Đoan Trang - Thách thức với báo chí chống tham nhũng

<em><strong>Kết quả nghiên cứu của một số cơ quan và chuyên
gia độc lập cho thấy một thực trạng đáng ngại: Số lượng
các bài báo chống tham nhũng, sự tham gia của báo chí trong
việc vạch trần các vụ án tham nhũng lớn, đã giảm hẳn trong
những năm vừa qua, đặc biệt từ sau sự cố PMU18 (năm
2008).</strong></em>

Hôm nay 15/10 và ngày mai 16/10 sẽ liên tiếp có hai hội thảo
quốc tế về phòng chống tham nhũng tổ chức tại Hà Nội và
Quảng Ninh, trong đó đều nhấn mạnh đến vai trò, nhiệm vụ
của báo chí trong công cuộc chống "giặc nội xâm" đầy
gian khó này. Để bạn đọc nhận diện rõ hơn hiện trạng báo
chí đưa tin về tham nhũng hiện nay, Báo NNVN xin giới thiệu
những kết quả nghiên cứu gần đây của Thanh tra Chính phủ
và các nhóm chuyên gia - nhà báo về vấn đề này.

Báo cáo kết quả nghiên cứu sơ bộ của một chuyên gia về
truyền thông (đề nghị được giấu tên) cho biết, trong 5 năm
kể từ 2006 đến 2011, lượng tin bài liên quan đến chống tham
nhũng, tính trên một số tờ báo thuộc diện lớn nhất Việt
Nam, đã giảm đều, trong đó thấp nhất là giai đoạn 2008-2009,
nghĩa là ngay sau vụ bắt hai nhà báo trong biến cố PMU18.

Đáng chú ý, hầu hết các tin bài đăng tải đều chỉ xoay
quanh các vụ tham nhũng ở địa phương, mặc dù những tờ báo
được khảo sát đều là cơ quan báo chí trung ương hoặc có
độc giả trên toàn quốc. Cụ thể hơn, công cuộc chống tham
nhũng chủ yếu là "đánh" ở cấp tỉnh. Tham nhũng ở cấp
xã, huyện ít được đề cập; và hầu như báo chí không còn
đề cập đến các vụ án lớn với quy mô cỡ PMU18, ở cấp
trung ương. (Báo cáo thực hiện trước năm 2012, khi thông tin
về các vụ Vinalines, Vinashin chưa được công bố).

<center><img src="http://nongnghiep.vn/Upload/Image/2012/10/15/budang.jpg"
/></center>
<center><em>Người dân huyện Bù Đăng (Bình Phước) tiếp xúc PV
Chi nhánh báo NNVN tại TP.HCM</em></center>

Vị chuyên gia này đặt câu hỏi, vì sao lại như vậy? Do tham
nhũng cấp huyện, xã bị coi là quá vặt vãnh, chuyện của
địa phương, còn cấp trung ương thì quá ít tham nhũng? Hay do
báo chí khó tiếp cận với thông tin "cấp cao", và việc
đưa tin, viết bài điều tra về các vụ tham nhũng lớn là quá
nguy hiểm?

<h2>Khó khăn lớn - tiếp cận thông tin</h2>

Một trong các khó khăn dẫn đến việc báo chí không phát huy
được vai trò đấu tranh chống tham nhũng là vấn đề tiếp
cận thông tin. Không có bằng chứng trực tiếp, nhưng nhiều
nhà báo cảm nhận rằng, dường như sau vụ PMU18, các giới
chính quyền tỏ ra thận trọng hơn, ít cởi mở hơn với báo
chí.

<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Người dân thường quan
tâm, muốn biết thông tin về việc phát hiện và xử lý tham
nhũng. Tuy nhiên, họ chỉ biết được khi đối tượng tham
nhũng bị bắt và đưa ra xét xử, ít người biết được toàn
bộ nội dung về vụ việc tham nhũng.<img class="quoright"
src="/misc/quoright.png"/> <br class="quoteclear"></div><div
class="quoteauthor">» Báo cáo "Thực trạng tiếp cận thông tin
về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng của người dân",
Viện Khoa học Thanh tra, 2011.</div></div>
Nhà báo Nguyễn Bá Kiên (Trưởng ban Kinh tế, báo Tiền Phong),
trong tham luận tại một hội thảo về báo chí, tháng 2 năm nay,
dẫn ra trường hợp Đà Nẵng, vốn được coi là thành phố
năng động và "đáng sống" nhất nước: "Đây là địa
phương có nhiều điểm sáng trong việc xử lý các vấn đề xã
hội như: quản lý đô thị, phòng chống tệ nạn, giải phóng
mặt bằng, giải quyết khiếu kiện… Tuy nhiên, không phải
tất cả những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống cũng như
hoạt động của chính quyền thành phố với người dân đều
tốt cả, song báo chí rất ít thông tin về những bất cập
này. Vì sao?".

Câu trả lời, theo ông Bá Kiên, là tình trạng cản trở tác
nghiệp đối với phóng viên, nhà báo: "Theo tìm hiểu từ các
phóng viên thường trú, phần lớn phóng viên thường chỉ
được tạo điều kiện để viết về những vấn đề tốt,
có ý khen ngợi, còn tiếp cận với những vấn đề tiêu cực,
những vấn đề mà chính quyền làm chưa tốt, thì hầu như
rất khó khăn, không được tạo điều kiện cung cấp thông tin
chính thống. Chưa kể, từ sau khi ông Nguyễn Bá Thanh thôi chức
chủ tịch UBND TP sang làm công tác Đảng, thì thành phố không
còn duy trì họp báo chí định kỳ hàng tháng hay hàng quý để
cung cấp thông tin".

Ông cho biết thêm, việc họp báo để công bố kết luận thanh
tra (theo quy định của Luật Thanh tra, Luật Phòng, chống tham
nhũng) của cơ quan chức năng gần như không xảy ra. Phóng viên
báo Đà Nẵng phản ánh, nhiều khi phải "đi lại tới 5-7 lần
may ra mới lấy được cái tin".

Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Truyền thông Phát triển (RED
Communication) năm 2011 cũng cho thấy, hoạt động báo chí thường
xuyên bị cản trở dưới nhiều hình thức khác nhau. Đáng chú
ý là có tới 75,26% nhà báo được hỏi nói rằng họ từng bị
cán bộ, nhân viên cơ quan Nhà nước cản trở tác nghiệp,
bằng những cách thức "đơn giản" như từ chối gặp, gây
khó dễ, hoặc nghiêm trọng như đe dọa, thu giữ phương tiện,
trả thù sau khi báo đăng bài…

<h2>Báo chí "mất lửa"?</h2>

<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Hầu hết các nội dung
liên quan tới đấu tranh chống tham nhũng trên báo chí trong 5
năm qua (2006-2011) là thể loại tin tức (87%), dựa trên kết
quả điều tra của cơ quan an ninh, công an, chứ không phải
phóng sự điều tra do tờ báo trực tiếp thực hiện.<img
class="quoright" src="/misc/quoright.png"/> <br class="quoteclear"></div><div
class="quoteauthor">» Báo cáo nghiên cứu sơ bộ về vai trò của
báo chí Việt Nam trong chống tham nhũng, 2011, tác giả đề nghị
giấu tên.</div></div>
Một khảo sát nhỏ mới đây trên 92 thành viên của Diễn đàn
Nhà báo trẻ cho thấy: Với câu hỏi "Vì sao dạo này báo chí
ít bài điều tra tiêu cực?", 33 người trả lời: "Do nhà
báo sợ tai nạn", 36 người cho rằng: "Do các vụ tiêu cực
nêu ra bị chìm xuồng". Ngoài ra còn một vài nguyên nhân khác
như: do nhà báo không được khuyến khích làm việc này (nhuận
bút thấp, lãnh đạo không có chủ trương); do thiếu tài liệu,
chứng cứ; ...

Nói tinh thần chống tiêu cực của nhà báo (có chiều hướng
giảm sút), vị chuyên gia về truyền thông nói trên nhấn mạnh:
"Xét tổng thể, hoạt động kiểm duyệt đang gia tăng dần
đều từ sau vụ PMU18, gồm cả kiểm duyệt của cơ quan quản
lý lẫn việc tự kiểm duyệt của phóng viên, biên tập
viên", "Rất nhiều nhà báo chống tiêu cực thuộc diện tài
năng và có kỹ năng nhất hoặc là bỏ nghề (vì chán nản,
thất vọng), hoặc là mất việc. Tất nhiên vẫn còn một nhóm
nhỏ có kinh nghiệm, nhưng tôi thấy dường như ngày càng có
nhiều nhà báo trẻ và thiếu kinh nghiệm đang phải tự bơi".

Việc tiếp cận thông tin trong mỗi lĩnh vực lại có mức độ
khó khăn khác nhau. Theo báo cáo, báo chí đề cập tới tiêu
cực trong các ngành đất đai, xây dựng, ngân hàng, tài chính
thì có vẻ thường xuyên hơn là đến y tế, giáo dục,...

Bản báo cáo sơ bộ năm 2011 về báo chí chống tiêu cực cũng
cho rằng còn có một số nguyên nhân khác dẫn đến sự suy
giảm về số lượng tin bài chống tham nhũng trong vài năm qua,
như yếu tố kinh tế. Quy luật chung là kinh tế càng ảm đạm,
thì các chính quyền càng có xu hướng lo ngại bất ổn xã
hội, và do đó càng đẩy mạnh việc "định hướng" truyền
thông hơn.

<center>* * *</center>

<h2>Ông Lê Như Tiến, Phó Chủ nhiệm UB Văn hóa - Giáo dục,
thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội: Cần khuyến khích
báo chí đấu tranh</h2>

Báo chí thời gian qua đã phản ánh tích cực công tác phòng
chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát lãng phí. Qua đó, đã
rung lên những tiếng chuông cảnh báo để các cơ quan quản lý
có biện pháp chấn chỉnh, thay đổi, nâng cao hiệu quả công
tác PCTN.

<div class="boxleft320"><img
src="http://nongnghiep.vn/Upload/Image/2012/10/14/14102012171409.jpg"
/></div>
Tuy nhiên, một số cá nhân, cơ quan, có thái độ bất hợp tác
với báo chí trong công tác PCTN. Điều đó được thể hiện qua
việc không cung cấp thông tin cho báo chí, dù Luật Báo chí đã
quy định. Ngoài ra, một số cá nhân, đơn vị còn có thái độ
lăng mạ, thu giữ phương tiện hành nghề của báo chí, hành
hung, cản trở báo chí. Đây là việc làm không bình thường,
không chấp nhận được.

Khi phản ánh các vụ việc tiêu cực, tham ô, tham nhũng, như
PMU18 và mới đây nhất là vụ nhà báo Hoàng Khương, báo chí
có những sai sót nhất định về mặt nghiệp vụ. Tuy nhiên, khi
xem xét xử lý thì các cơ quan bảo vệ pháp luật lại xử lý
quá nặng, bỏ qua cái mục đích lớn mà báo chí làm là đấu
tranh, tố cáo tiêu cực trên mặt báo? Ông nhìn nhận thế nào
về các vụ việc trên?

Đúng là đã xảy ra một số vụ mà nhà báo có sai sót về
nghiệp vụ, nhưng một số cơ quan có trách nhiệm chưa xem xét
một cách thận trọng, kỹ lưỡng nên đã có những hình thức
xử lý không phù hợp. Ở đây phải nhìn nhận rằng, mục tiêu
và mục đích chính của nhà báo là muốn phanh phui mặt trái,
mặt xấu của xã hội như các hành vi tham nhũng, mãi lộ, tiêu
cực. Do đó nếu thấy quá trình tác nghiệp của báo chí có sai
sót, thì các cơ quan quản lý phải công tâm trong việc xử lý.

Đặc biệt, phải đối chiếu tính mục đích mà họ làm là có
lợi cho xã hội, là công tâm, là góp phần đấu tranh, đẩy
lùi tham nhũng, tiêu cực. Vì thế, chúng ta phải cân nhắc kỹ
lưỡng lợi ích trên với các quy định của pháp luật để có
cách xử lý cho phù hợp mà vẫn cổ vũ, khuyến khích báo chí
tiếp tục mạnh dạn, đấu tranh chống tiêu cực, tham ô, tham
nhũng.

<em><strong>Văn Kiên</strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121015/doan-trang-thach-thuc-voi-bao-chi-chong-tham-nhung),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!