Bác Vũ Quang Việt, một chuyên gia tôi rất kính trọng, vừa có
<a
href="http://sgtt.vn/Thoi-su/172598/No-cong-no-ngan-hang-cua-Viet-Nam-duoc-he-mo.html">một
bài</a> về số liệu nợ công của Việt Nam. Bác Việt làm
được một điều mà tôi và đa số các nhà kinh tế salon khác
rất ngại/không thể làm được là hệ thống lại số liệu
thống kê chính thống từ rất nhiều nguồn khác nhau để xây
dựng một bức tranh tổng thể về nợ công của VN. Bài viết
của bác Việt có 3 kết luận, tôi đồng ý cả 2 tay kết luận
(c) về việc minh bạch số liệu. Kết luận (a) và (b) tôi không
hoàn toàn tán thành vì một số lý do dưới đây.
Trước hết con số <b>106% GDP nợ công</b> của VN mà bác Việt
tính ra có lẽ là một "quả bom" với giới lãnh đạo VN đã và
đang cho rằng nợ công của VN vẫn còn trong ngưỡng an toàn.
Rất mong các bạn phóng viên khi phỏng vấn hoặc các đại
biểu QH khi chất vấn ông Vương Đình Huệ (và các quan chức
chính phủ khác) xoáy vào con số này. Tôi có cùng quan điểm
với bác Việt tính tổng nợ công phải bao gồm nợ của khối
DNNN, tuy nhiên tôi không đồng ý với lập luận này:
<blockquote><i>"Nợ công theo định nghĩa quốc tế bao gồm nợ
theo định nghĩa của Việt Nam và nợ của doanh nghiệp nhà
nước. Nợ theo định nghĩa quốc tế rõ ràng là phù hợp với
tình hình Việt Nam. Chính vì nhà nước làm chủ sở hữu chủ
của DNNN do đó mà nhà nước không thể phủi tay để chủ nợ
đòi bán tài sản thu nợ theo đúng luật phá sán, như ta đã
thấy là nợ của Vinashin đã được chính quyền dồn cho các
DNNN khác phải trả."</i></blockquote>
Đúng là Vinashin do chính phủ sở hữu 100%, nhưng công ty này
cũng là một công ty TNHH, nghĩa là chủ sở hữu chỉ chịu
trách nhiệm phần vốn mình đã đóng góp. Đây là quan điểm
của tôi trong những entry về Vinashin, nên để công ty này phá
sản và thanh lý tài sản trả các món nợ như một công ty TNHH
bình thường. Nhà nước sẽ mất hết số tiền đầu tư vào
Vinashin nhưng không chịu thêm bất kỳ trách nhiệm trả nợ nào
khác cho các chủ nợ.
Vậy tại sao tôi lại đồng tình cách tính nợ công bao gồm
cả nợ của DNNN? Lý do là các DNNN vẫn đang phải gánh nhiều
chức năng nhà nước như phát triển công nghiệp đóng tàu,
bình ổn giá xăng dầu, xây nhà máy lọc dầu ở Dung quất để
phát triển kinh tế vùng, khai thác bauxite ở Tây nguyên để
chiều lòng... Do vậy các hoạt động kinh tế của DNNN, trong
đó bao gồm quyết định vay nợ, bị chi phối trực tiếp hoặc
gián tiếp bởi các mục tiêu chính trị của nhà nước. Nghĩa
là nợ của các DNNN không còn đơn thuần là hệ quả của tính
toán/chiến lược kinh doanh thuần túy nữa mà bị ảnh hưởng
(lớn) bởi các mục tiêu chính trị của nhà nước. Tất nhiên
có một số ngoại lệ và con số nợ công chính xác có thể
sẽ nằm giữa số 106% của bác Việt và 66.8% của BTC. Tuy nhiên
tôi nghiêng về phía bác Việt phải cộng cả (hoặc một phần)
nợ của DNNN khi tính tổng nợ công.
Điểm thứ hai tôi không đồng ý với lập luận của bác Việt
là đoạn này:
<blockquote><i>"Với hệ số nợ là 1,77, thì 64% là vốn vay. Chúng
ta có thể dễ dàng làm mô hình về khả năng phá sản của
công ty. Thí dụ nếu lãi suất trả nợ là 15% nhưng lợi nhuận
chỉ là 10% trên vốn đầu tư thì lợi nhuận (tính theo doanh thu
trừ chi phí phi tài chính) chỉ đủ trả lãi. Nếu lợi nhuận
thấp hơn 10% thì công ty lỗ, mất khả năng trả
nợ."</i></blockquote>
Thứ nhất không rõ số 1.77 mà ông Huệ nêu ra là "total
assets/equity" hay "debt/equity", hai số này có thể khác nhau rất xa
(vì debt và liabilities khác nhau). Nếu là total assets/equity thì
"cost of capital" khác với lãi suất đi vay thương mại, nhiều
khoản liabilities có lãi suất rất thấp (thậm chí 0% như
"accounts payable") nên lấy lãi suất 15% vay thương mại làm
chuẩn so sánh lời lỗ không chính xác. Nếu số 1.77 là
debt/equity thì phải xác định số lợi nhuận 10% mà bác Việt
giả sử cụ thể là ROE, ROA hay IRR. Có thể loại trừ ROE vì
số này tính sau khi trừ chi phí lãi suất nên dù nó chỉ là 1%
cũng có nghĩa doanh nghiệp đã có lãi (net of interest expenses).
Nếu là ROA thì lại gặp phải vấn đề khác biệt giữa
liabilities và debts. Trong total assets có thể có những assets
được finance không phải bằng nợ ngân hàng nên so sánh trực
tiếp ROA với interest rate có thể không chính xác (đấy là chưa
kể accounting P&L và cash flow khác nhau, một công ty có thể
có negative cash flow nhưng vẫn có accounting profit). Cuối cùng là
IRR, một doanh nghiệp có thể quyết định đầu tư và vay tiền
cho một dự án có IRR 10% với hi vọng cost of capital sẽ nhỏ
hơn con số này. Như đã nói bên trên, cost of capital khác với
lãi suất vay thương mại, tuy nhiên quan trọng nhất là IRR
được tính cho cả đời dự án chứ không phải tại một
thời điểm cụ thể. Do vậy trừ khi lãi suất sẽ giữ ở
mức 15% trong hết quãng đời dự án (và giả sử như vậy cost
of capital sẽ cao hơn 10%) thì lập luận của bác Việt mới
đúng. Tuy nhiên bác Việt thừa nhận lãi suất cao như vậy vì
NHNN phải thắt chặt tiền tệ để chống lạm phát, nghĩa là
có khả năng lãi suất sẽ hạ trong tương lai. Còn nếu lãi
suất vẫn cao vì lạm phát không hạ nhiệt thì về dài hạn
tính toán IRR cho dự án cũng phải chỉnh lại tăng doanh thu lên
tương đương với tốt độ lạm phát. Vì cả tử số và mẫu
số đều tăng nên IRR sẽ không giảm hoặc giảm không nhiều.
Nói vậy không có nghĩa tôi biện hộ cho các DNNN nhưng tôi cho
rằng các doanh nghiệp này thua lỗ vì có productivity thấp (lãnh
đạo yếu kém, cơ chế điều hành nặng nề, không có incentive
cho nhân viên...) và đầu tư sai lầm (dàn trải, thất thoát,
bị chi phối bởi các mục tiêu chính trị như đã nói ở trên)
chứ không hẳn vì lãi suất quá cao. Tôi cũng không phản bác
nhận định của bác Việt rằng các doanh nghiệp VN có leverage
(debt/equity) quá cao, nhưng tôi nghi ngờ rằng vấn đề leverage
cao này nghiêm trọng hơn trong giới doanh nghiệp tư nhân, nhất
là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Kết luận các doanh nghiệp có
leverage 3-5 lần không còn khả năng trả nợ là quá đơn giản,
cần phải xem cơ cấu tài sản, cơ cấu vốn, loại hình doanh
nghiệp và đặc biệt là cash flow thì mới đánh giá chính xác
được sức khỏe của họ. Tất nhiên tôi cũng tin rằng nhiều
tập đoàn, DNNN đang rất khó khăn nhưng tôi cũng tin rằng giải
pháp "creative destruction" có lẽ tốt hơn là loay hoay tìm mọi
cách để "giải cứu".
(còn tiếp)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(https://danluan.org/tin-tuc/20121126/giang-le-no-cong-public-debt), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét