kiên quyết im lặng về
điều đấy. Không gây sự chú ý và không gây thù oán với ai
– ông ấy đã leo lên đến hàng đầu trong Đảng bằng cách
đấy.

Đó có thể là phương cách đã thành công trong quá khứ,
cũng như sự kiểm duyệt. Nhưng những gì trong số đó sẽ còn
có thể hoạt động được nữa khi trong Internet lâu nay đã
hình thành một thế giới đối nghịch lại với tuyên truyền,
thế giới mà hàng triệu người Trung Quốc có thể tiếp cận
với nó được? Khi có ít nhất là hai phiên bản của sự
thật?

Ngay đến một người nhu Tập cũng phải suy nghĩ về
các sự kiện vừa rồi. Đảng Cộng sản ngày càng ít thành
công hơn trong việc giải quyết các câu hỏi về nhân sự và
quyền lực trong vòng bí mật. Quá nhiều điều đã lọt ra
ngoài và lan truyền đi hết sức nhanh chóng trong Internet.

Nhưng Đảng vẫn im lặng và chính vì vậy lại càng
cổ vũ cho các phỏng đoán. Ngay cả việc Châu đã xuất hiện
trên truyền hình vào ngày thứ sáu cũng không thể xoa dịu
được nhiều blogger: "Tất cả chỉ là ảo tưởng! Đầy hồi
chuyển và bước ngoặt", một người trong số họ viết.

Lâu nay, nhiều người Trung Quốc đã trở thành hoài nghi cho
tới mức họ cũng chẳng tin vào các truyền thông của Đảng
như truyền hình nhà nước ngay cả khi chúng loan truyền sự
thật. Thay vì vậy, họ lại tin vào tin đồn trong Internet.

Và rồi cuối cùng cho đến tuần vừa qua vẫn còn chưa biết
được những gì đã xảy ra trong đất nước của họ.

<em>Wieland Wagner
Phan Ba dịch từ Der Spiegel 13/2012</em>


***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10834), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Tháng Ba âm lại đến rồi, Mẹ Âu Cơ ơi!
Xin Lạc Long Quân hãy cho con được biến thành ngọn gió
Để có thể bay nhanh hơn tới những miền thương nhớ
Từ dãy Trường Sơn hào hùng tới Biển Đảo xa khơi

Con muốn bay tới thắp nhang cho những người nằm lại
Giữa Trường Sơn đau thương hơn bốn chục năm rồi
Trước khi từ giả cõi đời, mẹ các anh từng khấn vái
Chỉ nguyện cầu trời thương tìm được xác con thôi!

Xin hãy cho con bay tới vùng đảo xa
Thăm lại nơi Các Con Mẹ ngày xưa từng ngã xuống
Máu thắm biển quê hương không bao giờ phí uổng
Máu Hoàng Sa thân thương nhuộn đỏ sóng Trường Sa!

Cho con được thăm các nghĩa trang trên nửa nước non nhà
Nơi yên nghỉ ngàn năm của những lương dân vô tội
Chết tức tưởi giữa Mậu Thân chưa kịp lời trân trối
Khi đang cúng Giao Thừa thờ Tiên Tổ ông cha!

Cho con xin thắp nhang tưởng nhớ những người lính Bảy Hai
Giữa Quảng Trị Thành Xưa, tám mốt ngày đêm ác liệt
Oáí oăn thay cả Hai Phía đều con cháu Âu Cơ, mà "nồi da
nấu thịt"
Day dứt đến ngàn đời nguôi sao được, nước non ơi!

Con đã đi khắp Bắc, Trung, Nam của đất nước này rồi
Địa phương nào cũng đều có các nghĩa trang Liệt Sĩ
Ngày Hai Bảy Tháng Bảy, cả rừng hoa nơi các anh yên nghỉ
Hàng ngàn cựu chiến binh đã đến đây trong tiếc nuối khôn
nguôi!

Nhưng tại nghĩa trang kề bên, nơi các anh lính VNCH nằm lại
Con đến thắp nhang, chỉ thấy vài bà mẹ già nua nức nở khóc
"Con ơi!"
Các anh cũng từng thề hi sinh cho Việt Nam được trường tồn
mãi mãi
Nhưng sự nghiệp vẫn chưa thành là định mệnh nước non thôi!

Con muốn gọi hồn những ngư dân đã bỏ mạng ở ngoài khơi
Nhưng sợ lắm, nhỡ không may lại gặp "tàu lạ" đến!
Nghe kể ngày xưa, có người đã trót trao dâng vùng biển
Nơi ngư dân của chúng ta vẫn chài lưới ngàn đời

Con cũng muốn thắp nén nhang cho anh bộ đội Cụ Hồ thôi
Năm Bảy Chín đã ngã xuống trong Chiến Tranh Biên Giới
Nhưng các nghĩa trang này đã tan hoang, chẳng biết đâu mà hỏi
Bởi có kẻ đã ngăn nhân dân đến viếng thăm, ngót hai chục
năm rồi!

Tháng Ba này, chúng con nao nức lắm Mẹ Âu Cơ ơi!
Ngày mai Mùng Mười Tháng Ba âm là đúng ngày giỗ Tổ
Các Vua Hùng ơi, hãy tha tội cho những đứa con đã dại khờ
một thuở
Kể từ nay xin được kết nối vòng tay quanh Đất Tổ này
thôi!

Còn những kẻ thân Tàu kia tự mình phải biết hết thời rồi!
"Con giun xéo mãi cũng quằn" dân ta đã bừng tỉnh ngộ
Sau giỗ Tổ Hùng Vương lần này, người Việt khắp xóm ngõ
Tay sẽ xiết chặt tay quyết thề vùng đứng dậy, Việt Nam ơi!

Hà Nội, 30/3/2012

Đặng Huy Văn

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12178), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Đứng trước những bậc đàn anh thâm niên trong ngày giáo dục,
tôi rất xấu hổ là mình đã chuyển nghề từ dạy học sang
Viện nghiên cứu, cho dù thỉnh thoảng có đến giảng bài theo
chuyên đề ở một vài trường Đại học, cho nên hôm nay, tôi
không dám phát biểu thẳng vào giáo dục mà phải đi đường
vòng.

Đúng hơn, là từ cái "vòng tròn lớn" để nói về cái "vòng
tròn nhỏ" nằm trong cái "vòng tròn lớn" đó. Bởi lẽ, sẽ
không thể nào hiểu, không thể nào tìm giải pháp chiến lược
cho hệ thống giáo dục và đào tạo khi không đặt nó vào trong
hệ thống lớn hơn mà giáo dục đào tạo là một bộ phận
của cái toàn thể ấy.

Vì thế, tôi phải bắt đầu từ xã hội. Nhưng, "<em>Xã
hội-cho dù nó có hình thức gì đi nữa- là cái gì? là sản
phẩm của sự tác động qua lại giữa những con người. Liệu
con người có được tự do trong việc lựa chọn hình thức xã
hội này hay hình thức xã hội khác hay không, C.Mác đặt ra câu
hỏi để rồi trả lời: Tuyệt đối là không</em>" [C.Mác&
PhAngghen Toàn tập, Tập 27, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995,
tr. 657]. Lọt lòng mẹ, con người đã có sẵn một xã hội mà
nó không có quyền chọn lựa, cũng giống như đứa trẻ không
chọn lựa được nơi nó sinh ra, không thể lựa chọn cha mẹ.
Bức tường xã hội đã có trước khi chúng ta sinh ra, chúng ta
bị giam hãm trong những bức tường đó bởi chính sự hợp tác
tự nguyện hay không tự nguyện của chúng ta, cũng có nghĩa là
chúng ta cũng góp phần củng cố những bức tường đó hay
đập phá nó đi. "<em>Chúng ta bị giam cầm bởi chính sự hợp
tác của chúng ta</em>" [Berger]

Sự tác động qua lại trong mối quan hệ giữa người và
người đã xây đắp nên những bức tường xã hội ấy hay làm
rạn nứt, sụp đổ cũng những bức tường đó. Bức tường
theo ý nghĩa trừu tượng. Nhưng cũng có những bức tường theo
nghĩa đen trần trụi của nó: "Bức tường Berlin" chẳng
hạn. Đây là "bức tường ý thức hệ"! Muôn hiểu về sự
xuống cấp và quá lạc hậu của hệ thống giáo dục đào tạo
phải đi sâu vào vấn đề "ý thức hệ" này. Đấy chính là
"vấn đề của vấn đề", nhưng cũng là mấp mé với khả năng
quy kết là "phản cách mạng, chống Đảng" đây, nhẹ hơn là
mất quan điểm lập trường, và thời thượng là có biểu
hiện "diễn biến hóa bình". Nhưng đây là Hội nghị khoa học,
mà khoa học thì phải để cho giới khoa học được "mở miệng
ra". Cho nên tôi xin được "mở miệng" trước anh Vũ Ngọc
Hoàng.

Căn bệnh của não trạng và hành vi lấy một lý luận chính
trị, xã hội làm chân lý tuyệt đối và duy nhất, loại trừ
và thủ tiêu mọi lý luận, mọi tư tưởng chính trị khác đã
là một căn bệnh lâu đời của loài người. Từ khoảng đầu
thế kỷ XX căn bệnh ấy được gọi là căn bệnh tôn sùng
"ý thức hệ", sống và đấu tranh với nhau vì "ý thức
hệ". Cái tên gọi ấy có xuất xứ từ Tây Âu. Căn bệnh ấy
phân chia cả loài người và từng dân tộc, từng quốc gia, cho
đến từng gia đình thành phe ý thức hệ này đối lập sống
chết vơí phe "ý thức hệ" khác.

Tình hình này rõ nhất là sau Cách mạng tháng Mười 1917 và
nhất là sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, trong chiến
tranh lạnh. Bệnh ý thức hệ ấy ở Mỹ, Âu không kém gì ở
Liên Xô và Trung Quốc thời ấy. "Chủ nghĩa Mắc Cácty" ở
Mỹ, một quái thai ghê tởm, là một ví dụ. Sau khi kết thúc
chiến tranh lạnh, bệnh "ý thức hệ" vẫn còn rất nặng ở
quy mô cả loài người, từng quốc gia, thậm chí từng gia đình
chứ không hết và chưa chắc đã nhẹ bớt đi. Ví như cuộc
đấu tranh giữa ý thức hệ "tân tự do" với "ý thức
hệ", đúng hơn, với những lợi ích dân tộc và cá nhân,
chống lại ý thúc hệ "tân tự do" là rất sâu và không kém
phần đối nghịch.

Nêu lên điều này để nói rằng, không phải những người
cộng sản khởi xướng ra bệnh "ý thức hệ", mà là đưa
thêm vào trong khái niệm đó những biến thái mới. Ở ta cũng
từng có những mong muốn chuyển "ý thức hệ Mác-Lênin thành
ý thức hệ của toàn dân! Từ Đại hội VI, với tư duy
"Đổi Mới", chúng ta thấy rõ đó là một sản phẩm duy ý
chí, lấy lòng mong muốn thay cho thực tế. Bởi thế mới có
được Cương Lĩnh của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam được
biểu quyết thông qua tại Đại hội VI của Mặt Trận năm 2004
với sự khẳng định: "<em>đoàn kết mọi người Việt Nam ở
trong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội và
dân tộc, quá khứ và ý thức hệ, tôn giáo và tín ngưỡng,
miễn là tán thành công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu giữ
vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toàn vẹn
lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đầt nước vì dân giàu nước mạnh xã hội
công bằng dân chủ văn minh</em>".

Xác lập được điều này chính là một bước đột phá quan
trọng, đưa nhận thức trở lại đúng với quy luật vận
động của cuộc sống, từ đấy mà mở ra một cục diện
mới, rất mới. Bởi lẽ, phát triển luôn luôn là tự phát
triển trong tiến trình tiến hóa, tạo nên những thuộc tính
hợp trội, được thực hiện bằng các cơ chế thích nghi qua
sự tương tác của hệ thống. Tiến hóa qua cơ chế thích nghi
không chỉ biểu hiện bằng cạnh tranh sinh tồn và chọn lọc
tư nhiên, mà còn bằng hợp tác và cùng phát triển. Chính sự
đa dạng của tiến hóa như vậy tạo nên sự đa dạng, phong
phú, rất phức tạp, song cũng hết sức sinh động của cuộc
sống. Cuộc sống nói chung và cuộc sống của con người trong
xã hội. Mà xã hội lại là một hệ thích nghi cực kỳ phức
tạp, trong đó, các thành phần khác nhau, những yếu tố đối
lập, tùy theo sức hút của mục tiêu chung đều có lợi cho
tất cả, thì không nhất thiết phải đối đầu theo kiểu tư
duy "ai thắng ai", dẫn đến một kết cục phải thanh toán
lẫn nhau để giành quyền thắng, chứ không chịu tìm cách
thông qua những tương tác có tính hợp trội để có thể tìm
được khả năng cùng thắng.

Nhưng đã một thời, "ai thắng ai" là một nguyên lý có ý
nghĩa định hướng cho cách tư duy, không chỉ của một nhóm
người, mà là tác động đến toàn xã hội. Mọi sinh hoạt
trong đời sống chính trị của đất nước đều nằm trong
"vùng phủ sóng" của kiểu tư duy "ai thắng ai" trong cuộc
đấu tranh giai cấp vốn được xem là động lực của phát
triển xã hội. "Ai thắng ai" ngay khi chính quyền đã thuộc
về nhân dân, mọi người dân đều được xác lập vị trí
làm chủ đất nước, làm chủ xã hội.

Vậy thì, "ai" đây là "ai", ai thắng ai trong một đất
nước mà nhân dân đã phải trả cái giá cho quyền làm chủ
vừa giành được ấy bằng máu và nước mắt trong hy sinh
chiến đấu của nhiều thế hệ Việt Nam.. Vì có chuyện "ai
thắng ai" đó, mà phải kiên trì mô hình kế hoạch hóa tập
trung quan liêu bao cấp, đối lập với kinh tế thị trường;
mới có cải tạo Xã hội Chủ nghĩa đối với thành phần kinh
tế mà ngày nay được xác lập là lực lượng xung kích trong
hội nhập và phát triển. Giờ đây thì đã có thể nói rõ sai
lầm của chuyện "quay lưng lại với biết bao sự thật hàng
ngày diễn ra trước mắt mình để lao vào những sai lầm với
những cái giá đắt nhất phải trả" ấy mà Phạm Văn Đồng
đã nghiêm khắc chỉ ra trong "Văn hóa và Đổi mới" xuất
bản năm 1994.

Cái giá đắt nhất chính là kéo lùi đất nước lại cả một
thập kỷ, để vuột mất những cơ hội của hội nhập và
phát triển. Thậm chí khi đã trở thành thành viên chính thức
thứ 150 của WTO, nền kinh tế và các nhà doanh nghiệp của ta
vẫn còn phải gánh chịu những bất lợi do vẫn bị xem là
"nền kinh tế phi thị trường", và rồi phải phấn đấu
thêm 12 năm nữa, những bất lợi ấy mới được bước đầu
xóa bỏ. Chẳng hạn như, khi chưa được xem là nền kinh tế
thị trường thực thụ, thì Hiệp định về bán phá giá, Hiệp
định về trợ cấp và các biện pháp đối kháng của WTO sẽ
chưa cho chúng ta cơ hội để cứu vãn tình thế bất lợi. Thế
là sẽ còn "mất công mười mấy năm thừa ở đây"! Nhưng
dù sao thì cũng chỉ là 12 năm chứ không đến nỗi "đoạn
trường cho hết kiếp này mới thôi"!

Quả là, "đoạn trường ai có qua cầu mới hay", nếu không
dứt bỏ kiều tư duy "ai thắng ai" đó, thì không thể nào
chân thành đoàn kết và xác định rõ "đồng thuận" chính
là động lực của phát triển. Nhưng xem ra không phải là cái
di lụy của "ai thắng ai" không còn gây ảnh hưởng chỗ này
chỗ kia, lúc này lúc khác khiến cho công cuộc đổi mới không
tránh khỏi những trắc trở gập ghềnh, đã có lúc "bước
đi một bước, giây giây lại dừng". Đúng là cất bỏ gánh
nặng tư tưởng của một thời quả là không đơn giản.

Không đơn giản, song nếu không sòng phẳng về mặt lý luận
để có sự tường minh trong nhận thức thực tiễn, trong việc
hoạch định các giải pháp phù hợp với một thời kỳ mới
mà vận nước đang thôi thúc mỗi một người Việt Nam muốn
góp phần mình vào sự nghiệp chấn hưng đất nước. Nếu
không sòng phẳng về lý luận, khẳng định rõ đồng thuận là
động lực, đại đoàn kết là động lực chứ không phải
đấu tranh giai cấp là động lực như trước đây, thì không
thể thúc đây sự nghiệp Đổi Mới một cách triệt để và
toàn diện được. Mà trong thực tế, lực cản của Đổi Mới
là quá lớn. Không thể tiếp tục Đổi Mới, nếu không chỉ
rõ cội nguồn của lực cản ấy.

Xin hãy dừng lại ở một ví dụ sau đây:

Đã từng một thời có những câu thơ bốc lửa giục giã con
người đi làm cách mạng "<em>Đi đi em can đảm bước chân
lên / Ừ đói khổ phải đâu là tội lỗi!</em>". Đúng vậy,
và rồi "<em>Nuôi đi em cho đến lớn, đến già ? Mầm hận
ấy trong lồng xương ống máu / Để thêm nóng mai kia hồn
chiến đấu</em>" thì giờ đây ngẫm lại có cái gì không
ổn! Mà không ổn từ chính logic của hệ tư tưởng:

Xin giải thích bằng một câu chuyện trong "Thế giới
phẳng", một cuốn sách bán chạy nhất của người đã đoạt
giải thưởng Pulizer, và theo nhận xét của J. E. Stiglitz, người
đoạt giải Nobel kinh tế: "<em>Đặc điểm của một cuốn
sách hay là nó khiến bạn nhìn nhận mọi thứ theo một nhãn
quan mới, và xét theo tiêu chí này thì Friedman đã thật sự
thành công</em>". Chuyện rằng: "<em>Một người bạn Hồi
giáo vùng Nam Á của tôi đã có lần kể cho tôi nghe câu chuyện
như sau: Gia đình Hồi giáo Ấn Độ của anh ta bị chia ly vào
năm 1948, một nửa sang Pakistan và một nửa ở lại Mumbai. Khi
lớn lên, anh ta hỏi cha mình tại sao một nửa gia đình ở Ấn
Độ lại có vẻ làm ăn tốt hơn nửa gia đình ở Pakistan. Cha
anh nói: "Con ạ, khi một người Hồi giáo lớn lên ở Ấn
Độ và trông thấy một người sống trong một tòa biệt thự
lớn trên quả đồi, anh ta sẽ nói "Bố ơi, rồi sẽ có ngày
con sẽ như ông ta". Còn khi một người Hồi giáo lớn lên ở
Pakistan và thấy một người sống trong một biệt thự lớn
trên quả đồi, anh ta sẽ nói "Bố ơi, rồi có ngày con sẽ
giết ông ta." …Khi bạn không tìm được lối ra, bạn
thường tập trung vào sự phẫn nộ và gắm nhắm ký ức của
mình</em>". Kể câu chuyện này, Thomas L. Friedman nhằm minh họa
cho luận điểm "<em>cho con người một môi trường mà trong
đó mọi lời than phiền hay ý tưởng đều có thể được
đăng tải trên báo chí, cho họ một môi trường mà trong đó
mỗi người đều có thể ứng cử vào một chức vụ- và thử
đoán xem điều gì sẽ đến? Họ thường không muốn làm nổ
tung thế giới này. Họ muốn trở thành một phần của thế
giới</em>".[tr. 798]

Sự bất an trong tâm hồn khiến người ta dễ dàng manh động
theo bản năng. Phúc âm viết: "Kẻ nào rút gươm ra, kẻ ấy
đã mở lối điạ ngục". Nhưng trước khi rút gươm, tâm
thức của anh ta đã chứa đầy hờn căm và những nghĩ suy
hiểm ác. Nhìn nhận một sự kiện văn hoá, đạo đức, có
thể thấy những nguyên nhân trực tiếp, song thực ra, phải
nhìn lùi vào bề dày của những hệ luỵ do nhiều nguyên nhân
đã gây ra. Bề dày đó có khi phải tính bằng độ dài của
sự ra đời và trưởng thành của mấy thế hệ.

Cho nên, văn hoá phải đi trước một bước thì mới tạo ra
được nền tảng tinh thần của xã hội, và đánh giá một
hiện tuợng phản văn hoá lại phải lùi lại phía sau nhiều
bước thì mới thấu tỏ được nguyên nhân. Có vậy mới đưa
ra được giải pháp đúng. Tạo ra một hoàn cảnh "có tính
người", tức là tạo ra một môi trường xã hội trong đó
"người với người là bạn", "thương người như thể
thương thân" chính là sứ mệnh cao cả của văn hóa.

Đương nhiên, một môi trường như vậy không tự trên trời
rơi xuống, chúng ta tiến hành cuộc cách mạng chính là để
hướng tới một môi trường như vậy. Nhưng nếu nung nấu trong
"lồng xương, ống máu" một "mầm hận" cho "đến lớn,
đến già" thì rồi cái gì sẽ đến khi cách mạng đã thành
công? Và nếu tính bài thơ ra đời tháng 2 năm 1938, thì chỉ 7
năm sau Cách mạng Tháng Tám thành công, cậu bé "len lét, cúi
đầu, tay xách gói" chắc đã trở thành một người giữ
trọng trách với cái "mầm hận ấy trong lồng xương ống
máu" thì khủng khiếp quá cho những việc anh ta sẽ làm!

Thì chẳng phải cái "mầm hận" ấy vẫn còn trong não trạng
của không ít người đang giữ những vị thế đòi hỏi một
tư tưởng cởi mở để thật sự có thể hòa hợp dân tộc
trên một đất nước mà không một gia đình nào là không phải
chịu đựng những vết thương chiến tranh. Và chắc là trong
đó có không ít người nằm trong số còn "lướng vướng"
với việc thúc đẩy sự nghiệp Đổi Mới một cách triệt
để với tâm thế "cũng cho khỏi lụy trong vòng bước ra"!

Chúng ta đã có những trải nghiệm đau đớn với "cải cách
ruộng đất". với đấu tranh chống "Nhân văn-Giai phẩm",
với đấu tranh ai thắng ai bằng "cải tạo tư sản" và
"công tư hợp doanh" , rồi quá trình "kế hoạch hóa tập
trung, bao cấp", "hợp tác hóa bậc cao" ngăn sông cấm chợ,
khước từ kinh tế thị trường …đã đẩy đất nước đến
bên bờ vực sụp đổ. Trước và trong Đại hội XI, người ta
chiếu bộ phim "Bí thư tỉnh ủy" thật có ý nghĩa và cũng
thật bạo gan. Tôi nghĩ, nếu mỗi đại biểu Đại hội mà xem
nghĩ, hiểu kỹ và tự vấn lương tâm của người cộng sản
chân chính và đích thực, chắc sẽ đưa được vào Đại hội
một luồng gió mới. Nếu soi kỹ vào những sai lầm kéo dài
hàng thập kỷ ấy sẽ thấy "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt
chính là cái "mầm hận" đã thấm sâu vào trong "lồng
xương ống máu" nhằm đẩy tới cuộc đấu tranh giai cấp
được xem là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội.

Xin hãy nhớ lại hình ảnh ông Đình, thường vụ Tỉnh ủy,
ông Bao, phái viên của TƯ, rồi cao nhất là ông Trung Chính.
Riêng tôi, tôi cứ nhớ lại nét mắt chân tình của ông Trung
Chính khi ông ấy dặn với theo xe cấp cứu đưa ông Kim đi
bệnh viện: "cẩn thận, đưa ngay vào bệnh viện Việt Xô,
tôi sẽ gọi điện thoại bảo điều ngay những bác sĩ giỏi
nhất chữa trị cho anh ấy". Liệu ông Trung Chính có hiểu
rằng chính ông là nguyên nhân trực tiếp đẩy ông Kim bị bục
dạ dày? Ông Kim, người đồng chí trung thành và dũng cảm,
người dám chống lại cả một thế lực khủng khiếp đang
đẩy nông dân Miền Bắc nói riêng và cả dân tộc vào thảm
họa, chính là người được ông Trung Chính "giác ngộ" và
kết nạp vào Đảng thời kỳ hoạt động gian khổ trong vòng
vây của kẻ thù!

Sự chu đáo, nhân từ nhưng lại cực kỳ cứng rắn trong giữ
vững "lập trường quan điểm" của ông TC càng được khắc
họa sắc nét bao nhiêu thì càng làm nổi rõ hơn sự khủng
khiếp của một cơ chế trói buộc đầu óc con người, làm
triệt tiêu mọi sáng tạo và sức chiến đấu của những con
người đang giẫy dụa trong sự trói buộc của chiếc mũ kim cô
giáo điều và "tả khuynh". Một trong những di lụy đáng sợ
là chính chiếc mũ kim cô ấy trói buộc những đầu óc sáng
tạo và những nhân cách trung thực nhưng lại dung dưỡng cho
sự tác oái tác quái của đám dòi bọ của cách mạng.

Từ "dòi bọ" tôi nói đấy là dùng lại cách nói của
C.Mác: "Có thể Các Mác vui lòng nhắc lại một câu nói mà
tôi luôn luôn ghi nhớ trong ký ức của mình: "Tôi đã gieo
những con rồng và tôi đã gặt được những con bọ". Thật
có đúng như vậy, song cũng có những con rồng…" [Phạm Văn
Đồng. "Hồ chí Minh. Quá khứ, Hiện tại và Tương lai"NXB
Sự Thật. 1991, tr. 98].

Vậy thì, gọi đúng tên cúng cơm của cơ chế trói buộc đầu
óc con người, làm triệt tiêu mọi sáng tạo và sức chiến
đấu của những con người đang giẫy dụa trong sự trói buộc
đó chính là chủ nghĩa giáo điều Maoít phản Mácxít từng xem
"đấu tranh với người là niềm vui lớn" đem áp đặt vào
một xã hội mà tinh thần dân tộc là "động lực lớn nhất
của đất nước" như Hồ Chí Minh đã chỉ ra từ năm 1924
để khẳng định rằng: "người ta sẽ không thể làm gì
được cho người An Nam nếu không dựa trên động lực vĩ
đại và duy nhất " ấy!

Từ những năm 30, Hồ Chí Minh đã từng chỉ ra rằng:
"…phải biết khéo lợi dụng kinh nghiệm. Nếu thấy người
ta làm thế nào mình cũng một mực bắt chươc làm theo thế
ấy. Thí dụ: nghe người ta nói giai cấp đấu tranh, mình cũng
ra khẩu hiệu giai cấp đấu tranh, mà không xét hoàn cảnh
nước mình như thế nào để làm cho đúng" [Văn kiện Đảng
(Từ 10.8.1935 đến 1939) Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng, Hà
Nội, 1964, tr.25].

Ngay từ Hội nghị thành lập Đảng năm 1930, Hồ Chí Minh đã
khẳng định nếu không giải quyết được vấn đề giải
phóng dân tộc, không đòi hỏi được độc lập tự do cho toàn
thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn
chịu mãi kiếp ngựa trâu mà quyền lợi của bộ phận giai
cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được. Đến năm 1937,
Người lại nhắc nhở:"Các đồng chí mắc phải cái bệnh
thiên về thợ thuyền lao động quá, có khi chỉ biết những
người ấy mà quên hết cả quyền lợi của các tầng lớp,
các giai cấp khác, quyền lợi chung của dân tộc cần phải
bênh vực. Các đồng chí trong Đảng cần phải hiểu rằng:
Đảng ta chẳng những là kẻ bênh vực và lãnh đạo cho giai
cấp vô sản mà thôi, mà cũng là kẻ bênh vực và lãnh đạo
cho toàn thể dân chúng nữa. Đảng phải làm tròn vai trò
ấy." [Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 4, NSB Sự Thật, Hà Nội,
1984. tr. 491]

Lịch sử cách mạng Việt Nam đã chứng minh một sự thật
không thể bác bỏ là: lúc nào lấy dân tộc làm động lực
thúc đẩy cuộc đấu tranh cách mạng, lúc ấy cách mạng giành
được thắng lợi, còn lúc nào nống đấu tranh giai cấp lên
làm động lực, lúc ấy cách mạng gặp khó khăn. Đặt vấn
đề ý thức hệ giai cấp lên trên quyền lợi của tổ quốc,
lấy vấn đề trung thành với ý thức hệ đó làm điểm quy
chiếu cho đường lối tổ chức và đánh giá, tuyển chọn cán
bộ, đã đẩy tới những hệ lụy khó lường. Đã đến lúc
cần phải nghiêm cẩn và thẳng thắn chỉ ra.

Một trong những vấn đề ấy là vấn đề chuyên chính vô
sản.

Xin gơi ra đây những ý kiến của đồng chí Võ Văn Kiệt đề
cập tới vấn đề gay cấn này qua đoạn viết về đồng chí
Lê Duẩn: "<em>Trong nhiều lần trao đổi, nhận xét và chỉ
đạo những công việc chúng tôi đang tiến hành tại thành phố
Hồ Chí Minh, Anh Ba nêu rất nhiều gợi ý hết sức mạnh dạn
và sáng tạo. Qua những ý kiến chỉ đạo của Anh, tôi hiểu
Anh đang trăn trở về mô hình phát triển của đất nước mình
không thể rập khuôn theo mô hình của Liên Xô và các nước
XHCN Đông Au, mô hình Trung Quốc. Cũng như trước đây trong chỉ
đạo cuộc chiến tranh cách mạng, tôi thấm thía lời căn dặn
của Anh: chỉ lúc nào chúng ta độc lập và sáng tạo, xuất
phát từ thực tiễn của đất nước, từ lợi ích của dân
tộc, lúc ấy chúng ta thắng lợi, lúc nào chúng ta lệ thuộc,
giáo điều sao chép của người ta, lúc ấy cách mạng phải
trả giá nặng nề.</em>

<em>Tôi hiểu, Anh không tán thành mô hình Xô Viết. Qua tìm hiểu
thực tế ở các nước anh em trong phe XHCN và suy ngẫm về lý
luận, Anh nhận ra có quá nhiều vấn đề bất ổn. Anh không
tán thành áp đặt thể chế nhà nước "chuyên chính vô
sản" khi mà nhân dân đã giành lại được quyền làm chủ
đất nước mình bằng những hy sinh không sao kể xiết, không
thể "vô sản" lại chuyên chính với chính mình, với nhân
dân. Tư tưởng về "làm chủ tập thể" mà Anh nung nấu
chính là sự cố gắng tìm đường bứt phá ra khỏi những công
thức giáo điều không phản ánh được sự vận động và
biến đổi của cuộc sống, xa rời ý chí và nguyện vọng của
nhân dân.</em>

<em>Đáng tiếc là, những lóe sáng trong bộ óc tìm tòi, sáng
tạo của Lê Duẩn chưa được giới lý luận suy nghĩ, bàn bạc
một cách nghiêm túc để định hình được một hệ thống lý
luận hoàn chỉnh từ sự đúc kết thực tiễn thay vì những
lời tụng ca xu thời lúc Anh Ba giữ cương vị Tổng Bí thư và
những quy kết vô lối đầy ác ý khi Anh Ba qua đời. Giờ đây
nhớ lại, Anh Ba đã từng phê phán những tư tưởng hạn hẹp
chỉ bó gọn tầm mắt và mối quan hệ trong COMECOM. Đôi lúc
trao đổi với chúng tôi, Anh nghĩ đến việc phải học hỏi
thêm những thành tựu kinh tế và mở rộng quan hệ với Châu
Âu, với Nhật, với Mỹ. Anh Ba cho rằng đó không chỉ là
chuyện chính sách và chiến thuật, mà phải ở tầm đường
lối cơ bản. Trong suy nghĩ về đường lối phát triển kinh
tế, Anh Ba cũng đã từng nói đến kinh tế hộ, kinh tế hợp
tác và kinh tế tư nhân chứ không phải chỉ nhấn mạnh quốc
doanh là ưu việt nhất một cách tràn lan mọi ngành, mọi lúc.
Ngay cả vấn đề "khoán hộ" của đồng chí Kim Ngọc ở
Vĩnh Phú, mặc dầu lúc ấy đã có kết luận chính thức, song
Anh Ba vẫn động viên cần tiếp tục tìm tòi cái mới trong
quản lý sản xuất nông nghiệp...</em>

<em> Chính tôi đã nhiều lần nghe Anh Ba phê phán những khuyết
tật cơ bản của kế hoạch hóa tập trung quan liêu, và đòi
hỏi phải dám mạnh dạn tìm tòi cơ chế mới phù hợp với
từng bước phát triển của đất nước mình. Anh Ba đã có
lần gợi ý với chúng tôi những vấn đề cần suy nghĩ về
vai trò của giá, của tài chính tiền tệ, những công cụ và
đòn bẩy chính của kinh tế thị trường mà ta nói hiện nay.
Rõ ràng là, từ rất sớm, bộ óc lớn ấy đã từng lóe sáng
những suy tư về đổi mới như tôi đã nói ở trên.</em>

<em>Chỉ có điều, từ những trăn trở trong suy nghĩ nhằm
định hình những vấn đề thuộc về đường lối, đến việc
vận dụng vào thực tế, có cả một khoảng cách rất xa. Ở
cương vị cao nhất của Đảng, gánh vác những công việc lớn
lao của đất nước sau khi Bác Hồ qua đời, đồng chí Lê
Duẩn không thể không chịu trách nhiệm về những sai lầm của
Đảng, làm chậm sự phát triển của đất nước mà Đại hội
VI của Đảng đã chỉ ra. Cho đến hôm nay, tôi vẫn băn khoăn
suy nghĩ về một số vấn đề lớn được Đại hội IV quyết
định. Đành rằng trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ,
thoát ra khỏi những lối mòn đã định hình quá lâu trong đầu
óc của những nhà lãnh đạo có trách nhiệm hoạch định
đường lối không hề là chuyện đơn giản. Nhưng ở cương
vị Tổng Bí thư, đồng chí Lê Duẩn phải chịu trách nhiệm
những gì và như thế nào. Để làm rõ những vấn đề có ý
nghĩa lớn ấy trong lịch sử Đảng nhằm đúc kết những bài
học cho những thế hệ hôm nay và mai sau, không thể là những
phát biểu tùy tiện, mà phải là những nghiên cứu nghiêm túc
với tinh thần trung thực và khách quan.</em>

<em>Năm tháng đã trôi qua, khi viết những dòng này, lòng tôi
vẫn bồi hồi xúc động nghĩ đến một hình ảnh đang chiếm
giữ trong tim óc tôi một vị trí thật thiêng liêng và gần
gũi. Sau Bác Hồ vĩ đại và kính yêu, hình ảnh thân thiết
nhất, cảm phục nhất, có sức động viên và nâng tôi lên
chính là hình ảnh của đồng chí Lê Duẩn, Anh Ba Duẩn kính
mến.</em>"

Thế nhưng sau khi bài này vừa đăng lên thì 2 hôm sau trên báo
Sài Gòn Giải phóng của một người từng nắm công tác lý
luận đã lên tiếng bác bỏ. Trong lập luận, bài viết ấy
vẫn khẳng định nhà nước của ta hiện nay, về thực chất
vẫn thực hiện nội dung chuyên chính vô sản! Tôi vẫn giữ
lại tờ báo có đăng bài ấy nhưng xin miễn nêu ra ở đây.

Vì sao vậy?

Đây là vấn đề cực kỳ phức tạp và nhạy cảm. Sự định
hình của nguồn mạch tư duy, nhất là đối với những người
đã cao tuổi, vốn sống với hào quang của quá khứ, thật khó
mà dứt bỏ khỏi đầu óc mình những cái vốn đã ăn vào máu
thịt và là niềm kiêu hãnh lớn , một giá trị được xây
đắp vun quén trong cả một đời. Những người từng gánh vác
trách nhiệm cao, từng vào tù ra tội, từng chịu đựng mưa bom
bão đạn sẽ lại càng khó dứt bỏ những ngộ nhận và sai
lầm. Tự vượt lên chính mình là thử thách khó nhất đối
với bản lĩnh một con người. Đấy là chưa nói sự lạc hậu
với tình hình, không kịp thời nắm bắt thong tin, chỉ quen
sống với những giá trị đã định hình cho dù những giá trị
bị ngộ nhận hoặc đã "quá đát" trở thành vật cản cho
tư duy.

Phải chăng ở đây có thể mượn ý Nguyễn Du qua lời của
bóng ma Đạm Tiên nói với nàng Kiều "<em>Rỉ rằng nhân quả
dở dang. Đã toan trốn nợ đoạn trường được sao</em>" cho
dù là "Ma đưa lối, quỷ dẫn đường, Lại tìm những chốn
đoạn trường mà đi". Thật ra, một khi mà "Một giây một
buộc ai giằng cho ra" thì "đố ai gỡ mối tơ mành cho xong"
nếu không tự mình giải phóng cho chính mình mà ngay đến khi
đã có thể "Đoạn trường sổ rút tên ra" thì vẫn cứ
"Cuộc vui gãy khúc đoạn trường" [ấy chi ]! Mà có chuyện
đó vì nó có nguồn mạch từ trong quá trình vận động cách
mạng.

Xin gợi lại vài tư liệu lịch sử để thấy rằng chính Hồ
Chí Minh cũng đã từng là nạn nhân của sự "độc quyền
chân lý, áp đặt tư duy, tùy tiện quy kết" từ những cấp
rất cao khi kiên định quan điểm về dân tộc, không tán thành
thổi phồng vấn đề giai cấp. Chẳng hạn, vì lý do ấy mà
Staline không tiếp Hồ Chí Minh, chưa chịu công nhận nước
Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà cho mãi đến năm 1950 sau cuộc gặp
ở Matxcơva.

Một tài liệu cho biết cuối cùng Staline cũng nhận tiếp Hồ
Chí Minh, ngay tại phòng làm việc của mình, với sự có mặt
đông đủ các nhà lãnh đạo chủ chốt của Liên Xô, phía Trung
Quốc có Đại sứ Trung Quốc Vương Gia Tường, phía Việt Nam
có Trần Đăng Ninh. Staline mở đầu: Chúng ta là những người
bạn, người anh em thân thiết, gặp đồng chí hơi muộn một
chút, xin thứ lỗi! Hồ Chí Minh báo cáo tóm tắt tình hình cơ
bản về Đảng Cộng sản Đông Dương, về cuộc kháng chiến
chống Pháp của nhân dân Việt Nam và đề nghị Liên Xô giúp
đỡ… Staline phát biểu chậm rãi nhưng rành rọt, đại ý:

- Tại sao các đồng chí tự ý giải tán Đảng? Đồng chí
tưởng lừa được chủ nghĩa đế quốc à, chính là đồng chí
lừa chúng tôi, vì ở xa, không biết thực hư thế nào (có ý
trách là không xin ý kiến).

- Chính phủ các đồng chí là cái chính quyền gì, sao mà lắm
nhân sĩ, trí thức, địa chủ, quan lại thế? (ý nói không
phải chính quyền công nông).

- Tại sao đến nay các đồng chí không tiến hành cải cách
ruộng đất? Để đánh thắng đế quốc Pháp, sự chi viện
của quốc tế là cần thiết, nhưng phải phát động quần
chúng, động viên quần chúng, đem lại lợi ích thiết thân cho
họ, đó mới là điểm mấu chốt làm nên thắng lợi. Staline
tỏ ý không hài lòng lắm, hỏi: trong 2 cái ghế dân tộc và
giai cấp, đồng chí ngồi trên cái ghế nào? (có ý phê bình
lập trường giai cấp còn mơ hồ ).

- Về vấn đề viện trợ cho cuộc kháng chiến của Việt
Nam, Staline nói: Cách mạng Trung Quốc nay đã thành công, Trung
Quốc đã trở thành trung tâm của cách mạng châu Á, từ nay chi
viện cho Việt Nam sẽ do Trung Quốc đảm nhiệm, vì sát với
Việt Nam. Liên Xô có nhiệm vụ giúp Trung Quốc xây dựng kinh
tế, những vũ khí chúng tôi giúp Trung Quốc, nay kết thúc
chiến tranh, cái gì không dùng nữa, hợp với Việt Nam, thì có
thể chuyển cho Việt Nam (như một sự phân công quốc tế);
đồng thời Staline cũng nhắc nhở Việt Nam phải ra sức học
tập kinh nghiệm của Trung Quốc.

Tóm lại, Liên Xô không muốn dính vào vấn đề Việt Nam ở
thời điểm này. Cuộc đón tiếp được coi là hờ hững. Trong
cuộc tiếp, nhân trên bàn có cuốn họa báo "Liên Xô trên
công trường", có ảnh Staline, Hồ Chí Minh bèn xin Staline một
chữ ký để làm kỷ niệm. Staline ký tặng rồi sau đó sai KGB
bí mật lấy lại. Điều này làm cho Hồ Chí Minh rất bức xúc:
"Làm sao lại có thể có chuyện đó giữa những đồng chí
cộng sản với nhau"?.

[Theo Trương Quảng Hoa: "Ghi chép bí mật về quyết sách giúp
Việt Nam chống Pháp", đăng trên Tạp chí Viêm hoàng xuân thu,
số 10 năm 1995.]

Hiểu sự kiện này có ý nghĩa như thế nào mới thấy ra
được bản lĩnh của Hồ Chí Minh, những khó khăn mà Hồ Chí
Minh phải vượt qua như thế nào. Gay gắt nhất là khó khăn do
các đồng chí của mình gây ra. Trần Phú, Ngô Đức Trì là
những học viên lớp đầu của trường Phương Đông trong
khoảng thời gian từ 1927 đến 1930, đã được đào luyện rất
kỹ theo tinh thần "giai cấp chống giai cấp" của Đại hội
VI, trở thành những người cộng sản 'cứng rắn", được
cử về để "uốn nắn" lại những "sai lầm" của
Nguyễn Ái Quốc!

Người phê phán gay gắt nhất Nguyễn Ái Quốc là Trần Phú.
Tại Hội nghị TƯ tháng 10-1930, Trần Phú đã phê phán những
sai lầm về chính trị và tổ chức của Hội nghị hợp nhất
là "chỉ lo đến việc phản đế mà quên mất lợi ích giai
cấp đấu tranh, ấy là một sự rất nguy hiểm", về "chia
địa chủ làm đại, trung và tiểu địa chủ", về "nóí
phải lợi dụng bọn tư bản mà chưa rõ mặt phản cách
mạng", cùng một số sai lầm khác, sau đó ra nghị quyết
'thủ tiêu Chính cương, Sách lược và Điều lệ cũ của
Đảng" [Văn kiện Đảng Toàn Tập, NXB Chính trị Quốc gia,
1998, t. 2, tr. 110-112]. Sau Hội nghị TƯ 10-1930, trong thư gửi
Quốc tế Cộng sản ngày 17-4-1931, ông còn phê phán nội dung
Hội nghị hợp nhất "mang nặng dấu ấn các tổ chức cách
mạng cũ, các vấn đề cơ bản đều mâu thuẫn với đường
lối Quốc tế Cộng sản (do thiếu một chính sách giai
cấp),…mang dấu ấn nhất định của thời kỳ Quốc -Cộng
hợp tác 1925-1927" [Tài liệu lưu trữ tại Phòng QTCS, nay là
Trung tâm bảo tồn và nghiên cứu các tài liệu lịch sử hiện
đại Nga, viết tắt là R.C. ký hiệu 495.154.462.]

Thời gian này, Hà Huy Tập đã trở về Trung Quốc, đứng đầu
Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Ngày 31-3-1935, trong thư gửi
Quốc tế Cộng sản, ngoài nội dung chính là báo cáo kết quả
của Đại hội Ma Cao, trong 10 điểm nói thêm, có 2 điểm báo
cáo về Nguyễn Ái Quốc, ở điểm thứ mười, ông đã viết:
"Ở Xiêm và Đông Dương, các tổ chức cộng sản đã tiến
hành một cuộc đấu tranh công khai chống lại những tàn dư
của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa
cải lương của đảng Thanh niên và của đ/c Nguyễn Ái Quốc,
những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại
nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản…Chúng
tôi đề nghị đ/c Lin viết một quyển sách để tự phê bình
những khuyết điểm đã qua". [Văn kiện Đảng TT, t. 5, tr. 204]

Ngay cả khi được tin Nguyễn Ái Quốc đã lâm bệnh, qua đời
ở Hồng Kông, trong bài viết như để truy điệu, Hà Huy Tập
cũng không quên nhắc đến những "sai lầm" của Nguyễn Ái
Quốc: "Công lao mà ông đã đóng góp cho Đảng chúng ta thật
là lớn. Song các đồng chí chúng ta trong lúc này không được
quên những tàn dư dân tộc chủ nghĩa của Nguyễn Ái Quốc,
các chỉ thị sai lầm của ông về những vấn đề cơ bản
của phong trào cách mạng…Ông đã không đưa ra bàn luận
trước về những sách lược mà Quốc tế Cộng sản đòi hỏi
phải áp dụng để loại bỏ những phần tử cơ hội trong
Đảng. Ngoài ra, ông còn khuyến dụ một sách lược cải lương
và hợp tác sai lầm: trung lập hóa tư sản và phú nông, liên
minh với trung và tiểu địa chủ". [Bài đăng trên Tạp chí
Bônsêvích (Cahier du Bolchévisme) số 8, tháng 12-1934. Dẫn lại
theo Daniel Hemery: Ho Chi Minh, De l'Indochine au Viet Nam , p. 73].

Cái logic của định hướng tư tưởng ấy sẽ đẩy cuộc sống
đi tới theo chiều hướng cực tả. Mà vì vậy, muốn là
người cách mạng kiên định thì phải đi theo hướng ấy. Đây
chính là điểm quy chiếu của lập trường quan điểm và chỉ
đạo đường lối chính sách cũng như hành động thực tiễn.
Từ trước Đổi Mới, đây là điểm tựa cơ bản. Hiểu điều
này, mới hiểu được bản lĩnh của Hồ Chí Minh vào năm 1951,
khi Đảng có điều kiện để ra công khai đã đổi tên Đảng
là Đảng Lao Động Việt Nam: "Chính vì Đảng Lao động Việt
Nam là đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho
nên nó phải là Đảng của dân tộc Việt Nam" 1. Chỉ rõ
"Đảng phải là Đảng của dân tộc Việt Nam", khẳng định
dân tộc, lợi ích của dân tộc là mục tiêu chiến đấu, quan
điểm ấy, ý chí ấy nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh
từ đầu chí cuối. Ngay từ 1924, Hồ Chí Minh đã từng khẳng
định: "Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn nhất của
đất nước ... Người ta sẽ không thể làm gì được cho
người An Nam nếu không dựa trên các động lực vĩ đại, và
duy nhất của đời sống xã hội của họ". Chính vì vậy,
"Chính cương và Sách lược" do Nguyễn Ái Quốc nêu nổi
bật tư tưởng "mặt trận toàn dân" và "thống nhất dân
tộc" để đánh đổ thực dân và phong kiến để rồi phải
gánh chịu cái tội: "mang hệ tư tưởng quốc gia cách mạng
pha trộn với tư tưởng cải lương và duy tâm chủ nghĩa" vì
không quán triệt quan điểm của Staline "giai cấp đấu tranh
là quan trọng nhất và ngày càng có tính chất kịch liệt"
rất xa lạ với quan điểm của Lênin về vấn đề dân tộc.
Chính vì thế "…phải biết khéo lợi dụng kinh nghiệm. Nếu
thấy người ta làm thế nào mình cũng một mực bắt chươc làm
theo thế ấy. Thí dụ: nghe người ta nói giai cấp đấu tranh,
mình cũng ra khẩu hiệu giai cấp đấu tranh, mà không xét hoàn
cảnh nước mình như thế nào để làm cho đúng" . Trong thư
"Kính cáo đổng bào" viết ngày 6.6.1941, Nguyễn Ái Quốc
khẳng định: "Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng
cao hơn hết thảy…Hiện thời muốn đánh Pháp đuổi Nhật ta
chỉ cần một điều: Toàn dân đoàn kết."

Trong bài "Đại đoàn kết dân tộc, cội nguồn sức mạnh
của chúng ta", viết năm 2005 Võ Văn Kiệt giải thích: "Đoàn
kết đồng thời có nghĩa là phải khoan dung. Chính phủ Hồ Chí
Minh chủ trương xóa bỏ mọi hận thù và chia rẽ do chế độ
cũ để lại, sẵn sàng thu dụng những người có tài, có năng
lực, có tâm huyết, mà không kể đến quá khứ…Đến Đại
hội Đảng toàn quốc lần thứ II đầu năm 1951, vấn đề
đại đoàn kết được đặt ra và nhìn nhận trong những hoàn
cảnh khác. Đã có không ít ý kiến xung quanh vấn đề này. Bác
kết luận: "Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là Đảng của
giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó phải là
Đảng của dân tộc Việt Nam". Lời giải thích đó của Bác
có sức thuyết phục mạnh mẽ trong Đại hội Đảng.

Về phần mình, trải qua bao năm tháng suốt từ trước Cánh
mạng Tháng 8 năm 1945 đến ngày nay, từ những phút gian nguy
giữa sống và chết, đến những ngày chia ngọt sẻ bùi từng
thắng lợi, tôi đã bao lần được đồng bào che chở cưu mang,
đã chứng kiến bao tấm gương hy sinh của những người thuộc
mọi tầng lớp và lứa tuổi…tôi càng thấm thía những bài
học lớn đó của Hồ Chí Minh. Tiếc rằng một số năm sau
đó, tư tưởng đại đoàn kết đã bị coi nhẹ, quan điểm giai
cấp đã được vận dụng một cách máy móc, một chiều…Tư
tưởng thành phần chủ nghĩa đã dẫn tới hai hậu quả: làm
mất đi nhiều tài năng của một bộ phận đáng kể trong dân
tộc, đồng thời đưa một cách gượng ép những nhân tố tuy
rất cơ bản về chính trị nhưng lại không đủ chất lượng
vào quản lý và xây dựng ".

Xin hãy chỉ gợi lên một chuyện mà theo người kể là "ít
người biết" trong Mậu Thân 1968: Khi bàn về các mục tiêu
phải tiến công, một số anh lãnh đạo không đề ra mục tiêu
tòa Đại sứ Mỹ", với tư cách là Bí thư Khu ủy Sài Gòn –
Gia Định, ông Sáu Dân khẳng định: "Không đúng. Đánh vào
đô thị là đánh vào đầu não chiến tranh của địch. Đầu
não của chế độ Sài Gòn là Dinh Độc Lập và tòa Đại sứ
Mỹ. Phải khẳng định đây là hai mục tiêu hàng đầu phải
tiến công vì ý nghĩa chính trị của nó… Kháng chiến tức là
phải đánh giặc, phải có quân đội, có vũ khí, có ý chí gang
thép; nhưng nếu không hiểu khía cạnh chính trị của cuộc
chiến đấu thì không thể hiểu gì về cuộc chiến tranh cách
mạng của nhân dân ta cả". Chính con người có ý chí gang
thép đó, con người từng thường trực nơi dầu sôi lửa bỏng
trong cả hai cuộc kháng chiến, con người đó hiểu rõ ý nghĩa
chính trị của sự nghiệp giải phóng Miền Nam, thống nhất
đất nước nên từ đỉnh cao của chiến thắng 30 tháng 4 lịch
sử đã dám thẳng thắn chỉ ra: "Chiến thắng của chúng ta
là vĩ đại, nhưng chúng ta cũng đã phải trả giá cho chiến
thắng đó bằng cả nỗi đau và sự mất mát. Lịch sử đã
đặt nhiều gia đình người dân miến Nam rơi vào hoàn cảnh có
người thân vừa ở phía bên này, vừa ở phía bên kia, ngay cả
họ hàng tôi cũng vậy. Vì thế, một sự kiện liên quan đến
chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có
hàng triệu người buồn. Đó là một vết thương chung của dân
tộc cần được giữ lành thay vì lại tiếp tục làm cho nó
thêm rỉ máu… Chúng ta đang nắm quyền lãnh đạo đất nước,
muốn để mọi người Việt cùng chung tay tạo dựng thì chúng
ta phải thực tâm khoan dung và hòa hợp."

Không có một bản lĩnh chính trị vững vàng để hiểu rõ ý
nghĩa chính trị cao cả của sự nghiệp chiến đấu với bao hy
sinh của nhiều thế hệ Việt Nam, sẽ không thể đưa ra được
tư tưởng mà nhất thời có thể chưa là cách nghĩ của số
đông. Không có một sự tường minh về mục tiêu cao cả của
sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, sẽ không
dám đặt ra những vấn đề gai góc và dễ động chạm trong
đời sống tinh thần của cả xã hội như vậy. Phải có một
niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng vĩ đại mà vì nó dám chấp
nhận mọi hy sinh như bản thân mình đã từng trải nghiệm,
mới có được bản lĩnh dám chịu trách nhiệm về những ý
tưởng mang tính đột phá có ý nghĩa mở đường theo kiểu
ấy. Nếu không có bản lĩnh như vậy, sẽ không thể công khai
và thẳng thắn đặt ra những vấn đề gai góc và nhạy cảm
mà ông hiểu rằng tất yếu sẽ gặp không ít lực cản, mà
lực cản ấy sẽ không nhỏ, thậm chí là dai dẳng. Nhưng rồi
cuộc sống đã cho thấy, những ý tưởng như vậy của Võ Văn
Kiệt đã được đông đảo các tầng lớp nhân dân đón nhận,
đặc biệt là đối với những đầu óc ưu thời mẫn thế.

Ấy thế mà cũng có những lúc những đầu óc "ưu thời mẫn
thế" cũng bị cuốn theo cơn lốc thời cuộc để đưa ra
những thông điệp mà tỉnh táo ngẫm nghĩ lại không khỏi
không có những băn khoăn. Xin được dẫn ra vài câu thơ của
những tác giả tên tuổi đã từng một thời được đưa vào
sách giáo khoa và hiện nay vẫn là những tên tuổi lớn được
xã hội trân trọng. Nhằm tụng ca những thành tựu của chế
độ, nhà thơ khẳng định: "Tổ quốc bao giờ đẹp thế này
chăng…Những ngày tôi sống đây là ngày đẹp hơn tất cả"
[Chế Lan Viên]. Từ trong sự thăng hoa của cảm xúc đó để
nhìn nhận về ông cha mình như sau: "Cha ông xưa từng đấm
nát tay trước cửa cuộc đời / Cửa vẫn đóng và đời im ỉm
khóa" [Chế Lan Viên].. Bởi vậy, "Một câu hỏi lớn không
lời đáp / Cho đến bây giờ mặt vẫn chau"![Huy Cận].

Trong "hội chứng tụng ca" ấy, những bước đi quá đà đã
vô tình để lại những hậu quả rất lớn nhưng không dễ
nhận ra nếu không thật tỉnh táo nhìn thẳng vào sự thật và
không tránh né những vấn đề "nhạy cảm" rất dễ bị quy
kết về "lập trường, quan điểm" của lối "độc quyền
tư tưởng, áp đặt tư duy, tùy tiện quy kết". Lối "độc
quyền" ấy đẻ ra cái khẩu khí quen thuộc khi bàn về lịch
sử "do chưa có được cái này cái nọ soi sáng cho nên…"
với sự tự mãn một cách lố bịch rằng chỉ "từ khi có
cái này cái nọ" thì lịch sử mới vượt khỏi những hạn
chế.

Ở đây gợi nhớ đến một phân tích lạnh lùng, sắc sảo
của Gustave le Bon trong "Tâm lý học đám đông": "Chẳng gì
chứng minh rõ hơn sự mê hoặc do một niềm tin chung gây ra,
nhưng cũng chẳng gì chỉ ra rõ hơn những giới hạn nhục nhã
của trí tuệ con người"! Bởi vậy ngẫm cho kỹ, sẽ nhận ra
sự dễ dãi đến bạc bẽo khi đưa ra những phán xét, cho dù
bằng những rung động thẩm mỹ có phần cảm tính, về ông
cha.

Ông cha ta đâu có "bế tắc", cái "câu hỏi lớn" mà nhà
thơ cho là "không lời đáp" là gì nếu không là vận mệnh
của đất nước? Mà nếu thế thì ông cha ta đã từng đưa ra
những lời đáp thật thuyết phục với những bằng chứng
lịch sử không thể bác bỏ. Nếu không biết cách trả lời
những câu hỏi lớn của lịch sử, của thời đại mà các cụ
sống thì làm sao đất nước này, dân tộc này có thể hiên
ngang trụ vững bên cạnh anh láng giềng chỉ chực có cơ hội
là nuốt gọn mình. Chính vì biết cách trả lời những "câu
hỏi lớn" của lịch sử mà biết chuyển yếu thành mạnh, lấy
ít địch nhiều, biết cách chế ngự cái thế "trứng chọi
đá" để có thể ra Tuyên ngôn "Nam quốc sơn hà, nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư"".

Những rung động thẩm mỹ có phần cảm tính, về ông cha dẫn
ra ở trên, xét cho cùng, là bị chi phối bởi lối tư duy và
lập luận rất cực đoan rằng chỉ từ 1930, dân tộc mới
thật sự biết ngẩng cao đầu! Cho nên, chỉ những gì được
ra đời từ cột mốc ấy mới có một giá trị được xếp
trên tất cả, hơn tất cả."Ta nhất quyết đồng hồ Liên Xô
tốt hơn đồng hồ Thụy sĩ…Mường tượng rằng trăng Trung
Quốc tròn hơn trăng nước Mỹ"* . Mà không thấy được
"Những vết bùn trên tận đỉnh chín tầng cao"* [Việt
Phương] để có sự thấu đáo và tỉnh táo trong giáo dục và
đào tạo con người.

Sai lầm nguy hại nhất là chỉ tập trung vào giáo dục lý
tưởng mà lơ là xây đắp cái nền tảng nhân văn trong định
hình nhân cách cho thế hệ trẻ để từ đó mà giáo dục lý
tưởng. Lý tưởng đương nhiên là quan trọng, song không nên cho
rằng lý tưởng của Lý Tử Trọng của thế kỷ XX là cao hơn
lý tưởng của Trần Quốc Toản thế kỷ XIII. Và lại càng
phải thấy cho rõ phạm trù lý tưởng gắn liền với mục
đích và ý nghĩa của cuộc sống con người. Tùy thuộc vào sự
nhận thức về mục đích và ý nghĩa cuộc sống của từng
người, từng nhóm xã hội mà có sự định hình lý tưởng .
Khi Trần Quốc Toản ghi trên lá cờ của mình sáu chữ "Phá
cường địch, báo Hoàng ân" thì đó là sự thể hiện lý
tưởng trung quân ái quốc của chàng tuổi trẻ quý tộc đời
nhà Trần. Đừng nghĩ rằng lý tưởng "trung quân ái quốc"
là thấp hơn lý tưởng "trung với nước, hiếu với dân" mà
không thấy mỗi giai đoạn lịch sử có những đòi hỏi mang
tính đặc thù. Người ta quên rằng "mỗi thời kỳ lịch sử
đều có những quy luật riêng của nó…Một khi cuộc sống đã
vuợt qua một thời kỳ phát triển nhất định, đã từ giai
đoạn này bước sang giai đoạn khác, thì nó cũng bắt đầu
bị những quy luật khác chi phối". Đây là sự phân tích của
Các Mác [C.Mác và Ph.Angghen toàn tập. NXBCTQG Tập 23.1993. tr. 34].

Quả thật chân lý vốn đơn giản, nhưng nhận thức cho được
sự đơn giản đó hóa ra không đơn giản chút nào. Ông Võ Văn
Kiệt đã có lần lập luận về những vấn đề hết sức gay
cấn một cách rất dung dị: "Cách mạng tháng 8 năm 45 đánh
đổ thực dân phong kiến là chuyện tất yếu phải làm để
giành lại độc lập cho đất nước và tự do, hạnh phúc cho
nhân dân. Nhưng rồi theo trớn đó mà chửi phong kiến tùm lum
thì vô tình đã chửi cha ông mình chứ còn gì nữa! Thử hỏi
các vua Trần cùng Trần Hưng Đạo ba lần đánh tan quân Nguyên,
Lê Lợi cùng Nguyễn Trãi diệt quân Minh xâm lược và lên ngôi
vua thì đều là "phong kiến" cả chứ gì? Liệu có ai dung
túng cho chuyện xúc phạm đến ông cha? Thế mà cứ thoải mái
chửi phong kiến thì khoa học cái nỗi gì?". Chẳng phải chỉ
đối với chuyện của tiền nhân, ngay cả chuyện đang diễn ra
cũng vậy thôi.

Sẽ quá dài dòng để phải nhắc lại một thời mà chủ nghĩa
nhân văn bị phê phán do chịu ảnh hưởng của giáo điều
Maoít, chỉ coi trọng "giai cấp tính", phải đặt vấn đề
"nhân tính" trong cái lăng kính giai cấp để chịu sự chi
phối của "giai cấp tính". Hệ lụy của nó thì chắc không
phải kể ra đây nữa.

Khi chỉ chuyên chú giáo dục lý tưởng theo định hướng ấy,
người ta dễ dàng bỏ qua những phẩm chất "người" trong
quan hệ giữa người và người từ trong gia đình, cộng đồng
xã hội nhỏ nhất, đến nhà trường, một cộng đồng lớn
hơn của tuổi trẻ , và hàng xóm láng giềng "tối lửa tắt
đèn có nhau" cho đến cộng đồng lớn là xã hội. Đặc
biệt nguy hiểm là khi thần tượng của lý tưởng bị sụp
đổ, nếu thiếu một nền tảng nhân văn vững chắc được hun
đúc từ tấm bé, niềm tin của con người bị chao đảo, định
hướng của hành vi do vậy cũng bị nhiễu loạn, bị xáo trộn.

Sự suy thoái đạo lý xã hội cần tìm về sự chao đảo, xáo
trộn này. Những "siêu đám cưới", "hội chứng lấy chồng
ngoại", những cảnh bạo lực học đường, các clip quay nữ
sinh đánh nhau một cách dã man giữa đường phố dưới con mắt
bình thản của người chứng kiến, thậm chí còn cổ vũ và
tranh thủ quay video...được mọc lên từ môi trường xã hội
ấy.

Nhà văn hóa Nguyễn Khắc Viện đã có một khuyến cáo thật
đáng suy ngẫm khi bàn về giáo dục và đào tạo con người:
"Để cho trẻ sống hoàn toàn đầy đủ thời thơ ấu của
nó, sau lớn lên nó sẽ sống đời người lớn một cách hoàn
toàn đầy đủ" . "Sống hoàn toàn đầy đủ thời thơ
ấu" trên nền tảng của chủ nghĩa nhân văn. Đó sẽ là
đảm bảo cho việc "sống đời người lớn một cách hoàn
toàn đầy đủ". Chủ nghĩa nhân văn ấy đang được nâng lên
trong bối cảnh của nền văn minh mới, nền văn minh trí tuệ
và nền kinh tế tri thức của thế kỷ XXI. Trong nền văn minh
đó,"sự thay đổi vĩ đại nhất sẽ là sự thay đổi về tri
thức-về hình thức và nội dung, về ý nghĩa của tri thức,
về trách nhiệm của tri thức và về những đặc điểm của
con người có giáo dục".

Vậy thì hiện nay, môi trường giáo dục của chúng ta đang như
thế nào? Liệu chúng ta có thể "để trẻ sống hoàn toàn đầy
đủ thời thơ ấu của nó" trong môi trường chúng ta đang sống
không? Nếu xét đến cùng, lý tưởng phải được hình thành,
củng cố và phát huy sức mạnh của nó trên nền tảng của
chủ nghĩa nhân văn thì chúng ta đang thiếu hụt chính cái nền
tảng đó. Thiếu cái nền tảng đó, lý tưởng sẽ thiếu mất
tính bền vững và và chiều sâu nhân bản. Sẽ quá dài dòng
để phải nhắc lại một thời mà chủ nghĩa nhân văn bị phê
phán do chịu ảnh hưởng của giáo điều Maoít, chỉ coi trọng
"giai cấp tính", đặt vấn đề "nhân tính" trong cái lăng
kính giai cấp để chịu sự chi phối của "giai cấp tính".
Hệ lụy của nó thì chắc không phải kể ra đây nữa.

Khi chỉ chuyên chú giáo dục lý tưởng, người ta dễ dàng bỏ
qua những phẩm chất "người" trong quan hệ giữa người và
người từ trong gia đình, cộng đồng xã hội nhỏ nhất, đến
nhà trường, một cộng đồng lớn hơn của tuổi trẻ, và hàng
xóm láng giềng "tối lửa tắt đèn có nhau" cho đến cộng
đồng lớn là xã hội. Đặc biệt nguy hiểm là khi thần
tượng của lý tưởng bị sụp đổ, nếu thiếu một nền
tảng nhân văn vững chắc được hun đúc từ tấm bé, niềm tin
của con người bị chao đảo, định hướng của hành vi do vậy
cũng bị nhiễu loạn, bị xáo trộn. Sự suy thoái đạo lý xã
hội cần tìm về sự chao đảo, xáo trộn này.

Chỉ xin gợi ra đây đôi dòng về sự xáo trộn đó do thiếu
một tầm nhìn văn hóa trong quản lý kinh tế và quản lý xã
hội. Chắc nhiều người không để ý đến hai chữ "đại gia"
đang là ngôn từ thời thượng. Tệ hại hơn nữa, gắn liền
với "đại gia" , là tiền, thật nhiều tiền, nhất là đô la.
Đến nỗi báo chí rất hào phóng cho việc lăng xê tên tuổi
của một chàng trai vô công rồi nghề sống trên đống tiền
của mẹ để có thể thay đổi xoành xoạch kiểu xe ô tô đời
mới nhất, xịn nhất có biệt hiệu là "Đô La". Mùi mẩn hơn
nữa là chàng 'Đô La" lại "đôi lứa xứng đôi" với một nàng
"siêu sao" ca nhạc, rồi đứa con của "đôi lứa xứng đôi" ấy
cũng được các cây bút có nghề xưng tụng nửa kín nửa hở
trên nhiều trang báo!

Và các nhà quản lý văn hóa quên mất rằng, đây là cách cổ
vũ cho một lối sốngchạy theo đồng tiền, treo một "tấm
gương sống động", thúc đẩy một thị hiếu dung tục nếu
chưa muốn nói là thấp hèn cho giới trẻ. Trong lúc đó, lại ra
sức chê trách, dè bỉu, đe dọa, đàn áp và bắt bỏ tù, bị
đạp vào mặt những thanh niên, sinh viên có bản lĩnh dám
xuống đường biểu thị lòng yêu nước và tinh thần bất
khuất quyết không chịu cúi đầu trước những hành động ăn
cướp và xâm lược của bọn bành trướng Bắc Kinh. Một
nghịch lý đang được đóng dấu và tuyên truyền rộng khắp!

Và rồi, từ cực đoan này lại nhảy sang một cực đoan khác,
những biểu tượng "phong kiến" từng bị đào sâu chôn chặc
nay hình như lại có sức hấp dẫn nên người ta đua nhau đắt
tên bằng những "tước hiệu" tưởng đã vĩnh viễn chôn dưới
đất đen: cho sang thì khách sạn phải mang tên là "Hotel Hoàng
Đế," cho quý thì công ty phải là "Công ty Hoàng Gia", cho oai thì
quán ăn thời thượng phải là "Quán Ngự Thiện", cho giàu sức
vẫy gọi thì khu nghỉ mát phải là "Resort Quý Tộc"....

Có thể là nhà quản lý có tầm nhìn bao dung và cởi mở nhằm
cất cánh cho những ý tưởng sáng tạo, nhưng cũng có thể
người ta bận cho việc kiểm tra tầm soát chặt chẽ những
"biểu hiện nguy hiểm" khác như thủ đoạn "diễn biến hòa
bình" chẳng hạn, mà tạm buông cho những cực đoan xô bồ kia.
Và rồi người ta cũng quên luôn những điều vừa kể là hết
sức đối nghịch với những chuẩn mực trong "ý thức hệ" mà
họ có sứ mệnh thiêng liêng" là phải giữ vững. Thế đó!

Gợi lên những điều không lấy gì thoải mái, ngược lại,
hình như gọi dậy một cảm giác xấu hổ về những hiện
tượng đang dày vò lương tâm của chúng ta. C.Mác có nói "Hãy
làm cho sự nhục nhã càng thêm nhục nhã bằng cách công bố nó
lên", xin được thay từ nhục nhã bằng từ "xấu hổ"
để bớt đi sự gay gắt. Đừng quên rằng chính sự xấu hổ
làm cho chúng ta có thêm dũng khí để vượt lên chính mình.
Trong "Sáng thế ký " có chuyện Adam và Eve sau khi ăn trái
cấm thì bỗng nhiên phát hiện ra sự trần truồng của
mình.Cảm giác xấu hổ xuất hiện. Và cả hai đều bứt chiếc
lá vả để che đi bộ phận sinh dục. Chiếc lá vả ấy, theo
Franz Werfel, một nhà văn Đức, là "tài liệu văn hóa đầu
tiên của loài người! Không là chiếc lá vả đang nằm trên
cây, mà là chiếc lá vả được con người sử dụng để biểu
thị nhận thức và cảm xúc của mình, là biểu tượng của con
người tự ý thức được về mình. Cái cảm giác "biết xấu
hổ" là một thuộc tính người.

Chính vì biết xấu hổ khiến chúng ta trở thành người trí
thức, mà cũng do vậy khiến cho tâm hồn chúng ta bất an. Thì
chính Nguyễn Trãi đã từng đúc kết điều này đấy thôi:
"Nhân sinh thức tự đa ưu hoạn". Nhưng cũng chính vì vậy
mà ông trở thành anh hùng dân tộc và là danh nhân văn hóa thế
giới. Đôi lúc tôi thầm nghĩ "So với ưu tư và hoạn nạn
của con người vĩ đại ấy thì những ưu tư và hoạn nạn
chúng ta có thể gặp phải nào có ý nghĩa gì"!

Ông cha ta thật là vĩ đại, không chỉ một Nguyễn Trãi, cách
nay cả nghìn năm mà thiền sư Vạn Hạnh đã từng chỉ ra: Thân
như điện ảnh hữu toàn vô. Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô.
Nhậm vận thịnh suy vô bố úy. Thịnh suy như lộ thảo đầu
phô.[Thân người như bóng chớp, có rồi lại không/ Như muôn
cây cỏ mùa xuân tươi tốt đến mùa thu khô héo/ Ngẫm và
hiểu cái lý của thịnh suy, lòng không sợ hãi/ Vì thịnh suy
nối tiếp nhau như khoảng thời gian hạt sương móc trên đầu
ngọn cỏ].

Một cái nhìn vượt lên không gian và thời gian. Chẳng những
thế, bản lĩnh của ông cha mình thật là kỳ diệu. Cũng một
nhà sư khác, thiền sư Quảng Nghiêm cách đây ngót vẫnmột
thiên niên kỷ đã dám viết: "Nam nhi tự hữu xung thiên chí .
Hưu hướng Như Lai hành xứ hành" [Làm trai phải có chí xung
trời thẳm, Việc gì cứ phải lẽo đẽo theo bước chân Như
Lai]. Xuất gia đi tu mà lại nói không phải lẽo đẽo lần theo
bước chân Phật tổ, hàm ý triết lý "Phật tại tâm", mỗi
người có cách tiếp cận chân lý theo cách riêng của mình,
không nhất nhất làm theo người khác thì quả là đã chống
giáo điều từ gốc.

Vậy thì, nêu lên những bức xúc đang làm chậm bước phát
triển của đất nước, và do đó, trong cái "vòng tròn" lớn
đó mà cái "vòng tròn nhỏ" là hệ thống giáo dục và đào
tạo của ta đang suy thoái, đang lạc hậu, không hề làm nhụt
ý chí của chúng ta. Ngược lại, chúng ta hiểu rằng và tin
rằng "Lịch sử cổ xưa và hiện đại cho thấy khả năng
kỳ lạ của đất nước này trong việc tìm ra những giải pháp
độc đáo cho những vấn đề gặp phải". Đây là một học
giả Pháp nói với chúng ta , ông Eduard De Penguilly.[Kỷ yếu Hội
thảo về "Nhà ở, Kiến trúc đô thị và môi trường truyền
thống và hiện đại".] Vấn đề đặt ra là phải dám đối
diện với sự thật và sòng phẳng nói lên sự thật đó bất
chấp những quy kết tùy tiện và có khi khá tai ác.

Nói lên sự thật vì chúng ta tin vào "khả năng kỳ lạ của
đất nước này trong việc tìm ra những giải pháp độc đáo
cho những vấn đề gặp phải". Khả năng đó đang tiềm ẩn
trong lòng xã hội, trong sự vận động tự thân của khối
quần chúng đang còn câm lặng để giấu kín những khát vọng
kiểu Đoàn Văn Vươn.

Và vì chúng ta đều thuộc lớp người xưa nay hiếm cả rồi,
nên cũng đừng gay gắt quá, có khi gây tai biến mạch máu não
hay nhồi máu cơ tim thì gay nên để kết thúc một cách có
hậu, tôi xin kể lại một Câu chuyện thật của thế kỷ 21
để suy nghĩ thêm về cảm xúc con người trong xã hội.

Tại trại xe điện ngầm Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn vào buổi
sáng tháng giêng lạnh lẽo năm 2007, một người đàn ông đàn
liên tục 6 tấu khúc của Bach trên cây đàn vĩ cầm trong 45
phút . Ước chừng hơn 2000 người qua lại trạm xe điện ngầm
trong khoảng thời gian đó và hầu hết những người ấy đều
trên đường đi làm.

Sau ba phút, một người đàn ông trung niên nhận ra là có
người đang chơi nhạc. Ông ta chậm bước và ngừng chân trong
vài giây rồi lại hối hả theo thời khắc biểu đã định
sẵn. Bốn phút sau, người đàn vĩ cầm nhận được đồng
tiền đầu tiên: một phụ nữ vừa đi vừa liệng tiền vô cái
nón mà không hề ngừng lại.

Phút thứ sáu: một thanh niên trẻ dựa vào tường và lắng nghe
tiếng đàn, sau đó liếc nhìn đồng hồ đeo nơi tay và bước
đi. Phút thứ mười: một bé trai khoảng 3 tuổi đứng lại
nhưng bị mẹ lôi đi vội vã. Cậu bé trì lại và nhìn người
chơi đàn lần nữa. Dù bị mẹ kéo đi, cậu bé vẫn luôn ngoái
đầu nhìn. Nhiều đứa bé khác cũng quay đầu nhìn như thế và
không cha mẹ nào lại không nhanh chóng kéo con mình đi cả.

Bốn mươi lăm phút đàn không ngừng, chỉ có 6 người thật
sự dừng hẳn lại và lắng nghe trong một lúc. Khoảng 20
người cho tiền mà vẫn tiếp tục bước đi. Người chơi đàn
nhận được tất cà là 32 đô la.

Sau một giờ, người đàn ông chấm dứt, thôi đàn và không
gian trở nên im vắng. Không ai để ý. Không ai vỗ tay khen và
cũng chẳng có ai lưu tâm. Nhưng không một ai biết điều này,
người chơi đàn vĩ cầm đó là Joshua Bell, một cầm thủ lẫy
lừng trên thế giới. Với cây đàn vĩ cầm trị giá trên 3
triệu rưỡi đô la, Joshua Bell đã trình diễn những tấu khúc
tuyệt vời mà không ai có thể viết hay hơn đưọc nữa, đàn
hay hơn được nữa. Hai ngày trước đây, Joshua Bell đã trình
diễn ở Boston, nơi mà giá trung bình là 100 đô la một vé và
nhạc viện bán sạch không còn dư một vé nào.

Đây là một câu truyện thật: việc Joshua Bell lặng lẽ chơi
đàn tại trạm xe điện ngầm được báo Washington Post sắp
xếp để xem cảm xúc con người trong xã hội như thế nào, họ
nhận thức và lựa chọn ra sao…

Câu hỏi được đặt ra là tại nơi chốn thông thường trong
giờ giấc không thuận lợi cho lắm, liệu chúng ta có nhìn ra
được tài năng với bối cảnh không ngờ, và liệu chúng ta có
nhận thức được cái đẹp và ngưng lại để thưởng thức
nó hay không ?

Có thể kết luận về chuyện này như sau: Nếu chúng ta không
có thì giờ ngừng lại một chút để lắng nghe người nghệ
sĩ lừng danh trên thế giới đàn những tấu khúc mà không ai
có thể viết hay hơn được nữa trên một cây đàn có những
âm thanh tuyệt vời nhất thì chúng ta sẽ còn mất mát và bỏ
qua bao nhiêu thứ tốt đẹp khác nữa trên cõi đời này.


30-3-12

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12176), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Các bài viết có liên quan của vụ án Cù Huy Hà Vũ được Dân Luận tập hợp tại đây: Hồ Sơ Cù Huy Hà Vũ, hoặc theo từ khóa "Cù Huy Hà Vũ".

Độc giả có thể truy cập Dân Luận an toàn hơn qua cổng HTTPS (HTTP có mã hóa bảo mật), bằng cách thêm https:// vào đằng trước địa chỉ danluan.org, hoặc bấm vào đây!
Bấm vào đây để đọc chuyên mục Góp ý sửa đổi Hiến Pháp 1992
Bấm vào đây để đọc cuốn Trần Huỳnh Duy Thức - Con Đường Nào Cho Việt Nam

Quỹ Dân Luận


Bấm nút Donate để ủng hộ tài chính cho Dân Luận qua Paypal. Thu chi quỹ Dân Luận: xem ở đây!

Hỗ trợ dân chủ

Bạn có thể chia sẻ tấm lòng của mình với các nhà hoạt động dân chủ trong nước và gia đình của họ, ngay cả khi bạn đang ở trong nước. Bạn chỉ cần ra bưu điện, hỏi về dịch vụ "chuyển tiền nhanh". Người ta sẽ cấp cho bạn một phiếu, trong đó có phần thông tin người gửi và người nhận. Phần người nhận bạn cần điền chi tiết và chính xác. Còn phần người gửi, bạn không cần điền chính xác. Phí chuyển tiền không đắt, hãy làm gì đó chứng tỏ xã hội đứng phía sau những công dân này!

Danh sách các nhà hoạt động dân chủ trong nước và địa chỉ của họ có thể được tìm thấy ở đây!

Dân Luận kêu gọi bài vở theo chủ đề: Nghiên cứu kinh nghiệm đấu tranh bất bạo động và xây dựng phong trào của Tổ chức Otpor (Phản Kháng) của Serbia. Đây là kinh nghiệm là các lực lượng đối kháng tại Tunisia và Ai Cập đã vận dụng để lật đổ độc tài tại các quốc gia này...

Bài mới trên Dân Luận

Archives