Gần đây trên trang VnExpress có diễn ra <a
href="http://vnexpress.net/gl/ban-doc-viet/2012/11/khong-the-vua-dua-phong-bi-vua-chup-hinh-to-cao-bac-si/">một
cuộc tranh luận thú vị</a>. Nó bắt đầu bằng một tuyên bố
của bộ trưởng Bộ y tế, bà Nguyễn Thị Kim Tiến trước
Quốc hội. Bà được yêu cầu giải trình về tình trạng tiêu
cực trong ngành y, cụ thể như vấn đề cán bộ y tế quát
mắng bệnh nhân, không quan tâm đúng mức, không chịu chữa
trị, và đòi/nhận phong bì của người nhà bệnh nhân.
Trong phần giải trình, bà Tiến kêu gọi người nhà bệnh nhân
không đưa phong bì, và nếu thấy bác sĩ, điều dưỡng nào
nhận phong bì thì chụp ảnh gửi cho "chúng tôi" – tức là
Bộ trưởng và các cán bộ cao cấp của Bộ.
Kêu gọi này của bà Tiến bị trỉ chích vì tính giáo điều
hoa mỹ mà không có giá trị thực tế. Lý do, theo nhiều người
là không thể thực hiện được. <a
href="http://vnexpress.net/gl/ban-doc-viet/2012/11/thua-bo-truong-bac-si-quat-ba-chau-khi-chua-co-phong-bi/">Một
bạn đọc viết trên VnExpress rằng</a>:
"Nếu bác (bộ trưởng Tiến) nói như vậy thì cháu nghĩ bác
chưa bao giờ đi khám bệnh bình thường. Hay có thể do bác là
Bộ trưởng, đi khám bệnh thì người ta chăm lo lấy lòng bác
thôi chứ không phải như người dân chúng cháu đâu"; và
"Khi đưa phong bì kẹp trong hồ sơ thì bác sĩ nhanh chóng cất
đi. Trong phòng khám lúc đó vắng chỉ có 2 người thì sao mà
cháu chụp hình gửi được cho bác bộ trưởng? Với lại xui
xẻo chẳng may bị bác sĩ biết, không chịu chữa cho ba cháu
nữa thì sao?"
<h2>Chất lượng ngành y và vấn đề tiêu cực</h2>
Vấn đề chất lượng chuyên môn như trình độ của bác sĩ là
chuyện không thể đòi hỏi cao vì nó phụ thuộc vào hàng loạt
các biến số như chất lượng của hệ thống đào tạo và
nghiên cứu của ngành y cũng như mức độ đầu tư vào cơ sở
vật chất và máy móc thiết bị mà Việt Nam rất thiếu do vẫn
còn là một nước nghèo. Tuy nhiên chuyện này không phải là
vấn đề mà người tiêu dùng dịch vụ y tế ở Việt Nam ca
thán. Cái họ ca thán là về khía cạnh dịch vụ mà cán bộ
ngành y cung cấp, bao gồm việc tận tụy, đối xử tốt, chăm
sóc nhiệt tình, khám chữa bệnh hết lòng…
Hiện nay, theo thăm dò ý kiến của VnExpress (tính đến 6 giờ
chiều giờ Việt Nam, ngày 16 tháng 11, 2012) thì có tới khoảng
75% số người tham gia trả lời cho rằng thường xuyên phải
đưa phong bì cho bác sĩ, 17.5% trả lời rằng họ "thi
thoảng" đưa phong bì, trong khi chỉ có 7.5% trả lời rằng họ
chưa bao giờ đưa phong bì. Tổng số người tham gia trả lời
lên tới hơn hai nghìn.
Đây là một thống kê trực tuyến đơn giản và vì thế độ
tin cậy không cao. Tuy nhiên, nó cũng một phần cho thấy việc
đưa phong bì cho bác sĩ là chuyện mà đa số bệnh nhân (hoặc
người nhà bệnh nhân) phải làm để "mua" chất lượng
dịch vụ y tế.
Nhưng tại sao lại có hiện tượng đó? Người đứng đầu
ngành y tế Việt Nam cho rằng lương thấp và điều kiện làm
việc nghèo nàn là lý do chính, cùng với các lý do như sự suy
thoái đạo đức.
Xét về mặt kinh tế, cần phải gác vấn đề suy thoái đạo
đức qua một bên. Lý do điều kiện làm việc nghèo nàn và
tiền lương thấp xem ra cũng khá hợp lý. Người làm ngành y
thường phải làm nhiều giờ hơn các ngành khác, thí dụ so
giờ làm của một bác sĩ với giờ làm của một nhân viên
hành chính trên Bộ y tế thì chắc chắn bác sĩ làm nhiều giờ
hơn rất nhiều. Tuy nhiên, tiền lương của bác sĩ lại theo
đúng quy định của nhà nước về bậc lương. Nói cách khác,
làm cán bộ y tế trong hệ thống bệnh viện lương thì không
hơn nhưng lại phải làm nhiều hơn.
Nhưng điều đó cũng không có nghĩa là nó phải dẫn đến tiêu
cực. Nhiều ngành nghề có mức thu nhập và thời gian làm việc
trênh nhau là chuyện bình thường. Không thể vì chênh lệch về
thu nhập và thời gian làm việc mà bắt buộc phải có tiêu
cực.
<h2>Lý do tiêu cực</h2>
Lý do chính mà tiêu cực phát sinh là vì tiêu cực không bị
trừng phạt. Cán bộ y tế, cũng như mọi cá nhân kinh tế khác,
luôn tư lợi – tức là họ luôn làm những gì có lợi nhất
cho mình. Nếu luật chơi không trừng phạt họ khi họ nhận
tiền của bệnh nhân thì họ sẽ luôn luôn tìm cách tối đa
hóa thu nhập của họ từ tiền phong bì của bệnh nhân. Điều
đó có nghĩa họ sẽ cáu gắt, gây phiền phức, chửi mắng,
hoặc lờ đi không quan tâm, đến bệnh nhân để tạo sức ép
buộc bệnh nhân phải đưa phong bì. Và việc này đang diễn ra
hàng ngày.
Nhưng tại sao việc nhận phong bì lại không bị trừng phạt?
Lý do nằm ở ngay câu trả lời của người đứng đầu ngành
y: "lương quá thấp". Khi người đứng đầu ngành y cho rằng
lương của cán bộ mình quá thấp, thì chính tuyên bố ấy thể
hiện sự đồng cảm của bà về tệ đòi và nhận phong bì.
"Lương quá thấp" là lý do tốt nhất để hợp lý hóa việc
nhận phong bì: vì lương quá thấp, lương không đủ sống, mà
cán bộ ngành y phải nhận phong bì, đó là chuyện không mong
muốn, nhưng vì miếng cơm manh áo mà phải làm.
Và cách hợp lý hóa này không chỉ diễn ra trong ngành y, mà còn
diễn ra ở nhiều ban ngành khác trong hệ thống công quyền.
<h2>Chống tiêu cực thế nào</h2>
Việc chống tiêu cực trong ngành y xem ra không quá khó.
Cũng giống như tiêu cực trong các ngành khác, nó bắt đầu
bằng việc các từ bỏ ngay ý niệm khởi nguồn rằng "lương
quá thấp", và vì thế hãy vị tha cho tiêu cực vì đó là
chuyện cực chẳng đã.
Thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay là thị trường
tự do, người lao động có trình độ không nhất thiết phải
làm trong các cơ quan hay tổ chức của nhà nước để nhận
đồng "lương quá thấp". Nếu họ thực sự có trình độ
chuyên môn, họ có thể kiếm được việc làm với mức lương
cao hơn ở bên ngoài nhà nước để không phải nhận "lương
quá thấp".
Những người lao động có trình độ chuyên môn thấp hơn sẽ
phải làm ở các nơi có thu nhập thấp hơn. Thí dụ làm kỹ sư
máy tính thì lương cao hơn làm thợ may hoặc làm thợ xây. Đó
là quy luật của thị trường, dù muốn hay không.
Ngành y còn dễ hơn nhiều so với các cơ quan hành chính nhà
nước khác. Hiện nay quá trình tư nhân hóa ngành y đang diễn ra
nhanh, bệnh viện tư nhân mọc lên nhiều. Cán bộ y tế giỏi
có thể chuyển ra làm trong các bệnh viện tư, và vì thế không
cần phải làm với mức "lương quá thấp" trong hệ thống
bệnh viện công.
Thế nhưng đến nay nhiều bác sĩ giỏi vẫn không chuyển hẳn
ra làm ở bệnh viện tư. Lý do không phải là họ thích mức
"lương quá thấp" mà vì nhiều khi "lương quá thấp"
cộng với tiền phong bì còn cao hơn nhiều so với tiền lương
do các bệnh viện tư trả.
Cho nên để chống tiêu cực tận gốc, thì phải đoạn tuyệt
ngay với khái niệm "lương quá thấp". Không có chuyện dựa
vào mức lương thấp để hợp lý hóa chuyện nhận phong bì.
Nếu ngành y thực sự muốn chống tiêu cực một cách quyết
liệt (điều mà rõ ràng là không có thật), thì bất kỳ cán
bộ y tế nào vòi tiền hoặc nhận tiền của bệnh nhân sẽ
phải bị đuổi khỏi ngành y, bị tước giấy phép hành nghề
vĩnh viễn.
Nếu làm được thế, thì việc còn lại chỉ là phát hiện
tiêu cực. Đương nhiên việc này không dễ dàng như lời hiệu
triệu của bà Tiến là đi chụp ảnh bác sĩ nhận phong bì.
Không ai dại vừa đi đưa phong bì vừa chụp hình, vì như thế
ngay cả khi bác sĩ không biết thì người đi đưa phong bì cũng
dễ bị <a
href="http://tuoitre.vn/Chinh-tri-xa-hoi/Phap-luat/510473/Toa-tuyen-Hoang-Khuong-muc-an-4-nam-tu.html">khép
vào tội đưa hối lộ</a> khi đi tố cáo. Thế nhưng sẽ có
nhiều cách tinh tế hơn để làm, và người dân, nếu thực sự
thấy sự nghiêm túc của lãnh đạo ngành y, sẽ giúp bà phát
hiện được các bác sĩ nhận phong bì, không cách này thì cách
khác.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20121127/tran-vinh-du-sang-kien-hay-toi-kien-chong-tieu-cuc-trong-nganh-y),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét