SGTT.VN - Khi những biểu hiện lâm sàng của con bệnh – hệ
thống ngân hàng thương mại Việt Nam bộc phát, với bao khó
khăn về thanh khoản, nợ xấu… Chính phủ quyết định phải
tái cấu trúc nó.
<div class="boxright320"><img
src="http://sgtt.vn/ImageHandler.ashx?ImageID=184243" /><div
class="textholder">Cho dù vấn đề không ở con số ít hay nhiều,
thì khó kiếm ở đâu ra ở ta ngân hàng nhỏ mà mạnh. Ảnh:
TL</div></div>
Quá trình trên chưa đi được tới đâu thì may quá, nhiều vụ
án liên quan đến lĩnh vực này lộ ra, hé mở căn nguyên từ vi
mô đến vĩ mô, mà ở đó, những "kinh doanh trái phép",
"cố ý làm trái", "lừa đảo"… đã được bức màn đan
từ nhiều sợi chỉ sở hữu chéo chằng chịt che chắn, hoặc
đóng vai trò công cụ – phương tiện thực hiện hành vi.
Các quy định bảo đảm an toàn hoạt động đối với ngân
hàng thương mại cổ phần hiện nay ở nước ta gồm vốn pháp
định và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu; giới hạn cấp tín
dụng; giới hạn đầu tư – góp vốn cổ phần; đảm bảo
khả năng chi trả; phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro.
Bằng sở hữu chéo, các quy định này dễ dàng bị vô hiệu
hoá!
Từ lúc nào và vì sao chúng ta cảm thấy bình thường trước
lượng thông tin dày đặc về việc ngân hàng này ra đời, ngân
hàng kia mở chi nhánh rộng khắp, rồi thì mua mua bán bán ngân
hàng với nhau để đến lúc này mới giật mình, Việt Nam với
quy mô nền kinh tế nhỏ bé như thế mà có tới gần 50 ngân
hàng thương mại (không kể nước ngoài và liên doanh) với cấu
trúc sở hữu như vậy?
Cho dù vấn đề không ở con số ít hay nhiều, thì khó kiếm ở
đâu ra ở ta ngân hàng nhỏ mà mạnh. Những ngân hàng nhỏ
hiện nay nằm trong số 13 ngân hàng theo mô hình nông thôn
được ngân hàng Nhà nước cho phép "nâng cấp" lên thành
ngân hàng thành thị. Nguyên thuỷ, chúng chỉ có vốn chừng vài
chục đến vài trăm tỉ đồng, sau khi "lột xác" đã phải
lao đầu vào cuộc đua tăng vốn điều lệ lên 3.000 tỉ đồng
cùng các đàn anh đàn chị. Một cuộc đua bằng mọi giá nên
cái giá phải trả cho việc quản trị, nhất là quản trị rủi
ro chưa tương thích, dễ dàng bị bỏ qua.
Nếu như sự tham gia của các ngân hàng thương mại nhà nước
vào các ngân hàng thương mại cổ phần những năm đầu thập
niên 1990, mang ý nghĩa "tái cơ cấu" các ngân hàng cổ phần
này một cách thuần khiết, thì sự ra đời và gia nhập của
các tập đoàn kinh tế nhà nước với tấm thẻ bài "kinh doanh
đa ngành", bức tranh sở hữu ngân hàng trở nên đa sắc hơn.
Rồi thì doanh nghiệp tư nhân cũng có ngân hàng. Rồi thì ngân
hàng này mua cổ phần ở ngân hàng kia. Cái sự chấp nhận
không mạnh trong tình thế "phóng lao" như nói trên đã mang
màu sắc chủ động vì những động cơ khác.
Việc Việt Nam mở cửa – gia nhập WTO đã mang lại niềm hứng
khởi, cho tới lúc này có thể nói là thái quá, đối với
tương lai nền kinh tế cũng như khả năng nhập cuộc của nhà
đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực vốn được cho là nhạy
cảm này (vậy nên mới có làn sóng nhà đầu tư trong nước
đón đầu cơ hội chuyển nhượng lại). Nhưng nếu không có
sự bùng phát của thị trường chứng khoán thì đã không có
cánh cửa lớn cùng lực đẩy vô hình đẩy người người
đầu tư vào chứng khoán ngân hàng.
Trong suốt thời gian dài, cổ phiếu các ngân hàng đứng ở
hàng topten và cơn sốt đó đã làm một bộ phận "thức
thời" trở nên giàu có. Nếu như sự huy động vốn dễ dàng
dưới danh nghĩa ngân hàng trên thị trường chứng khoán khiến
các doanh nghiệp mua cổ phiếu ngân hàng như một hoạt động
đầu tư tài chính, thì sự tăng trưởng gần như liên tục
của tổng lượng tiền gửi vào hệ thống ngân hàng trong
những năm qua, cùng với sự tăng trưởng nóng của thị
trường bất động sản khiến doanh nghiệp có động cơ sở
hữu và sở hữu nhiều ngân hàng nhằm tận dụng quyền uy ông
chủ rút vốn huy động trong dân để phục vụ cho hoạt động
đầu tư nóng của chính mình. Như nghiên cứu "Cải cách cơ
cấu vì mục tiêu tăng trưởng, công bằng và chủ quyền quốc
gia" của các tác giả thuộc chương trình giảng dạy kinh tế
Fulbright đã chỉ ra, "Thoạt nhìn sở hữu chéo hiện nay không
có bất kỳ một lý do chiến lược rõ ràng nào, nhưng nhìn vào
cấu trúc sở hữu và báo cáo tài chính của các ngân hàng thì
có thể thấy việc sở hữu chéo là để tạo điều kiện cho
vay theo quan hệ, cũng như lách các giới hạn cho vay của ngân
hàng Nhà nước". Còn theo đánh giá của nguyên chủ tịch hội
đồng quản trị một ngân hàng thương mại lớn: "Mục tiêu
không còn là kinh doanh ngân hàng nữa mà ngân hàng trở thành
đối tượng để kinh doanh. Ngân hàng trở thành hàng hoá giống
như là những hàng hóa khác. Họ mua rồi thấy được giá thì
bán hay dùng ngân hàng để đi thâu tóm ngân hàng khác, doanh
nghiệp khác".
Ông Nguyễn Quang A, nguyên chủ tịch hội đồng quản trị VP
Bank, người đứng mũi chịu sào cứu ngân hàng này khi nó trên
bờ vực phá sản do nợ xấu thời kỳ 1994 – 1995 kể hồi ấy
những người sáng lập VP Bank – vốn là những ông chủ doanh
nghiệp, chỉ coi, lấy ngân hàng làm "công cụ" để hỗ trợ
cho việc kinh doanh của doanh nghiệp mình, nên cho nhau vay rất
lớn, rồi không thu hồi được. Giả như ông A và bạn bè,
những tay nghiệp dư liều mạng, tự mình dám vận hành VP Bank
nên mới hành động sai lầm như vậy thì đến nay, lỗ hổng
nhân lực không còn quá lớn khi các ngân hàng đã có thể thuê
CEO nước ngoài. Lỗ hổng đang đến từ những động cơ trục
lợi, với sự hỗ trợ của thực tế bất cân xứng thông tin
giữa người uỷ quyền và người thừa hành gây ra rủi ro
đạo đức. Trước đây, VP Bank là một vấn đề riêng lẻ,
thì giờ đây, vấn đề đã mang tính hệ thống mà cấu trúc
sở hữu càng làm cho tình hình phức tạp. Nguy hiểm hơn, hệ
thống thanh tra kiểm soát trong thời gian dài tỏ ra bất lực
trong việc phát hiện vi phạm hay lách luật (mà các vi phạm
liên quan đến sở hữu chéo là điển hình), như thừa nhận
của chính thống đốc ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình khi
trả lời chất vấn của đại biểu tại Uỷ ban thường vụ
Quốc hội vừa rồi.
Nếu lợi nhuận và lợi ích "đen" từ ngân hàng thúc đẩy
việc sở hữu, sở hữu chéo ngân hàng thì điều gì tạo ra
lợi nhuận và lợi ích ấy? Chúng ta đang dán mình dính chặt
vào một mô hình tăng trưởng "kiểu Việt Nam" – theo bề
rộng, mà ở đó tăng trưởng chủ yếu dựa vào sự gia tăng
các nguồn lực đầu vào, đặc biệt là sự thâm dụng vốn
đầu tư nhưng hiệu quả sử dụng vốn lại thấp. Một mô
hình kinh tế như vậy làm lợi cho hệ thống ngân hàng, thúc
đẩy sự bành trướng một cách không có động cơ tự kiểm
soát vì hệ thống này đang cấp tới khoảng 90% vốn cho toàn
nền kinh tế. Đồng thời, nó cũng tạo gánh nặng quá tải cho
hệ thống. Vì vậy mà rủi ro sẽ tăng cao khi chạy theo cái
lợi và khả năng quản trị không đuổi kịp, bằng chứng rõ
nhất là tỷ lệ nợ xấu tăng cao. Đồng tiền có được dễ
dãi thì dễ bị sử dụng thiếu cẩn trọng.
Dọn dẹp lại hệ thống ngân hàng từ "tử huyệt" sở hữu
chéo hay những "yếu huyệt" khác cần phải được đặt
trong tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế. Ở đó, tái cơ cấu
hệ thống ngân hàng thương mại cần phải đặt trong mối liên
hệ với tái cơ cấu đầu tư công và tái cơ cấu doanh nghiệp
nhà nước. Nếu không, nếu vẫn đổ xô vào đầu tư, nhất là
khu vực doanh nghiệp nhà nước, trong khi không tăng được hiệu
quả sử dụng vốn, chính áp lực chính trị sẽ tạo áp lực
tiếp tục bơm vốn và vô hiệu hoá nỗ lực phân bố nguồn
lực cẩn trọng, công bằng.
Tăng trưởng lệ thuộc vào đầu tư, giải cơn khát đầu tư
bắt đầu từ việc giải phóng mình khỏi cơn say tăng trưởng
bằng mọi giá, nhất là khi sự tăng trưởng đó bị đánh giá
là không bền vững, phải đánh đổi với lạm phát, tổn hại
về môi trường.
NGUYÊN LÊ
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121002/nguyen-le-bat-on-tai-chinh-tu-lo-hong-chinh-sach-toi-co-y-lam-trai),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét