Trong đoạn được trích dẫn nhiều trong bài diễn văn nhậm
chức, Tổng thống Kennedy nói, "<em>Hãy đừng hỏi quốc gia có
thể làm gì cho ta-hãy hỏi ta có thể làm gì cho quốc gia.</em>"
Cả hai vế của câu tuyên bố này đều không diễn tả mối
quan hệ giữa công dân và chính quyền mà xứng đáng với
những lý tưởng của người tự do trong xã hội tự do.
"<em>Quốc gia có thể làm gì cho ta</em>" có tính gia trưởng ấy
ám chỉ chính quyền là cha, công dân là con, một quan điểm
không hợp với niềm tin của người tự do về trách nhiệm
của chính mình đối với số phận của chính mình. "<em>Ta có
thể làm gì cho quốc gia</em>" có tính lệ thuộc ấy ám chỉ
chính quyền là chủ hay thần thánh, công dân là đầy tớ hay
tín đồ nhiệt tâm.
Đối với người tự do, quốc gia là tập hợp những cá nhân
tạo thành quốc gia ấy, không phải cái gì đấy bao trùm lên
họ hay cao hơn họ. Người tự do tự hào về di sản chung và
trung thành với những truyền thống chung. Nhưng người tự do
xem chính quyền là phương tiện, công cụ, không phải người
ban ân huệ và quà tặng, cũng không phải người chủ hay thần
thánh để tôn thờ và phục vụ mù quáng. Người tự do không
thừa nhận mục tiêu quốc gia nào ngoại trừ mục tiêu ấy là
sự đồng ý chung về những mục tiêu mà các công dân phục
vụ riêng. Người tự do không thừa nhận mục đích quốc gia
nào ngoại trừ mục đích ấy là sự đồng ý chung về những
mục đích mà các công dân mưu cầu riêng.
Người tự do sẽ không hỏi quốc gia có thể làm gì cho mình
và cũng sẽ không hỏi mình có thể làm gì cho quốc gia. Đúng
ra người tự do sẽ hỏi "<em>Tôi và đồng bào tôi có thể làm
gì <strong>QUA</strong> chính quyền</em>" để giúp chúng tôi làm
tròn trách nhiệm cá nhân của chúng tôi, để đạt được
những thành tựu và mục đích riêng của chúng tôi, và quan
trọng nhất, để bảo vệ tự do của chúng tôi? Và người tự
do sẽ hỏi kèm câu hỏi này với câu hỏi khác: Làm thế nào
chúng tôi có thể ngăn cản chính quyền do chúng tôi tạo ra
trở thành một ác quỷ mà sẽ hủy diệt chính tự do mà chúng
tôi lập ra chính quyền để bảo vệ?
Tự do là một loại cây hiếm và mỏng manh. Trí tuệ chúng ta
mách với chúng ta, và lịch sử xác nhận, rằng mối đe dọa
rất lớn đối với tự do là sự tập trung quyền lực. Chính
quyền cần thiết để gìn giữ tự do của chúng ta, chính
quyền là công cụ qua đó chúng ta có thể thực thi tự do của
chúng ta; tuy nhiên khi quyền lực tập trung vào những nhà chính
trị, quyền lực ấy cũng là mối đe dọa đối với tự do. Cho
dù những người nắm quyền lực này ban đầu có thiện ý và
cho dù họ không bị quyền lực họ thực thi làm cho họ thối
nát, quyền lực ấy nhất định sẽ hấp dẫn họ và khiến
họ trở thành những người khác hẳn.
Sự gìn giữ tự do là lý do bảo vệ nhằm hạn chế và phi
tập trung quyền lực của chính quyền. Nhưng cũng có lý do hữu
ích. Những tiến bộ lớn lao của nền văn minh, dù trong kiến
trúc hay hội họa, trong khoa học hay văn chương, trong công
nghiệp hay nông nghiệp, đều chưa bao giờ xuất phát từ chính
quyền được quy về trung ương. Columbus đã không bắt đầu
cuộc hành trình tìm con đường mới đến Trung Quốc theo chỉ
thị đa số của nghị viện, tuy ông được chính thể quân
chủ chuyên chế tài trợ một phần. Newton và Leibnitz; Einstein
và Bohr; Shakespeare, Milton và Pasternak; Whitney, McCormick, Edison và
Ford; Jane Addams, Florence Nightingale, và Albert Schweitzer; không có ai
trong những người này đã mở ra những chân trời mới trong
kiến thức và hiểu biết của con người, trong văn chương,
trong những tiềm năng kỹ thuật, hay trong nỗ lực làm giảm đi
sự khổ đau của con người theo những chỉ thị của chính
quyền. Thành tựu của họ là sản phẩm của thiên tài cá
nhân, của quan điểm thiểu số kiên định, của bầu không khí
xã hội cho phép sự muôn màu muôn vẻ.
________________
<strong>Milton Friedman</strong> là nhà kinh tế Mỹ nổi tiếng. Ông
được trao tặng giải Nobel kinh tế năm 1976.
<strong>Nguồn:</strong> Trích từ <a
href="http://www.pdf-archive.com/2011/12/28/friedman-milton-capitalism-and-freedom/preview/page/10/">lời
tựa</a> của tác phẩm "Chủ nghĩa tư bản và Tự do" (1962) của
Milton Friedman. Tựa đề của người dịch.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20121126/milton-friedman-tu-do-va-quoc-gia),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét