Lê Mai - Đọc “Bên Thắng Cuộc”, nghĩ về lịch sử Việt Nam hiện đại

"<em>Trong chính trường cũng như trong chiến tranh, hãy cẩn
trọng khi ca tụng đức hạnh của những người thắng
cuộc</em>" – William Niskanen.

<center> * * *</center>

"<em>Khi tôi lựa được một cuốn sách hay, thì tôi chẳng nệ
hà mắc giá, thế nào tôi cũng mua cho được, và tôi cưng cuốn
sách còn hơn bà xã nội gia. Cách tôi đọc thì chậm rãi, tôi
không tiếc thì giờ bỏ ra cho sách, khi khác tôi đọc ngấu
nghiến còn hơn bồ câu ra ràn nuốt mồi không kịp đút, nói
tục mà nghe, y như chó gặm xương, như mèo mới sanh được mẹ
nhường mồi dạy ăn, vừa ngừ nghè sợ mất mồi vừa gầm
gừ tiếng rên nho nhỏ vì khoái trá và vì sợ miếng ngon chóng
hết hoặc anh chị nào đồng lứa sắp giựt phỏng trong
mồm</em>" - học giả Vương Hồng Sển.

Thế nên, trong sự háo hức chờ đợi song lại gần như
"tuyệt vọng", tôi may mắn được cô Hà Linh từ Tokyo, Nhật
Bản mua tặng một ấn phẩm điện tử cuốn sách Bên Thắng
Cuộc (Tập I: Giải phóng) của Huy Đức. Và, nói như học giả
Vương Hồng Sển, đối với Bên Thắng Cuộc, tất nhiên tôi
cũng "đọc ngấu nghiến còn hơn bồ câu ra ràn nuốt mồi
không kịp đút, nói tục mà nghe, y như chó gặm xương", sau
đó tôi lại đọc một cách từ từ, chậm rãi và có khi đối
chiếu các tư liệu để cảm nhận cái hay của Bên Thắng
Cuộc.

Có ý kiến cho rằng, thay vì trình bày lịch sử bao gồm cả
thành công và thất bại của chính quyền sau "giải phóng",
bức tranh của Bên Thắng Cuộc có vẻ như thiên về gam "màu
tối" hơn là "màu sáng"? Song, chúng ta không nên nhầm lẫn
giữa lịch sử và chính trị, cũng không nên nhầm lẫn giữa
lịch sử và tuyền truyền. Tuyên truyền cũng quan trọng, song
việc đó ai làm cũng được và chắc chắn nó không phải là
chủ đề của Bên Thắng Cuộc.

Lịch sử chỉ xẩy ra một lần và duy nhất, còn trình bày
lịch sử, giải thích lịch sử thì có thể làm đi làm lại
nhiều lần – đại ý lời của ông Võ Nguyên Giáp. Bên Thắng
Cuộc cũng chỉ là một cuốn sách trình bày lại lịch sử, theo
nhãn quan của người viết, với những chứng cứ mà tác giả
thu thập được. Sự tranh cãi về nội dung cuốn sách, tùy theo
góc độ của mỗi người là điều đương nhiên. Chúng ta
biết, có không ít những cuốn sử Việt Nam, do những tác giả
"nổi tiếng" viết, rất giàu tính đảng, tính nhân dân,
đúng quan điểm, lập trường, in đẹp không chê vào đâu
được, song liệu có mấy người đọc và nó đưa lại điều
gì cho độc giả?

Đọc Bên Thắng Cuộc, tôi thường nghĩ về lịch sử Việt Nam
hiện đại đầy "anh dũng" và "đau thương", nhất là giai
đoạn sau "giải phóng". Bên Thắng Cuộc trình bày những sự
kiện như đổi tiền, tù cải tạo, kinh tế mới, đánh tư
sản, vượt biên, hai cuộc chiến tranh biên giới… làm người
đọc rơi nước mắt (tỷ như cô Hà Linh không thể nào đọc
một mạch quyển sách được). Sự thật được tác giả ghi
lại một cách khách quan, "nói có sách, mách có chứng". Dù
muốn hay không, lịch sử đã xẩy ra như thế và "người ta
không thể thay đổi được quá khứ nhưng có thể thay đổi
được tương lai".

Lịch sử Việt Nam hiện đại có nhiều cơn địa chấn mà kết
quả đã làm người dân và đất nước kiệt quệ, tụt hậu
ghê gớm so với ngay các nước láng giềng. Đáng buồn hơn nữa
là cho đến nay, những cơn địa chấn đó vẫn chưa chấm dứt.
Câu hỏi đặt ra, vì sao sai lầm cứ nối tiếp sai lầm và có
khi sai lầm sau trầm trọng hơn sai lầm trước? Cơ sở hạ
tầng, kiến trúc thượng tầng được tổ chức như thế nào
mà rất dễ phạm sai lầm, liên tục phạm sai lầm và khi đã
phạm sai lầm thì rất khó sửa? "Chỉ làm lấy cái để ăn
mà khó thế đấy" – Phạm Văn Đồng, vì người ta không
muốn thực hiện cơ chế khoán trong nông nghiệp, sợ đi vào con
đường tư bản, sợ mất chủ nghĩa xã hội (đã có đâu?).

Khách quan mà nói, hậu quả tiêu cực xẩy ra sau "giải
phóng" không như mong muốn của chính quyền và các nhà lãnh
đạo cao cấp. Khát vọng về một xã hội tốt đẹp, không có
người bóc lột người như Mác nêu ra là cái đích để chính
quyền hướng tới. Ý thức hệ có tầm quan trọng bao trùm tất
cả, quyết định tất cả. Phải chăng, sai lầm cũng từ đó
mà ra? Ngay những bộ óc sáng suốt nhất của đất nước,
trước khi Liên Xô sụp đổ, vẫn còn chưa thoát ra khỏi nếp
suy nghĩ cũ. Theo ông Trần Phương: "Khi giải phóng miền Nam,
chúng tôi đặt câu hỏi, hoàn thành cách mạng dân tộc dân
chủ nhân dân rồi thì làm gì? Gần như mọi người đều tán
thành: còn có thể làm gì hơn là tiến thẳng lên chủ nghĩa xã
hội". Ông Trần Phương nói tiếp: "Tư tưởng đó là của
của Lênin. Khi đó thì đầu óc của mình chỉ biết có Lênin,
cái gì Lênin đã nói thì không tranh cãi".

Nói đến lịch sử Việt Nam hiện đại thì phải nói đến sự
vận hành của bộ máy cao nhất, nói đến những nhà lãnh đạo
cao cấp, bởi vì bộ máy và con người đó đóng một vai trò
rất lớn trong việc ra quyết sách. Bên Thắng Cuộc đã mô tả
rất nhiều nhân vật với nhiều tính cách khác nhau, tài năng
và cả những hạn chế khác nhau một cách sinh động, hấp
dẫn, cuốn hút.

Làm sao chúng ta không kinh ngạc khi biết Bộ Chính trị những
năm sáu mươi thế kỷ trước lãnh đạo cả nước với hai
nhiệm vụ chiến lược: miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội
và miền Nam đấu tranh thống nhất nước nhà mà rất ít việc
làm. Ông Đậu Ngọc Xuân kể: "Nhiều cụ Bộ Chính trị vẫn
giết thời gian bằng cách chơi tú-lơ-khơ với tổ phục vụ…
Các ủy viên Trung ương lại càng ít việc. Theo ông Nguyễn Văn
Trấn, Phó Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng, vốn là một thợ
cơ khí, nhiều hôm đã lật chiếc xe đạp của ông ra sửa để
giết thời gian".

Ta càng kinh ngạc hơn nữa vì sự mất đoàn kết giữa những
người lãnh đạo cao cấp nhất. Điều đó làm Hồ Chí Minh
rất buồn, phê bình các Ủy viên Bộ Chính trị: "các chú
mắc bệnh cá nhân chủ nghĩa, chú Lê Duẩn cũng cá nhân chủ
nghĩa".

Nhân vật thứ hai sau Hồ Chí Minh là Lê Duẩn, để lại dấu
ấn rất lớn trước và sau "giải phóng". Bằng cách xâu
chuỗi các sự kiện trong Bên Thắng Cuộc, ta thấy Huy Đức
thể hiện rất lý thú giấc ngủ của Lê Duẩn. Ông phải mất
ngủ ba đêm liền khi quyết định đánh Mỹ, vì suy xét đến
yếu tố Liên Xô và Trung Quốc. Ông cũng mất ngủ nhiều đêm
vì Pol Pot quấy rối ở phía Nam mà Việt Nam đối phó rất lôi
thôi, vì lo ngại Trung Quốc ở phía Bắc. Ấy thế mà khi nghe
con rể là Giáo sư Hồ Ngọc Đại đánh thức báo tin, "quân ta
đã vào Phnom Penh", thì ông chỉ "ừ" rồi ngủ tiếp. Than
ôi, "đưa đại quân đến thủ đô một quốc gia khác tưởng
nhẹ tựa giấc ngủ trưa của một đấng quân vương". Sau
này, do mắc bệnh tiền liệt tuyến, hầu như không đêm nào
ông được ngủ yên cả và ông "đánh mất khả năng lắng
nghe".

Suy nghĩ về lịch sử Việt Nam hiện đại, ta cũng thấy thương
cho ông Phạm Văn Đồng. Ông là Thủ tướng mà khi họp Chính
phủ, nhìn thấy Đỗ Quốc Sam là thành viên mới, đã hỏi:
"Anh là ai, đến đây làm gì?". Như vậy, Lê Đức Thọ toàn
quyền lựa chọn thành viên Chính phủ và thậm chí cũng không
(thèm) cho Thủ tướng biết trước. Thế thì, giả sử họ làm
không được việc thì đó không phải là lỗi của ông Phạm
Văn Đồng.

Lê Đức Thọ chỉ cần vài phút để gạt ông Nguyễn Thành Thơ
ra khỏi Trung ương, khi Nguyễn Văn Linh hỏi, ông ta nói, nếu nó
năn nỉ tôi, thì tôi đã cho ở lại. Ông Linh: "Người cộng
sản chân chính không bao giờ năn nỉ đâu". Vậy con người
mà quyền lực bao trùm thiên hạ Lê Đức Thọ có năn nỉ ai
không? Bên Thắng Cuộc cho biết, theo ông Đoàn Duy Thành và
Hoàng Tùng, từ khi Lê Duẩn yếu dần, Trường Chinh xử lý hầu
hết các công việc trong Đảng. Thế nhưng, Lê Đức Thọ vẫn
lên Hồ Tây thăm và xin Lê Duẩn: "Anh ốm, sức khỏe của anh
bắt đầu hạn chế, anh giới thiệu với Bộ Chính trị, Ban
Chấp hành Trung ương để tôi thay anh đi". Ông Lê Duẩn nói:
"Với tình hình Đảng ta bây giờ, anh chưa thay tôi được mà
phải Trường Chinh". Tháng 4-1986, Lê Đức Thọ lại đến,
lần này đi hai vợ chồng. Ông Thọ, được tả là đã quỳ
xuống chân Lê Duẩn nhưng bị Lê Duẩn hất ra: "Anh lạ thật,
tôi đã từ chối rồi. Những khi nào cần nổi danh là anh cứ
xin tôi, đi Paris, rồi đi miền Nam khi sắp giành chiến thắng.
Tôi đã nói rồi, Trường Chinh". Có lẽ đây là một nhận
xét rất tinh của Lê Duẩn đối với Lê Đức Thọ.

Ta cũng nhận thấy, ông Võ Văn Kiệt xuất hiện rất nhiều
trong Bên Thắng Cuộc sau "giải phóng" và thật sự chiếm
được tình cảm của nhiều người. Ngược lại, ông Võ Nguyên
Giáp xuất hiện không nhiều trong Bên Thắng Cuộc sau "giải
phóng", chứng tỏ, sự can dự của ông vào những quyết sách
sai lầm là rất ít, và ông Giáp cũng chiếm được tình cảm
của nhiều người. Tiếc rằng, vai trò của ông Giáp trong hai
cuộc chiến tranh biên giới phía Tây Nam và phía Bắc không
được Bên Thắng Cuộc đề cập đến. Lưu ý rằng đến thời
điểm đó, ông Giáp vẫn là Bộ trưởng Quốc phòng.

Đọc Bên Thắng Cuộc, suy nghĩ về lịch sử Việt Nam hiện
đại, ta thấy để biết đúng sự thật lịch sử thật khó
khăn. Sự kiện xe tăng 390 húc đổ cánh cổng Dinh Độc lập mà
chỉ gần đây mới được làm sáng tỏ. Nhưng, ai là sỹ quan
cao cấp nhất của Bắc Việt Nam vào Dinh Độc lập đầu tiên?
Có phải là có một người đang sống ở Pari đó, ai cũng
biết, đã không được Bên Thắng Cuộc nhắc tới? Và, nếu
chủ yếu dựa vào những hồi ký, phỏng vấn để dựng lại
toàn bộ lịch sử giai đoạn đó, liệu có đầy đủ và chính
xác hay không? Điều này thì chính tác giả Huy Đức đã tiên
liệu, "cuốn sách chắc chắn không tránh khỏi những thiếu
sót, và sẽ còn được bổ sung khi một số tài liệu được
Hà Nội công bố".

Có thể rút ra rất nhiều bài học sau khi đọc Bên Thắng
Cuộc, tùy góc độ, lăng kính, chỗ đứng của mỗi người.
Hơn ai hết, người cần rút ra bài học đầu tiên chính là các
nhà lãnh đạo, vì họ nắm trong tay việc ra quyết sách, quyết
định số phận của hàng triệu con người. Dù có thiện ý
đến đâu chăng nữa, chừng nào còn chưa xác định được con
đường đi đúng đắn, còn bị cầm tù bởi ý thức hệ
"nhảm nhí" – chữ dùng của ông Trần Việt Phương, còn
thiếu một thể chế phù hợp, chừng đó còn gây ra thảm cảnh
cho dân tộc, cho đất nước mà lịch sử vừa diễn ra chưa xa
vẫn đang nghiêm khắc cảnh cáo chúng ta.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20121227/le-mai-doc-ben-thang-cuoc-nghi-ve-lich-su-viet-nam-hien-dai),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!