Phan Khôi - Cái tư cách của quan cai trị phải thế nào?

<em><strong>Liêm chánh mà thôi, chưa phải là đủ tư
cách</strong></em>

Tôi mới đọc một tờ báo, thấy có bài nói về sự cai trị
của các quan ta ngày xưa, trong đó có nhiều lần dùng chữ liêm
chánh để tỏ cái đức tốt của các ông ấy. Cũng có nói
đến các đức khác nữa, nhưng hình như không chú trọng mấy,
mà chỉ lặp đi lặp lại hai chữ liêm chánh.

Phải, liêm là thanh liêm, không ăn của hối lộ, chánh là chánh
trực, ngay thẳng, không bợ hót người trên, hãm hại kẻ
dưới. Ông quan cai trị tốt, phải có hai điều ấy làm đầu.

Cái luận điệu của bài báo ấy, tôi rất biểu đồng tình,
chớ đừng nói không phản đối làm chi. Duy trong khi tôi đọc
tới, tôi thấy một chỗ đáng nói, làm cho tôi phải nói.

Làm quan cai trị, há phải chỉ có cái đức liêm chánh mà đủ
hay sao? Sao người viết bài báo ấy lại cứ chăm nói về cái
đức ấy?

Mà chẳng những người viết đó thôi. Ngày nay ta thử đi từ
Bắc chí Nam, tới hạt nào thử hỏi dân hạt ấy về ông quan
của họ, coi họ sẽ trả lời cho ta thế nào. Nếu ông quan
bậy bạ, chẳng nói làm chi, chớ ông quan khá thì thế nào dân
của ổng cũng nhè chỗ đó mà khen trước. Trong những hạt mà
có ông quan tốt đó, người ta sẽ nói cho chúng mình nghe rằng:
<em>Khá, quan lớn tôi ngài không lấy tiền</em>, hay là: <em>Quan
của tôi đây không lý tài mấy</em>, hoặc là thế nầy nữa:
<em>Quan lớn, ai cho thì ngài lấy, không cho thì thôi, chớ ngài
không mở miệng đòi ai bao giờ!</em>

Cho đến sĩ phu ngồi với nhau mà phê bình nhân vật trong quan
trường cũng vậy nữa. Những câu ông phủ nọ là người bất
nhiễu, ông huyện kia là người không hay dụng tình, tới đâu
cũng chỉ nghe như vậy mà thôi.

Vả, làm quan cai trị, cốt là hưng lợi trừ hại, làm cho dân
được ở yên và sung sướng, vậy mới là hết trách nhiệm cai
trị chớ. Còn như sự không hối lộ, chỉ là cái nết tốt
về tiêu cực mà thôi, có gì lắm mà dân ca tụng, sĩ phu cũng
tán dương như thế? Sao nhân dân trong hạt ít thấy khen ông quan
của mình đã làm được việc gì cho cả hạt đều nhờ? Sao
sĩ phu không phẩm bình đến những cái thiện chánh của mấy
ông quan tỉnh, quan phủ, quan huyện kia?

(Kiểm duyệt bỏ)

Thật ra thì các quan cai trị còn làm nhiều việc nữa kia. Cái
tư cách của quan cai trị là phải siêng năng, sáng suốt, chăm
làm việc ích lợi cho dân sự, và trừ điều tệ hại trong dân
gian, còn những sự như thâu thuế cho đủ, quan trên sức bắt
ai phải bắt cho được liền, cũng còn là việc trọng yếu
thứ nhì vậy. Đến như cái điều không ăn hối lộ thì lại
là cái bổn phận đương nhiên rồi, có gì đó mà khen ngợi?

Sự không ăn hối lộ của một ông quan là không đủ khen, cũng
như sự không ăn cướp ăn trộm của một tên lương dân là
không đủ khen. Thật thế, người ta khen dân làng kia lương
thiện, biết lo làm ăn, biết trọng cái nghĩa vụ nộp thuế và
đi lính của mình, chớ không ai khen dân làng nọ không chém
trâu, đốt nhà, ăn trộm ăn cướp.

Quan cai trị của nước ta ngày nay mà đến để cho người ta
khen mình là liêm chánh thì tiếng khen ấy có phải là hạnh
phước cho xã hội sao? Không, ấy chỉ là cái hoạ cho xã hội
mà thôi, vì có (…...)(*) ông quan tham ô quá cho nên (...……)(*)
mới có được tiếng khen liêm chánh.

Chúng tôi mong cho các ngài trong quan trường từ nay chẳng những
là rửa cái tiếng nhơ đi cho sạch, mà cho đến cái tiếng khen
liêm chánh cũng đừng thèm để nó làm nhục đến mình. Chúng
tôi mong cho các ngài có những cái công lớn về tích cực chớ
không mong cho các ngài chỉ có những cái nết tốt về tiêu
cực.

<em><strong>T.R.</strong></em>

Trung lập, Sài Gòn, s.6591 (16.11.1931)

(*) Các chỗ này bản gốc để trống mỗi chỗ vài ba từ, có
lẽ do Tòa soạn đã cho đục bỏ trước khi báo in.

<strong>Nguồn:</strong> Phan Khôi – Tác phẩm đăng báo 1931. Nxb
Hội Nhà Văn, 2006

Trích từ <a
href="http://vanhoanghean.vn/van-hoa-va-doi-song/cuoc-song-quanh-ta/5164-cai-tu-cach-cua-quan-cai-tri-phai-the-nao.html">VHNA</a>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121008/phan-khoi-tu-cach-quan-cai-tri-phai-nhu-the-nao),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!