Hội nghị TW6 đã kết thúc. "<em>Vở kịch câm</em>" đã hạ
màn. Các vai diễn lặng lẽ rút khỏi sân khấu, chẳng có lấy
một tràng vỗ tay tán thưởng, đèn sân khấu đã tắt.
Trái với sự câm lặng choán gần hết thời gian của vở
diễn, không khí bên ngoài nơi công chúng lại đang huyên náo
hơn bao giờ hết. Vừa chấm dứt vở diễn người ta đã la ó,
chửi bới, mạt sát, và thất vọng tràn trề cả về nội dung
lẫn hình thức. Thực ra họ cũng không lạ gì "<em>loại hình
nghệ thuật</em>" này nhưng trước vở diễn nhiều nhà phê bình
cả chuyên lẫn không chuyên đưa ra dự đoán với suy diễn một
chiều, khiến công chúng hy vọng chắc "<em>vở kịch</em>" sẽ
có một kết cục rất "<em>hoành tráng</em>", song nó lại không
như dự đoán. Cuối cùng họ đã bị lừa, bị chưng hửng và
thất vọng.
Chẳng riêng gì công chúng, ngay chính những nhà "<em>phê bình
điện ảnh</em>", nhà "<em>nghiên cứu sân khấu</em>" cũng bị
bất ngờ. Thế rồi cả công chúng lẫn phần lớn các nhà phân
tích đều thống nhất cho rằng vở kịch thất bại, vai diễn
quá tồi.
Theo dư luận, sự thất bại biểu hiện ở chỗ: nếu sự diễn
xuất tẻ ngắt theo kiểu "kịch câm nửa mùa" khiến công chúng
chán ngán và thất vọng một phần, thì chín phần còn lại là
do đoạn kết của vở diễn. Khi mà đến cả "Vua" cũng không
dám gọi tên kẻ "phản phúc". Tội lỗi của y thì đã hai năm
rõ mười.
Thế mới biết làm cái nghề sân khấu không phải là dễ.
Tuy nhiên khi xem xét đến sự thành công hay không của một vở
diễn thì ngoài số lượng khán giả còn phải tính đến cái
"giá trị nghệ thuật" của nó. Nhiều vở kịch hay bộ phim
rất ăn khách nhưng chưa chắc đã phải là một tác phẩm có
giá trị nghệ thuật cao.
Nghệ thuật là cả một quá trình lao động sáng tạo của
nghệ sĩ, nó đòi hỏi phải có sự thăng hoa và sáng tạo. Mặt
khác sự thành công của vở kịch còn phụ thuộc vào nhiều
yếu tố khác như kịch bản, đạo diễn... còn diễn viên cũng
chỉ đóng một vai trò nhất định thôi. Vậy hãy bình tĩnh
một chút, suy ngẫm lại một chút thì thấy cả vở kịch lẫn
vai diễn cũng có những thành công nhất định. Hãy thử phân
tích theo những khía cạnh sau:
Thứ nhất: Đã là kịch câm thì ngôn ngữ chính là hình thể
chứ không phải bằng lời nói thông thường. Về khía cạnh
này thì vở diễn khá đạt, ít nhất là đã thể hiện đúng
hình thức của một "<em>vở kịch câm</em>".
Thứ hai: Trong khía cạnh nghệ thuật (mà ở đây, kịch chính
là nghệ thuật sử dụng ngôn từ), có những lúc không nhất
thiết phải biểu đạt một cách cụ thể, mà chỉ cần nói xa,
nói xôi, nói úp mở... cách nói đó gọi là ngôn ngữ ẩn dụ.
Nhiều khi dùng lối nói ẩn dụ lại truyền đạt được nhiều
hơn là nói cụ thể. Lấy ví dụ như đoạn văn sau đây được
trích từ một tiểu thuyết:
"<em>... Trong lúc vội vàng tìm chỗ ngồi trên xe buýt, Hùng vô
tình đặt tay mình vào đúng "chỗ ấy" của một thiếu nữ
trên xe. Cô gái giật mình, vội khép đùi lại, rồi quay sang
nhìn Hùng, khuôn mặt đẹp của cô bỗng đỏ rần rần. Hùng
lúng túng, ấp úng định xin lỗi, song cũng chẳng biết là xin
lỗi cái gì. Thế rồi cả hai cùng im lăng, cùng quay mặt
đi.</em>"
Ở đoạn văn trên, nếu ta thay "<em>chỗ ấy</em>" bằng cái...
của cô gái thì thật chẳng ra làm sao, mà thậm chí mất đi
sức truyền cảm của cái mà người ta cần nhấn mạnh. Không
phải lý do để lịch sự, tế nhị mà cách nói như thế còn
làm nổi bật thêm cái cần nói. Chẳng cần phải gọi đúng
tên, mọi người đều hiểu "<em>chỗ ấy</em>" là cái gì thì
mới là hay.
Cũng tương tự, cụ Tổng đã nói hết những tội danh của cái
"<em>đồng chí X</em>" rồi còn gì? Nào là thất bại trong điều
hành chính phủ để thất thoát rất lớn trong các Tập đoàn
kinh tế, đặc biệt là Vinashin, Vinaline; nào là để các nhóm
lợi ích lũng đoạn tài chính, thôn tính ngân hàng; nào là có
biểu hiện dung túng cho người nhà, người thân lợi dụng
chức quyền làm giàu bất chính... và cái "<em>đồng chí
ấy</em>" lại ở trong BCT thì còn ai vào đấy nữa? Nói như
thế đã là "<em>bắt tận tay day tận trán</em>" rồi còn gì?
Cả đoạn văn trên và đoạn cuối "<em>diễn văn bế mạc Hội
nghị</em>" của cụ Tổng đều giống nhau ở cách diễn đạt
ngôn ngữ ẩn dụ rất thành công. Tuy không nói mà mọi người
đều hiểu rõ ràng "<em>chỗ ấy</em>" chỉ có thể là "<em>cái
ấy</em>" và cái "<em>đồng chí X</em>" cũng chỉ có thể là
"<em>đồng chí ấy</em>" mà thôi. Lối nói đó trên thực tế
còn có sức mạnh công phá hơn là gọi đúng cái tên cúng cơm
của nó. Có lẽ ngài đã cân nhắc chán, suy nghĩ chán rồi mới
diễn xuất như thế.
Xem ra cụ Tổng tuy học về chính trị Mác-Lê và tư tưởng Hồ
chí Minh nhưng cũng khá sành ngôn ngữ và kịch nghệ chứ không
phải tay vừa.
25/10/2012
TL
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121027/tung-lam-xem-ra-cu-tong-cung-sanh-choi-chu),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét