Trong lãnh vực chính trị, phát hiện lớn nhất của nhân loại
trong thế kỷ 20 vừa qua không phải là vấn đề dân chủ. Mà
là <em><strong>nhân quyền</strong></em>. Quyền làm người của
mọi người.
Trước, mọi chế độ dân chủ đều ít nhiều có chút khuyết
tật.
Trên nguyên tắc, một chế độ dân chủ dược xây dựng trên
quyền quyết định của dân chúng và nhắm đến việc phục
vụ lợi ích của dân chúng.
Tuy nhiên, trên thực tế, cho đến giữa thế kỷ 20, hầu hết
các chế độ dân chủ đều loại trừ nếu không phải một
số người này thì cũng một số người khác.
Xưa, ở Hy Lạp và La Mã, nó loại trừ toàn bộ phụ nữ,
những người nô lệ, những người nhập cư và những người
dưới hai mươi tuổi. Trong hai thế kỷ 18 và 19, ở hầu hết
các quốc gia được gọi là dân chủ ở Tây phương, cái gọi
là dân chủ chỉ áp dụng cho những người đàn ông da trắng.
Phụ nữ bị loại trừ. Những người da màu cũng bị loại
trừ. Những người dân ở các thuộc địa, bất kể nam hay
nữ, đều bị loại trừ.
Sang đến thế kỷ 20, các nước xã hội chủ nghĩa cũng mệnh
danh là dân chủ, thậm chí, còn được tuyên truyền là dân
chủ nhất, một số đông dân chúng thuộc các giai cấp phi-vô
sản vẫn bị loại trừ; những người bất đồng quan điểm
chính phủ lại càng bị loại trừ, hay nói theo chữ khá thông
dụng hơn ở Việt Nam sau năm 1975, bị xem là phó-thường-dân.
Một thứ công dân hạng hai hay hạng ba. Chứ không phải là
công dân thực sự.
Ý thức được các khuyết tật ấy, nhân loại, một mặt,
thừa nhận các khác biệt về văn hóa trong ý niệm dân chủ;
mặt khác, không ngừng tìm cách để hoàn thiện dân chủ trên
phạm vi toàn cầu. Dù có những khác biệt nhất định, một
nền dân chủ thực sự ở đâu cũng bao gồm bốn yếu tố
chính: cơ chế (mechanism), thiết chế (institution), xã hội dân
sự (civil society) và quyền công dân (citizen rights). Không có cơ
chế (chủ yếu qua cách bầu cử tự do theo nhiệm kỳ) và
thiết chế (vừa phân lập và độc lập, đặc biệt giữa lập
pháp, hành pháp và tư pháp) thích hợp, không thể có dân chủ
thực sự. Nhưng nếu không có xã hội dân sự và quyền công
dân, mọi cơ chế và thiết chế, dù "hiện đại" đến
mấy, cũng không thể bảo đảm được dân chủ.
Trong bốn yếu tố kể trên, khái niệm quyền công dân gắn
liền với khái niệm nhân quyền hay quyền làm người.
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về nhân quyền. Nhưng
định nghĩa căn bản nhất là: đó là quyền căn bản mà
người ta có chỉ vì đơn giản: người ta là con người. Là
người, bất kể màu da, tôn giáo hay giai cấp, ai cũng có những
quyền ấy. Đó là những quyền được san sẻ một cách phổ
quát, đồng đều và thiêng liêng. Phổ quát: ở đâu cũng có.
Đồng đều: ai cũng có. Thiêng liêng: không ai được chiếm
đoạt của người khác.
Trong các quyền gọi là căn bản ấy, có các quyền chính như:
- Quyền được sống (right to live)
- Quyền được xét xử một cách công bình (right to a fair trial)
- Quyền được tự do ngôn luận (freedom of speech)
- Quyền được tự do tư tưởng và tôn giáo (freedom of thought
and religion)
Trong phạm vi một quốc gia, hầu hết các quyền làm người căn
bản ở trên đều trùng hợp với các quyền công dân. Sự khác
biệt căn bản là: quyền làm người có tính chất toàn cầu,
liên quốc gia, bất chấp các thể chế.
Mang một kích thước rộng lớn và căn bản như vậy, khái
niệm nhân quyền không đồng nhất với khái niệm dân chủ.
Dân chủ, như đã trình bày ở trên, bao gồm cả cơ chế và
thiết chế; nhân quyền chủ yếu là những giá trị, với
chúng, các cơ chế và thiết chế chỉ là những phương tiện
để hiện thực hóa chứ không phải là cứu cánh. Dân chủ
nhắm đến việc trang bị quyền lực cho nhân dân, với tư cách
một tập thể; nhân quyền nhắm đến việc trang bị quyền
lực cho từng người, với tư cách cá nhân. Liên quan đến
chính trị, dân chủ quan tâm đến vấn đề ai cai trị ai; nhân
quyền quan tâm đến việc người ta cai trị như thế nào.
Chính vì vậy, một số quốc gia tuy trên danh nghĩa là dân chủ,
ở đó, chính quyền cũng do dân bầu lên đàng hoàng (electoral
democracy), nhưng ở đó, nhân quyền vẫn ít nhiều bị chà
đạp.
Tuy nhiên, ở đây, có mấy điểm cần được nói ngay:
Một, khái niệm dân chủ dựa trên bầu cử chỉ là cách hiểu
thông thường, đơn giản và phiến diện nhất. Nó chỉ đáp
ứng được một trong bốn yếu tố nòng cốt của dân chủ nêu
trên mà thôi. Đó không hẳn là dân chủ thực sự. Chính vì
vậy, người ta mới phân biệt dân chủ tuyển cử (electoral
democracy) với dân chủ thực sự (effective democracy hoặc liberal
democracy).
Hai, nếu có một số quốc gia dân chủ nhưng không tôn trọng
nhân quyền thì, trên thế giới, không hề có quốc gia nào tôn
trọng nhân quyền mà lại không dân chủ.
Nói cách khác, ở đây, có hai luận điểm chính:
Thứ nhất, việc tôn trọng nhân quyền nhất thiết sẽ dẫn
đến dân chủ như một cơ chế để hiện thực hóa sự tôn
trọng ấy.
Thứ hai, nhân quyền chính là một nội dung thiết yếu để dân
chủ thực sự là dân chủ. Có thể nói những phát hiện và
những sự thừa nhận về nhân quyền từ giữa thế kỷ 20
đến nay đã cung cấp cho khái niệm dân chủ một nội hàm mới
khiến nó hoàn chỉnh và hoàn thiện hơn. Đó là một thứ dân
chủ không có tính loại trừ. Dân chủ cho mọi người. Tất
cả mọi người.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121028/nguyen-hung-quoc-dan-chu-va-nhan-quyen),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét