<div class="special_quote">Hiệu Minh xin gộp 3 comment của bạn đọc
có nick là Dove, người từng du học ở Liên Xô và hiểu khá rõ
đất nước này, thành một bài viết. Xin cảm ơn anh Dove về
những đóng góp quí giá này.</div>
<h2>Lời nguyền của Rosa Luxemburg</h2>
Viết entry này tôi chợt nhớ đến K. Popper mà bạn Tịt Tuốt
nhắc đến trong một comment về một quan niệm chuẩn xác theo
kiểu Đức. Dân chủ thực sự là kết quả của một quá trình
vô cùng gian lao để xây dựng 2 hệ thống thiết chế:
- Hệ thống thiết chế đảm bảo quyền lực tối hậu
của nhân dân trong việc thành lập chính phủ của mình;
- Hệ thống thiết chế cho phép phép xã hội giám sát
những người cầm quyền, bãi miễn họ và thực hiện cải
cách mà ko cần đến sử dụng bạo lực.
Trong bối cảnh lịch sử của nước Nga hồi CM tháng 10, việc
xây dựng 2 hệ thống thiết chế mà K. Popper đã đề cập,
phải thông qua giai đoạn chuyên chính vô sản, như quá trình
xây dựng thể chế với sự có mặt của NATO trong bối cảnh
của Mùa xuân Ả rập hiện nay.
Đó chính là lí do để một người Đức khác, bà Rosa Luxemburg,
đã bỏ công nghiên cứu vai trò của chuyên chính vô sản trong
quá trình xây dựng các thiết chế dân chủ. Bà đã rút ra một
kết luận súc tích và mang tính thuyết phục đáng kinh ngạc:
"<em>Chuyên chính (vô sản) là chuyên chính của giai cấp chứ
không phải là chuyên chính của một đảng hoặc một tập
đoàn. Đó là chuyên chính để thực hành dân chủ không hạn
chế… tiến hành công khai với mức độ tối đa, được quần
chúng nhân dân tham gia một cách tích cực nhất và không bị
ngăn trở.</em>"
<div class="boxright320"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/10/330px-luxemburgspeech.jpg?w=300&h=200"
/><div class="textholder">Rosa Luxemburg phát biểu tại
Moscow</div></div>
Bà cũng đã sớm cảnh báo với Lenin về kịch bản sụp đổ
của mô hình XHCN theo kiểu Xô viết, ngay từ những ngày nó
mới được hình thành, với mức độ chuẩn xác đáng kinh
ngạc:
"<em>Cùng với sự áp chế đời sống chính trị của cả
nước, đời sống Xô-viết nhất định sẽ ngày một tê liệt.
Không có bầu cử, thiếu vắng ngành xuất bản không bị hạn
chế và sự tự do hội họp… thì đời sống của bất cứ
tổ chức công cộng nào cũng dần dần bị tiêu diệt, trở
thành đời sống không có linh hồn, chỉ có tầng lớp quan liêu
vẫn là nhân tố hoạt động duy nhất.</em>"
Như vậy, mô hình XHCN theo kiểu Xô viết bị sụp đổ, bởi vì
nó đã phạm phải lời nguyền của Rosa Luxemburg và đã thất
bại hoàn toàn trong việc xây dựng hệ thống thiết chế dân
chủ.
Vận dụng một câu thành ngữ Nga có thể kết luận: Liên Xô
sụp đổ vì nó đã có thể bay thấp hơn CNTB nhưng ko thể bay
cao như CNXH chân chính.
Đó cũng chính là cách mà Lenin đã đánh giá về những phê
phán của phe Bolsevich về tác phẩm "Phê bình ngắn chính
trị" của Rosa Luxemburg: "<em>Dù có mắc sai lầm gì thì
đồng chí ấy vẫn mãi mãi là một con chim ưng. Chim ưng có
thể bay thấp hơn cả gà, nhưng gà không bao giờ có thể bay cao
được như chim ưng.</em>"
Lâu nay, tôi (Dove) bị tê cóng trong mùa đông tư duy vì ko hề
được cái gọi là kinh tế thị trường theo định hướng CNXH
sưởi ấm bằng triết học Đức, CNXH không tưởng Pháp, kinh
tế học Anh.
Đọc Perestroika của Tổng Cua làm tôi "cảm lạnh" đến
cứng cả tay gõ bàn phím, rồi đột quỵ vì thấy trên vô
tuyến loan tin TW thiếu cán bộ chiến lược, cho nên thay vì
kiểm điểm TBT Nguyễn Phú Trọng hăng hái chỉ đạo "quy
hoạch cán bộ".
Lại xa rời xu thế thời đại, lại dấn sâu thêm vào lời
nguyền của Rosa Luxemburg. Lí luận thì như thế, chẳng hiểu quy
hoạch như thế nào và để làm gì?
<h2>CHXH Liên Xô phát triển trong… tiếu lâm chính trị</h2>
Cuối thập niên 1970 đầu 1980, Tổng bí thư Brejnev long trọng
tuyên bố Liên Xô đã hoàn thành thời kỳ quá độ và bước
vào giai đoạn xây dựng CNXH phát triển. Phương tiện thông tin
đại chúng hoạt động hết công suất để quảng bá về CNXH
phát triển, các tác phẩm của Brejnev như Đất Nhỏ, Đất hoang
v.v… được phát hành hàng triệu bản.
Tuy nhiên, trên toàn cõi Матушка Русь bao la chẳng hề
thấy đâu sự cuồng nhiệt và sự đam mê mà dân Trung Quốc
đã thể hiện khi học Mao tuyển và làm Đại nhẩy vọt.
Dân Nga vốn có đầu óc thực tiễn "trăm nghe ko bằng một
thấy" bởi thế chẳng mảy may đếm xỉa đến CNXH phát
triển và trước tác của lãnh tụ. Họ vẫn cứ nốc vodka, cứ
phàn nàn về nạn thiếu nhu yếu phẩm như trong thời quá độ
và "vô tư" hư cấu tiếu lâm chính trị với quy mô đồ sộ
chưa từng thấy trong lịch sử nước Nga và có thể là của
nhân loại.
Tôi tin rằng, nếu ghi số lượng chuyện tiếu lâm về Brejnev
vào sách Guiness, thì chắc chắn đó sẽ là kỷ lục của mọi
thời đại.
Trong khi không khí xây dựng CNXH phát triển mang đậm màu sắc
tiếu lâm đến như vậy, thì tại Trung tâm Tính toán của Viện
Hàn lâm và tại Khoa Toán Cơ của Đại học Lomonosov (МАТ-
МЕХ, МГУ) có 3 đại lão gia không còn tâm trí nào để mà
cười. Cả ba từng sang Việt Nam và thăm viện KHVN của anh
Hiệu.
<div class="boxleft320"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/10/dorotnisyn-vc3a0-moiseev.jpg?w=300&h=187"
/><div class="textholder">Dorotnisyn và Moiseev</div></div>
Đó là những chuyên gia về mô phỏng toán học hàng đầu của
nước Nga: viện sĩ Dorodnitxưn, viện sĩ Moiseiev và viện sỹ
Sedov. Họ thảo luận về những nghịch lí của cơ chế kế
hoạch hóa tập trung bao cấp và nhất trí rằng để nâng cao
hiệu quả, cần phải xây dựng mô hình chi tiết của nền kinh
tế Liên Xô.
Nói là làm, Viện sĩ Moiseiev đã có những đóng góp mang tính
chất quyết định. Bằng kết quả mô phỏng toán học, ông đã
chứng minh rằng mô hình chi tiết của nền kinh tế kế hoạch
tập trung bao cấp ko những ko ổn định mà còn được đặc
trưng bởi tính ngẫu nhiên như hiện tượng chảy rối của
chất lỏng, khi số Reynolds vượt quá giá trị tới hạn.
Căn cứ kết quả thu được, có thể rút ra 3 điều kiện về
phạm vi áp dụng có hiệu quả của cơ chế kế hoạch hóa tập
trung bao cấp, đó là: 1) Mục tiêu rõ ràng và khả thi; 2) Các
tác động ngẫu nhiên không vượt ra ngoài tầm kiểm soát và 3)
Biện pháp thực hiện là duy nhất.
Để minh họa, xin nêu ra 2 lãnh vực tối quan trọng đối với
mọi nền kinh tế quốc dân, đó là sản xuất nông nghiệp và
sản xuất hàng tiêu dùng:
1) Sản xuất nông nghiệp: Tại Liên Xô vào các năm 1932 – 1933,
Stalin đã thực hiện tập thể hóa toàn diện một cách duy í
chí mà ko hề đếm xỉa đến cả 3 điều kiện nêu trên. Kết
quả là khoảng 7 triệu người chết đói. Nạn đói tại Trung
Quốc 1958 – 1961, cũng xẩy ra do nguyên nhân tương tự, số
người chết đói 17,5 – 45 triệu. Trong cả 2 trường hợp,
nhân tố ngẫu nhiên đều là thiên tai, cụ thể là nạn hạn
hán. Sau khi Liên Xô tan vỡ, nước Nga đã phát triển nông
nghiệp theo cơ chế thị trường và từ một nước phải nhập
lúa mỳ đã khôi phục lại vị thế quốc gia xuất khẩu lúa
mì đứng thứ 2 thế giới.
2) Sản xuất hàng tiêu dùng: Ở Liên Xô đáp ứng nhu cầu về
ô tô, hàng dệt may, v.v... được đánh giá là bất khả thi
đối với các doanh nghiệp quốc doanh. Bởi vậy kế hoạch sản
xuất được lập ra chỉ căn cứ năng lực của chúng mà ko
tính đến các nguồn lực tiềm tàng trong dân. Vậy là có cầu
mà chẳng có cung trở thành căn bệnh trầm kha và cũng là
nghịch lí lớn nhất của cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao
cấp.
Những thí dụ này cho thấy rằng cho dù chỉ một trong 3 điều
kiện như đã trình bày ở trên không thể thực hiện được
thì cơ chế thị trường đã phát huy tính ưu việt vượt trội
so với cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp. Từ đó có
thể rút ra 2 kết luận, đó là:
1) Việc áp đặt duy ý chí cơ chế kế hoạch hóa tập trung
bao cấp ra ngoài phạm vi hiệu quả của nó là nguyên nhân làm
sụp đổ hạ tầng kinh tế của mô hình XHCN kiểu Liên Xô;
2) Để xây dựng CNXH phát triển, cần vận dụng một cách có
bài bản cơ chế thị trường với sự cập nhật toàn diện
những thành quả tiên tiến của các nước tư bản.
Những cảnh báo rõ ràng của các nhà khoa học đã được phát
đi từ 12 năm trước khi Liên Xô tan vỡ. Rất đáng tiếc là nó
không được giới tinh hoa chính trị của Liên Xô nhận thức
đúng với tầm quan trọng đích thực.
Ngày nay VN, sau khoảnh khắc đổi mới quyết liệt và năng
động, tưởng mình thành hổ, đã lại lịm dần vào tình
trạng trì trệ với những biến chứng nguy hiểm. Giải thể
IDS, không thèm nghe trí thức, bệnh tình có triệu trứng giống
như Liên Xô thời tiền…sụp đổ.
<h2>Viện sĩ Liên Xô mê thạch sùng</h2>
Tôi nhớ vào đầu thập niên 1980, tại Vườn trẻ TW ở làng
Nghĩa Đô (hồi đó phụ huynh còn thăm nuôi tấp nập chứ ko
đìu hiu như thôn KH-CN bây giờ), bỗng dưng xuất hiện một ông
già Nga đôn hậu, đó là cụ Dorodnitxưn – Viện sĩ, Giám đốc
TT Tính toán, Viện Hàn lâm KH Liên Xô. Nếu liệt kê hết "kinh
nghiệm" của ông già cực kỳ thông thái này, từ khí động
học thiết bị bay đến phê phán Sarkharov thì phải tốn vài
entry, đành xin miễn.
Lại còn nhớ rằng, hồi đó các cây đa cây đề của Vườn
trẻ TW rất quan tâm đến máy tính, còn cụ viện sĩ, bỗng
nhiên thờ ơ computer để đam mê… thạch sùng!!! Cụ hào hứng
bày tỏ cảm xúc lần đầu tiên trong đời được tận mắt
trông thấy một sinh vật, có lẽ xuất hiện từ thế giới
của hình học fractal.
Bất chấp mọi quy luật cơ học cái con vật được gọi là
thạch sùng đó, vừa chạy băng trên trần nhà, vừa đớp mồi,
vừa cãi nhau chí chóe. Thậm chí, khi hứng lên, còn làm cả
chuyện ấy trong tư thế lộn ngược.
Giá mà biết được, tại sao chúng lại có thể "vô tư"
đùa giỡn với định luật vạn vật hấp dẫn của Newton, thì
vấn đề về tính ổn định của thiết bị thăm dò mặt trăng
(Lunakhod) coi như xong.
<div class="boxright300"><img
src="http://hieuminh.files.wordpress.com/2012/10/thachsung.jpg?w=300&h=260"
/><div class="textholder">Thạch sùng tiếc của</div></div>
Chẳng mấy chốc sau buổi trao đổi cảm tưởng thăm Nhà trẻ
TW của cụ viện sĩ, IOIT bỗng dưng nhận được lệnh tạm
đình chỉ tranh luận: máy tính là cứu cánh hay điều khiển là
cứu cánh để cấp tốc tiến hành chiến dịch bắt thạch sùng
phục vụ Lunakhod. Chắc chắn rằng so với chiến dịch bắt chim
sẻ của TQ vào hồi đại nhẩy vọt, IOIT đã đạt được một
bước đột phá cơ bản về huy động chất xám.
Dove ở viện khác, thấy các nàng Kiều của IOIT võ trang bằng
cán chổi và cọc màn xăng xái đi bắt thạch sùng mà lòng dạ
nao nao "trâu buộc ghét trâu ăn", tuy vậy vẫn đủ tỉnh táo
nẩy ra sáng kiến đến IOIT ứng cử chức vụ "trợ lí
thạch sùng".
Bè lũ Tổng Cua chưa hề có ý tưởng gì về cái job bỗng dưng
rơi từ trên trời xuống này, nhưng do đầu óc cục bộ hẹp
hòi đã thẳng thừng quăng đơn ứng cử của Dove vào sọt rác.
Thế là thạch sùng VN lên máy bay đến nước Nga mà không có
trợ lý đủ kinh nghiệm. Chẳng biết có đóng góp gì cho công
nghệ không gian không? Ai biết, đề nghị giải tỏa bảo mật
nhé, đã 30 năm trôi qua rồi đấy.
Chỉ có điều, Viện sỹ Dorodnitxưn không biết thạch sùng
từng giầu có nhưng chỉ vì sỹ diện tưởng mình cái gì cũng
có nên tự tin thách đấu bằng cả cơ nghiệp. Tới lúc hỏi
về lọ mẻ thì bỗng ngã ngửa nhà không có. Thua canh bạc nên
trèo tường đi đớp muỗi. Thỉnh thoảng thạch sùng chẹp
chẹp vì tiếc của mà chưa hề lên mặt trăng lần nào.
Tác giả: Dove – cựu "viện sỹ" VKHVN.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121005/perestroika-cai-nhin-cua-nguoi-viet-tung-trai-qua),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét