Quyết đấu tay đôi (duel), thường bằng kiếm hoặc súng, để
tự giải quyết một hận thù, một khúc mắc, bất đồng giữa
hai cá nhân, không cần viện tới phân xử của các thiết chế
chính thống/nhà nước, là một tập tục xuất hiện từ thời
Trung cổ ở châu Âu và trở nên thịnh hành trong giới có vị
thế xã hội cao (hiệp sĩ, thượng lưu-gentlemen, chính trị
gia,…) tại châu Âu trong thời Phục Hưng. Sau đó quyết đấu
tiếp tục phát triển sang Bắc Mỹ và duy trì cho tới tận
cuối thế kỷ XIX. Nguyên tắc của quyết đấu có nhiều điều
khoản và biến thể và từng được lập thành các bộ qui tắc
(code) có tính phổ quát trong dân chúng ở nhiều quốc gia châu
Âu và thậm chí còn được nhà nước pháp điển hóa như ở
Pháp trong thời Phục Hưng. Nhưng tựu trung, quyết đấu dựa
trên ba nguyên tắc: bình đẳng, minh bạch và chính trực. Vũ
khí và điều kiện thực hiện cho cả hai bên là hoàn toàn như
nhau. Cuộc quyết đấu được thực hiện dưới chứng giám
của thân hữu của cả hai bên. Cả hai đều coi sự chính trực
– tuân thủ tuyệt đối các điều kiện đã được thỏa
thuận, dù biết chắc nhiều phần sẽ phải bỏ mạng vì sự
tuân thủ đó, làm cái đích phải đạt được. Tuy nhiên mục
đích cao nhất của quyết đấu không phải là hạ sát đối
thủ mà chỉ nhằm phục hồi danh dự hay chứng minh cho phẩm
giá toàn vẹn của mình. Do đó bên thua (nhưng sống sót) của
một cuộc quyết đấu không bao giờ ấm ức hay phàn nàn điều
gì về bên thắng và sau một cuộc quyết đấu mọi khúc mắc,
hận thù giữa hai bên đều coi như không còn. Không bên nào còn
có thể coi thường bên kia. Đa phần xã hội đương thời khi
đó không lên án người sống sót duy nhất trong quyết đấu là
kẻ giết người và cũng không có ai phê phán người bỏ mạng
là kẻ dại dột.
Tính chất cao thượng của quyết đấu chắc chắn đã nằm
trong khối di sản đồ sộ và sáng rực của thời Phục Hưng
châu Âu: đặt danh dự, nhân phẩm con người lên tất cả. Khi
danh dự bị tổn thương hoặc bị nghi ngờ người ta sẵn sàng
lấy tính mạng hoặc chấp nhận đối mặt với thử thách tính
mạng để bảo tồn, phục hồi danh dự bất kể danh giá, chức
tước to lớn, bổng lộc, hạnh phúc ngất trời đang tận
hưởng hay sự nghiệp, tương lai rực rỡ đang nằm ngay trong
tầm tay. Évariste Galois, thiên tài toán học Pháp đầu thế kỷ
XIX, đã phóng vội những suy tư kiệt xuất về toán học ra lề
bức thư tuyệt mệnh trong đêm cuối cùng trong tuổi 21 trước
khi đi quyết đấu. Chính trị gia lập quốc, luật gia lập
hiến, bộ trưởng tài chính đầu tiên của Mỹ Alexander Hamilton
không ngần ngại nhận lời đấu súng từ đương kim phó tổng
thống Mỹ Aaron Burr. Bốn thủ tướng Anh [i] trong thế kỷ XVIII,
XIX, hai người vẫn đang trên ghế thủ tướng, đã tham gia
quyết đấu. Tổng thống Abraham Lincoln cũng là người đã
từng vui vẻ đi thẳng tới một cuộc quyết đấu súng. Pushkin
tài hoa và lãng mạn đã viết nhiều về quyết đấu và cuối
cùng cũng từ giã cuộc đời bằng đấu súng chỉ vì không
muốn danh dự phải dính chút đàm tiếu.
Cuộc <a
href="http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/vg-farmer-former-mi-of-resources-ka-11082012155752.html">đối
thoại giữa những nông dân huyện Văn Giang – Hưng Yên với
ông Đặng Hùng Võ</a> cựu thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi
Trường ngày 08/11 mới đây, ở một vài phương diện nào đó,
có thể được coi là một cuộc "quyết đấu" nhằm giải
quyết mâu thuẫn quan điểm giữa hai bên về tính pháp lý của
một số văn bản do chính ông Đặng Hùng Võ đã ký khi tại
chức và phục hồi lại phần nào danh dự cho những người
nông dân bị nhiều cáo buộc bất công khi quyết giữ đất.
Nhưng cuộc "quyết đấu" Văn Giang – Hùng Võ có vài điểm
đặc biệt cần ghi nhận.
Thứ nhất, bên đưa ra lời thách đấu là phía nông dân Văn
Giang – những người không thuộc giới <em>thượng lưu</em> hay
<em>gentlemen</em> dù được gọi là những "ông bà chủ". Thứ
hai, việc nhận lời thách đấu (dù hơi muộn [ii]) của ông
Đặng Hùng Võ, chuyện hết sức bình thường đối với giới
thượng lưu châu Âu, Bắc Mỹ cổ điển, nhưng là một sự
kiện, một ứng xử đặc biệt trong giới (cựu) quan chức và
cả toàn bộ giới có địa vị xã hội cao của Việt Nam hiện
nay. Và nếu chiểu theo những im lặng, lạnh tanh đáp lại vô
số những bản kiến nghị, đơn cầu khẩn, thư riêng, đơn xin,
lời nhắn nhủ công khai hay đã được để ngỏ gửi cho giới
lãnh đạo quốc gia từ gần 60 năm qua thì việc nhận lời và
thực hiện cuộc "quyết đấu" của ông Đặng Hùng Võ với
nông dân Văn Giang còn có một ý nghĩa đột phá, có giá trị
tiên phong, lịch sử. Thứ ba, cơ sở cho cuộc "quyết đấu"
Văn Giang – Hùng Võ ngày 08/11 là hệ thống pháp luật hiện
hành và điểm kết thúc cho cuộc "quyết đấu" chỉ là
việc làm rõ bên đúng, bên sai trên phương diện pháp lý. Cuối
cuộc "quyết đấu" ông Đặng Hùng Võ, dù có chút tránh né
[iii], đã thẳng thắn thừa nhận là sai và đã công khai xin
lỗi nông dân Văn Giang. Nhưng chỉ sau 04 ngày, trên <a
href="http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/GS-Dang-Hung-Vo-Con-nhieu-dieu-chua-the-noi-khi-gap-dan-Van-Giang/248797.gd">báo
điện tử <em>Giáo dục Việt Nam</em></a>, ông Đặng Hùng Võ
lại nói: "<em>Khi người dân bắt phải theo luật một cách
cứng nhắc trên giấy tờ thì tôi phải thừa nhận là sai. Tôi
không thể nói là đúng theo lôgíc hình thức.</em>" Không hiểu
ông Hùng Võ, một công dân thuộc dạng đẳng cấp cao trong xã
hội Việt Nam hiện nay, một cựu nhân viên cao cấp Chính phủ
(cơ quan hành pháp-thực thi pháp luật) của Nhà nước Cộng hòa
Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam có ý gì khi phàn nàn về việc
người dân yêu cầu bản thân ông phải tuân thủ chặt chẽ
các văn bản pháp luật? Còn "lôgíc hình thức" [sic!] mà ông
Hùng Võ nêu ra là gì, có liên quan gì đến vấn đề đúng hay
sai trên cơ sở pháp luật? Hay ông Hùng Võ đã không hoàn toàn
tỉnh táo khi phát ra những lời đó? Vậy hóa ra "hiệp sĩ"
Hùng Võ trong cuộc "quyết đấu" ngày 08/11/2012 vừa qua chưa
phải là người nhất quán, chính trực hay không phải là
người có tinh thần tỉnh táo, ổn định?
Truyền thuyết và sử sách châu Âu thường kể lại rằng
người chuẩn bị được phong tước vị "hiệp sĩ" (knight)
phải nhận ba cái tát vào mặt để ghi nhớ đó là lần cuối
cùng được lơ là, thờ ơ trong việc giữ gìn danh dự, nhân
phẩm. Và từ đó luôn phải hành xử tuyệt đối cao thượng,
không bao giờ được thoái thác trách nhiệm hay bao biện, lẩn
tránh lỗi lầm.
Ngày nay tập tục quyết đấu Trung cổ và nghi thức ba cái tát
coi như đã "tuyệt chủng" nhưng truyền thống cư xử cao
thượng, trọng chính trực, danh dự, coi phẩm giá con người là
điều thiêng liêng trước mọi thứ vẫn được lưu lại và
hiển hiện rất rõ trong các xã hội dân chủ Tây Âu, Bắc Mỹ
hiện thời và truyền thống đó cũng đã được truyền sang
cả những quốc gia thành thật áp dụng mô hình chế độ dân
chủ – mô hình chính trị đã tiếp nhận và đến lượt nó
lại củng cố thêm cho truyền thống trọng sự chính trực,
phẩm giá, danh dự con người. Không phải ngẫu nhiên mà ở
những nước đó giới có vị thế cao trong xã hội luôn từ
chức khi thanh danh bị thương tổn hay mới chỉ bị chạm nhẹ
một chút dù là họ đang giữ chức tổng thống, thủ tướng,
sếp lớn của cơ quan trọng yếu quốc gia hay tổng giám đốc
của các công ty, tập đoàn lừng lẫy thế giới.
Nhưng văn hóa, truyền thống và phát triển là câu chuyện của
những khác biệt và tự ái dân tộc. Một trăm quốc gia sẽ có
hơn một trăm nền văn hóa và hơn một trăm cách phát triển
khác nhau và rất dễ mâu thuẫn, xung đột, rất dễ bị qui cho
là dạy đời hay sính ngoại nếu lấy văn hóa, phát triển của
nước này làm chuẩn mực cho nước khác. Song, dù văn hóa nào
và phát triển nào nếu không lấy hoặc không học lấy mục
đích cần tiến tới là chính trực, phẩm giá, danh dự con
NGƯỜI thì nền văn hóa ấy, sự phát triển đó rất có thể
sẽ chỉ đi tới một xã hội của một giống loài có tên là:
IỜƯGN.
© 2012 pro&contra
___________________________
[i] Hai người đang giữ chức thủ tướng: William Pitt the
Younger (1759 –1806), 2 nhiệm kì thủ tướng (1783-1801;
1804-1806), quyết đấu năm 1798; Arthur Wellesley, 1st Duke of
Wellington (1769-1852), nhiệm kì Thủ tướng 1828-1830, quyết đấu
năm 1829. Hai thủ tướng khác: William Petty-FitzMaurice,
2<sup>nd</sup> Earl Shelburne; (1737-1805), nhiệm kì thủ tướng
(1782-1783), quyết đấu năm 1780; George Canning;(1770 –1827), nhiệm
kì thủ tướng (10/04/1827-8/08/1827), quyết đấu năm 1809.
[ii] Lá thư chất vấn của nông dân Văn Giang gửi ông Đặng
Hùng Võ đề ngày 25/10/2012 và ra hạn trong một (01) tuần ông
Đặng Hùng Võ phải có giải trình hoặc đối thoại nếu không
sẽ bị người dân Văn Giang khởi kiện ra tòa. 14 ngày sau cuộc
đối thoại mới được tổ chức.
[iii] Theo <a
href="https://anhbasam.wordpress.com/2012/11/09/1366-chinh-phu-co-co-y-lam-trai-luat-dat-dai/">tường
thuật của Tiến sĩ Nguyễn Quang A</a>, người có mặt tại
cuộc đối thoại, thì "sau hơn hai giờ trao đổi ông vẫn
không nhận mình sai khi ký các tờ trình" mặc dù "Mỗi lần
ông thanh minh hay giải thích khá lòng vòng, thì luật sư hay bà
con nông dân đưa ra những lý lẽ, bằng chứng bằng các điều
khoản của luật, nghị định, thậm chí thông tư của chính
Bộ của ông để bác lại."
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20121115/pham-hong-son-quyet-dau-trung-co-va-doi-thoai-van-giang-hung-vo),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét