Vietsoul21 - Cực đoan – Phản động

Cuối tuần vừa rồi người Việt tỵ nạn cộng sản ở
Hoa-kỳ đã tiễn đưa nhà thơ, ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện ra đi
vĩnh viễn. Dù chúng tôi chưa bao giờ gặp mặt nhưng có đọc
nhiều bài thơ của ông và lấy lòng cảm phục với tấm lòng
chân thật và tinh thần bất khuất của con người ấy.

Cái giá mà ông Nguyễn Chí Thiện trả cho việc nói lên sự
thật quả rõ đắt và đắng. Dù đó chỉ là sự thật của
một sự kiện trong lịch sử:

<div class="special_quote"><em>"Anh chuẩn bị kỹ, giải thích cho
học sinh biết rằng phát xít Nhật bị bắt buộc phải đầu
hàng vào tháng 8-1945 là do 2 quả bom nguyên tử của Mỹ ném
xuống Nagasaki và Hiroshima. Thế là có phụ huynh học sinh cùng
một giáo viên ganh tỵ với anh tố cáo với công an quận rằng
anh cố tình truyền bá tư tưởng đế quốc, không theo giáo án,
nói trái quan điểm của đảng, không giải thích rằng phát xít
Nhật thua là do công ơn của Nguyên soái Stalin đã chỉ huy Hồng
quân tiêu diệt đạo quân Quan Đông ở Mãn Châu."</em></div>

Có lẽ cái giá của sự thật không bao giờ rẻ, nhất là ở
những nơi mị dân đầy xảo trá lọc lừa thì phải rất
đắt. Đắt bằng 3 lần đi tù, gần nửa đời người cho nhà
thơ.

Đắt bằng 34 năm tù còn tiếp tục cho anh Nguyễn Hữu Cầu,
người cương quyết không ký nhận tội danh của bản án.

Đắt bằng 12 năm tù cho anh Điếu Cày Nguyễn Văn Hải, 10 năm
cho cô Tạ Phong Tần và 4 năm cho Anhbasaigon Phan Thanh Hải.

Đắt bằng với 16 năm tù cho Trần Huỳnh Duy Thức, 5 năm cho LS
Lê Công Định.

Đắt bằng 9 năm cho Nguyễn Hoàng Quốc Hùng, 7 năm cho Đỗ thị
Mỹ Hạnh và 7 năm cho Đoàn Huy Chương.

Đắt bằng 7 năm tù cho anh Cù Huy Hà Vũ.

Đắt bằng giam cầm vô thời hạn cho Paulus Lê Sơn và các thanh
niên công giáo vì công lý và sự thật.

Đắt bằng cái chết lần mòn cả tinh thần và thể xác cho LS
Nguyễn Mạnh Tường kẻ bị "mất phép thông công, và triết
gia Trần Đức Thảo sống trong tăm tối cho đến cuối đời.
Cái chết của những con người lương thiện trong một thể
chế dị dạng vô lương tri.

Và đắt hơn cả là vô số cái chết và tù đày của trăm vạn
ngàn người suốt 67 năm dài …

<h2>Cực đoan (Cực kỳ)</h2>

Đối với những quyền lực, nhất là những quyền lực gần
như tuyệt đối thì bất cứ những ý kiến trái ngược hoặc
phản kháng nào – dù phản kháng đó bằng lời hay bằng hành
động – nếu không theo "khuôn khổ" được quy định thì
sẽ được gán cho từ "cực đoan".

Nhà Thiên văn học Galileo sau bao nhiêu tháng năm quan sát, tìm
tòi và đã khám phá ra rằng "trái đất quay quanh mặt
trời". Thế nhưng sự thật đó không được công nhận bởi
Tòa thánh La Mã. Giáo quyền thời đó đã xem ông Galileo là kẻ
cực đoan, dị giáo (heretics) muốn phao tin giả (hearsay) trái
với giảng giải trong kinh thánh. Ông đã trả giá cho sự thật
bằng một bản án giam tại gia cho đến cuối đời.

Triết gia Socrates lúc làm ủy viên của hội đồng thành phố
(boule) đã bất chấp đe dọa truất phế và tù tội, kiên
quyết không bỏ phiếu cho một cuộc xử án vi hiến – kiểu
đấu tố (collective trial) – ngay cả đối với những tên bạo
chúa tiếm quyền. Dù rằng trước đó không lâu ông suýt bị
nhóm 30 tên bạo chúa này (Thirty Tyrants) xử tử chỉ vì ông
lặng lẽ từ chối không làm đồng lõa cho các cuộc xử tử
bất công do họ dựng ra. Socrates phản kháng cái quyền lực
bất công quy buộc ông vào tội danh "đầu độc tâm hồn thanh
thiếu niên" dù rằng ông chỉ giảng dạy triết lý muốn đi
tìm sự thật và công lý. Ông chấp nhận uống thuốc độc
chết để bảo tồn danh dự và khế ước xã hội dù có cơ
hội trốn thoát khỏi lao tù. Socrates đã bị gán là kẻ "cực
đoan" về mặt tư tưởng chỉ vì muốn bảo vệ công lý và
sự thật.

Ông Ghandi, người hiện được mọi người ca tụng là vĩ nhân
hòa bình vì là người chủ xướng đấu tranh bất bạo động
chống thực dân Anh, cũng bị chính quyền thời đó gán tội
danh "quấy rối trật tự" chống nhà nước. Rất nhiều quan
chức, giới thượng lưu, thành phần ưu tú (elites), và ngay cả
trí thức trong giai đoạn ấy đã dán cho ông nhãn hiệu "cực
đoan". Họ muốn ông đàm phán, hòa giải bất công qua các
"thủ tục" quy định bởi chính quyền thực dân.

Ông Martin Luther King Jr., mục sư đạo Tin Lành và thủ lãnh phong
trào dân quyền ở Hoa-kỳ , đã noi gương Ghandi đấu tranh bất
bạo động, đòi hỏi quyền làm người, bình đẳng và công lý
cho người Da Đen nên cũng bị ghán cho là thành phần nguy hiểm,
khích động. Không ít những mục sư Tin Lành và một số trí
thức cùng màu da, cùng lý tưởng đấu tranh dân quyền đã
tránh né xa lánh ông vì cho rằng phương thức hành động và
tuyên ngôn quá "cực đoan" sẽ đưa tới phản ứng mạnh
đàn áp phong trào.

Nguyễn Chí Thiện, Dương Thu Hương, Nguyễn Văn Hải, Tạ Phong
Tần, Cù Huy Hà Vũ, Phan Thanh Nghiên, Bùi Thị Minh Hằng đều
"được" gán cho cái mác "cực đoan", "quá khích" v.v…

Những người vì sự thật, công lý, bình đẳng khi cương
quyết, nhất quán trong đấu tranh thường (luôn) hay bị giới
cầm quyền gán cho cái mác "cực đoan" và "quá khích".
Đặc biệt là nhà nước cộng sản Việt Nam thì họ sẽ
được cho thêm cái mũ "phản động" kèm với "cực
đoan".

Anh em Đoàn Văn Vươn sử dụng mìn tự chế chống lại cưỡng
chế bất công, tàn bạo của công an, cảnh sát, dân phòng thì
được "phong" hàm "manh động", "cực đoan", "quá
khích".

Giáo dân cùng tu sĩ xứ Thái Hà, Con Cuông, Cồn Dầu tụ tập
để cầu nguyện hiệp thông, bảo vệ tài sản, giáo đường
cũng bị chụp cái mác "cực đoan", "quá khích".

Những người dân oan bị cướp đất đi khiếu kiện, lê la
lếch thếch từ xã tới huyện đến thành phố và tận trung
ương cũng bị mồm loa, mép giải của báo của đài gọi là
"khích động" và "cực đoan".

Hai mẹ con cởi truồng giữ đất vì không muốn bị cướp đi
phần mồ hôi nước mắt bao năm gầy dựng. Họ trần truồng
bám trụ giữ phần tài sản nhỏ bé nghèo nàn để "cạp
đất mà ăn" cũng bị gán là có hành động "cực đoan".

<h2>Cơ chế và Quyền lực</h2>

Các quyền lực độc đoán không bao giờ chấp nhận ý kiến
trái ngược với họ để bảo vệ giữ vững cái vị trí độc
đoán đó. Những quyền lực này luôn gieo ảnh hưởng lên công
chúng bằng cách xử dụng ngôn ngữ để gài khung (framing) hầu
tạo cái nhìn phán đoán về dị biệt (deviant) để dễ dàng
cách ly (isolate) người/nhóm phản kháng ra khỏi đám đông. Kế
tiếp là họ sẽ tấn công vào thân thế, bôi nhọ cá nhân hay
tập thể nhỏ đó. Và sau cùng là dùng cả hai cơ chế luật
pháp (các luật lệ khiếm khuyết, hoặc vi hiến) và luật rừng
để cưỡng chế và vô hiệu hóa người/nhóm phản kháng.

Phương tiện để gài khung là thuật ngữ. Đó là việc sử
dụng những từ ngữ phổ thông và có định kiến xấu để quy
chụp vào tình huống cá biệt. Họ dùng những cây cọ thật to
– các phương tiện truyền thông đại chúng – để tô hồng
(đồng chí) và bôi đen (đồng bọn/đối tượng) tạo phán xét
dễ dãi không cần tư duy định hướng dư luận.

Những quan sát trên thuộc cái nhìn về "cực đoan" dưới
lăng kính tương quan giữa quyền lực và cá nhân/tập thể
thiểu số. Còn cái nhìn về "cực đoan" dưới lăng kính
tương quan xã hội thì sao?

Ở các nước Á Đông, nền văn hóa Khổng, Nho, Lão giáo vẫn
còn ảnh hưởng đẫm đặc trong tư duy của mọi người, nhất
là trong tầng lớp có học vấn. Cái tinh thần "dĩ hòa vi
quý", thuyết "trung dung", "vô vi" thường được xử
dụng làm chỗ dựa để biện minh cho việc an vị, tịnh tâm và
để rúc vào đám đông thầm lặng "ôn hòa".

Dĩ nhiên khi đã tự xưng là thành phần "ôn hòa" thì mối
liên hệ với những người cương quyết, nhất quán trở thành
mối liên hệ xa lạ – giữa ta và kẻ kia (other) – cho dù ngay
lúc cả hai đều có cùng một mục đích hoặc lý tưởng đi
nữa. Không thiếu gì trường hợp người ôn hòa gán cho người
khác là "quá khích", "cực đoan", là "bất hảo",
"mất gốc rễ", là "vô liêm sĩ, man rợ", là "ô hợp"
thiếu "văn minh" một khi kẻ kia có những ứng xử không theo
"tiêu chuẩn" của người chủ quan tự cho mình là thành
phần ôn hòa. Vô hình chung cách ứng xử này sẽ cô lập và
tách biệt quần thể ra thành hai nhóm—một tập thể bỗng
dưng có hai thái cực đối kháng và khắc kỵ nhau. Kết quả
cả hai đều rơi vào bẫy phân hóa do diễn luận cài khung thực
thi bởi quyền lực hiện hành.

Bên cạnh chỗ dựa "ôn hòa" trong đám đông thầm lặng
những kẻ tựa vào quyền lực lại còn có chiếc ô che "khách
quan" vô tư tránh nắng (thiếu) khoa học tạo thuận lợi giúp
những phán quyết về người khác được xem như là chuẩn
mực.

Nơi an toàn nhất đối với họ là vị thế "ôn hòa",
"việc đâu còn có đấy", "bình chân như vại" không
động đến cái lông chân. Chốn khó khăn đầy hiểm nguy là
điểm trực diện đương đầu với quyền lực của những ai
chọn dấn thân.

Ngược lại, người phản kháng luôn tìm mọi phương cách để
trực diện đương đầu, biểu lộ chính kiến của mình nhất
là khi họ bị cô lập và giới hạn trong các phương tiện
truyền thông đại chúng. Họ dùng mọi phương thức, cả kiểu
sáng tạo lẫn lối thông thường từ việc chiếm phố Wall
(Occupy Wall Street) đến chuyện ban nhạc Bướm Nổi Loạn (Pussy
Riots) hóa trang hát nhạc rock trong nhà thờ diễu cợt Putin, từ
nhóm người bảo vệ môi trường "cắm dùi" trên ngọn cây
chống đường ống dẫn dầu xuyên đại lục (XL pipeline, tar
sands) đến nhóm chống bom nguyên tử dùng thuyền chèo (kayak) và
thuyền buồm cản trở hải trình tàu ngầm nguyên tử, từ nhóm
bảo vệ quyền thú vật (animal rights) dùng thuyền cao tốc
đuổi cản tàu đánh bắt cá voi/ông đến nhóm chống chiến
tranh lấy thân mình làm lưới chắn cổng hải quân vận chuyển
vũ khí ra ngoại quốc, từ phong trào người Tây Tạng lưu vong
tự thiêu chống Trung Quốc đến hiện tượng người Việt Nam
tỵ nạn biểu tình chống cộng sản ở phố Bolsa v.v… Bất
cứ phản ứng nào dù thật sự ôn hòa cũng có thể bị gán
ghép là "cực đoan".

Họ bị gán cho là những kẻ vô công rỗi nghề, bọn không
công ăn việc làm, người nhận tiền nước ngoài (thế lực
thù địch), mất gốc rễ, dân đầu đường xó chợ, kẻ ăn
bám xã hội, đám ăn trợ cấp (welfare), thứ rác rưởi, bọn
trẻ xuẩn ngốc v.v… Hệ thống quyền lực thành công hay không
trong việc gài khung cô lập những người này hoàn toàn tùy
thuộc vào nhận xét của dân chúng – nhóm/đám này đa phần
chịu ảnh hưởng bởi các định kiến tạo ra và đặt để
trong xã hội.

<h2>Tính Năng Động của Quyền Lực – Ký Sinh – Đồng
hóa</h2>

Hãy thử thoáng nhìn về các tính năng động phức tạp của
quyền lực trong xã hội (complex power dynamics within society).

Nhà nước nắm giữ hệ thống quyền lực là chủ (host) trong
chuỗi quyền lực mang tính ký sinh "trao thân gởi phận". Nhà
nước luôn chủ động trong vận hành, đặt ra kế hoạch mà
không cần phải trao đổi với những nhân vật hữu quan chủ
yếu, và từ đó áp đặt quyền lực lên các thành viên trong
xã hội. Và xoay quanh quyền lực hiện hành này là vô số
những ký sinh (sát cánh) giúp vận hành cỗ máy đó.

Có rất nhiều móc xích trong chuỗi ký sinh, loại trực tiếp và
loại gián tiếp. Có ký sinh trực tiếp "còn đảng, còn
mình". Có ký sinh gián tiếp thoáng ra không ai nhìn thấy vì nó
nằm xa mãi ở tận cuối chuỗi móc xích. Ký sinh trực tiếp
thì biết (bám) chủ còn ký sinh gián tiếp nằm ở cuối chuỗi
móc xích thì lờ mờ (lửng lơ) với chủ gốc.

Điểm đặc biệt ở đây khác với định luật sinh tồn trong
quan điểm sự tồn tại thuộc về loại mạnh nhất (survival of
the fittest) ở chỗ ký sinh rất dị ứng với việc chủ bị
triệt tiêu. Vấn đề này rất hệ trọng vì làm rối loạn
mối liên hệ của chủ-ký sinh (host-parasite relationship). Nguyên
do bởi lẽ ký sinh và chủ có cùng một chu trình tiến hóa
tương tác (co-evolution). Chủ có sống thì ký sinh mới tồn
tại. Chính đó mới là cái nhập nhằng, đan chéo trong các mối
quan hệ của quyền lực trong xã hội.

Quyền lực chuyên chính không bỏ qua một thủ thuật tinh vi và
lắm lúc miễn cần gông cùm mã tấu. Đó là chước tạo đồng
hóa (assimilate/cooptation) về mặt tư tưởng, lợi ích, và danh
vọng nhằm loại trừ và dập tắt những thành phần kháng cự,
chống đối, và muốn phản ứng ngược. Đảng và nhà nước
cộng sản Việt Nam đã xử dụng thủ thuật này xuyên suốt
chiều dài lịch sử ngay từ khi cướp chính quyền.

Đồng hóa tư tưởng qua nhiều phương tiện tuyên truyền: từ
cái loa phường, các bích chương khẩu hiệu, đội thiếu niên
quàng khăn đỏ, đoàn thanh niên, đến họp tổ dân phố, họp
hội phụ nữ, hội người cao niên, hội cựu chiến binh, nghị
quyết, báo, đài v.v…

Đồng hóa lợi ích qua cơ chế tạo hệ thống đồng lõa với
các tổ chức ngoại vi và nhà nước. Số cán bộ (gần xa) và
nhân viên nhà nước được bổ xung, cồng kềnh cho nên có xã
có trên 500 cán bộ. Gần như ai ai cũng có dính phần tí tẹo
nào đó vào cơ chế để móm chút lợi. Những ký sinh và các
con vắt này liên tục hút máu tài sản nhân dân và tài nguyên
quốc gia.

Việc đồng hóa lợi ích đã được thể hiện rõ trong Hội
nghị Trung ương 6 vừa qua. Toàn thể BCHTƯ và BCT đã đồng hóa
về lợi ích và dĩ nhiên không thể nào có việc phản kháng
lại lợi ích chung ăn sâu tận gốc rễ. Nếu nói theo giới
cầm (tu) chai thì đây quả là "nguyên lý mâm thịt chó"
(Hất đổ thì mất ăn, mà tất cả mọi người đều muốn
ăn!)

Đồng hóa lợi ích với hia mão qua phong trào tấn phong "nghệ
sĩ ưu tú", "nghệ sĩ nhân dân", "anh hùng lao động",
"chiến sĩ thi đua" v.v… "Đại văn hào" Mạc Ngôn chẳng
phải đã tự mình làm tròn sứ mệnh Đảng CS Trung Quốc áp
đặt, ngay từ bút danh cho đến thực danh, là "mất/tắt
lời" đấy ư!? Một câu nói vớt vát "Tôi hy vọng ông ấy
sẽ được tự do nhanh chóng" hầu chống đỡ các chỉ
trích thì chỉ tiêu hao tí tị điểm thi công (political capital)
mà ông đã vón vén "xin/cho" được từ cái giải văn học
làm giải tỏa "mặc cảm Nobel" của Trung Quốc. Đương nhiên
sẽ có tiếng thổi kèn đồng nhịp tương tác vào diễn luận
"ôn hòa", "ổn định", và "phát triển". Những ai
không muốn bị đồng hóa là tất nhiên thuộc thành phần
"bất hảo", "phản động" như nhà thơ Hữu Loan, LS
Nguyễn Mạnh Tường, ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện, Khôi Nguyên
Hòa Bình Lưu Hiểu Ba, và nghệ sĩ Ngãi Vị Vị.

<h2>Tương Quan Quyền Lực</h2>

Tương quan quyền lực trong xã hội rất đa dạng. Nó không chỉ
đơn thuần là tương quan giữa nhà nước và cá nhân viết tắt
là nhà nước-cá nhân (state-individual) nhưng còn ở nhà
nước-tổ chức (state-group) và giữa nhóm-cá nhân
(group-individual) hoặc nhóm-nhóm (group-group) v.v…

Trong tương quan quyền lực (đặc biệt là quyền lực chuyên
chế) giữa nhà nước và cá nhân hay thiểu số thì chắc chắn
cá nhân/thiểu số là bị lép vế hoàn toàn. Những gì được
cho là cực đoan của cá nhân/thiểu số không thể nào so bằng
cái cực đoan, cực kỳ phản động ngàn vạn lần của tập
đoàn quyền lực chuyên chế (nhà nước độc tài).

Thiết nghĩ các sự việc liên hệ đến đấu tranh giữa hai
thế lực luôn phải được nhìn qua lăng kính tương quan quyền
lực để xem xét. Chúng ta chỉ có thể tạm bỏ qua lăng kính
quan trọng này khi hai lực nằm trong lãnh vực cá nhân riêng tư,
thí dụ như tranh chấp của người này với người nọ trong
các sinh hoạt hàng ngày.
Dù vậy chúng ta vẫn không thể làm ngơ không xét đến các
quyền lực ngầm hoặc quyền lực mềm. Thí dụ như mâu thuẫn
giữa một thường dân với ông hàng xóm quan quyền (chủ tịch,
bí thư, trưởng CA, v.v…) thì ông hàng xóm quan quyền có quyền
lực ngầm. Hoặc mâu thuẫn giữa một người lao động chân tay
không học vấn với người lao động trí óc thì người trí óc
hẳn có quyền lực mềm vì biết các thủ tục pháp lý có mối
liên hệ với các bộ máy nhà nước v.v…

Ta cũng không thể quên việc "ở đâu có áp bức ở đó có
đấu tranh". Các áp bức, oan ức, ép uổng thường tạo kích
động gây phản ứng "cực đoan" vì chỉ có bằng cách đó
những nỗi oan khiên mới được nghe, biết, và hiện hữu
(heard, known, and existed).

Khi đối diện với những hiện tượng "cực đoan" nếu
chúng ta không vội vàng phán đoán chỉ trên bề mặt của hiện
tượng mà cố gắng hàm dung (cởi mở) để lắng nghe mặt chìm
đằng sau những cử chỉ hành vi "cực đoan" kèm tiếng kêu
gào này thì có thể tìm đến bản chất và nguyên nhân của
sự việc. Ít ra thì từ đấy chúng ta có thể đồng cảm hoặc
dù gì cũng trút bỏ định kiến và cảm thông được phần nào
tại sao kẻ/nhóm thấp cổ bé miệng kia hành xử như thế.

Điều cần tránh nhất là không tự dễ dãi phang ra những phán
xét trên quan điểm cá nhân (trong lối mòn nhận thức) vô tình
làm cánh tay nối dài của quyền lực chuyên chế và gián tiếp
bóp mũi, bịt miệng, thậm chí xiết cổ cái khát vọng cũng
như nỗi oan khiên từ kẻ khốn cùng.

© 2012 Vietsoul:21

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121023/vietsoul21-cuc-doan-phan-dong), một
số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc
giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận
có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng
dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!