<div class="boxright220"><img
src="http://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2006/03/20060308084602lcd203.jpg"
/><div class="textholder">Tác giả nói trong một nhà nước pháp
trị, mọi hoạt động liên quan đến quốc gia phải minh
bạch</div></div>
Không cần phải chờ đến kết quả "bầu cử" vào ngày 26
và 27 tháng 6/2006 vừa qua tại Quốc hội, ngay từ lúc bế mạc
Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ X, ai cũng biết
Ủy viên Bộ Chính trị nào sẽ đảm nhận những chức vụ
Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Nước và Thủ tướng Chính
phủ.
Dư luận không hề ngạc nhiên khi biết các ông Nguyễn Phú
Trọng, Nguyễn Minh Triết và Nguyễn Tấn Dũng lần lượt
được "tấn phong" vào những vị trí then chốt đó. Điều
đáng tiếc là không một ứng cử viên nào khác xuất hiện
để tranh cử và hòa thêm vào dàn đồng ca dân chủ tại diễn
đàn nghị viện mặc dù đã có nhiều ý kiến đề nghị như
vậy.
Trước khi Quốc hội bỏ phiếu chọn Chủ tịch Quốc hội, ông
Nguyễn Phú Trọng thậm chí còn thừa nhận đã dành phần lớn
thời gian trước đó cho công việc nghiên cứu lý luận và
"chưa hiểu biết nhiều về công tác lập pháp và hoạt động
nói chung của Quốc hội", và để trấn an các đại biểu
của dân, ông cam kết sẽ có "quyết tâm cao và phương pháp
đúng" để làm tròn trọng trách của người đứng đầu cơ
quan lập pháp tối cao.
Đối với hoạt động nghị viện dân chủ trên thế giới,
điều này quả nhiên lạ lùng, bởi lẽ Chủ tịch Quốc hội
là một chức vụ chính trị, rất nhiều người muốn "tranh
dành", các ứng viên phải vận động tranh cử và tìm cách
chứng minh mình có nhiều kinh nghiệm nghị trường và, quan
trọng hơn, có đủ khả năng điều hành một quốc hội đa
thành phần đại diện nhiều lợi ích khác nhau trong xã hội.
Họ không thể là người "khiêm tốn", tự thừa nhận mình
thiếu kinh nghiệm và không cần vận động gì cả, mà vẫn
được… "bầu" với tỷ lệ đa số hầu như tuyệt đối.
Ở khía cạnh khác, trong những phiên họp chất vấn bộ
trưởng trước diễn đàn Quốc hội vừa qua, dân chúng một
phen choáng váng khi nghe các bộ trưởng, sau khi trả lời quanh co
một số vấn đề mà đại biểu của dân cần được giải
đáp thỏa đáng, đã biện minh cho sự yếu kém trong quá trình
thực thi chức trách của mình bằng cách viện dẫn các quyết
định của Đảng, thay vì nêu ra cơ sở pháp lý thuyết phục.
Rõ ràng họ, và không chỉ có họ, luôn cố tình quên rằng
luật pháp và lợi ích dân tộc là điều duy nhất cần phải
được thượng tôn. Thiếu vắng tinh thần thượng tôn luật
pháp và mất đi sự tín nhiệm của cộng đồng dân tộc, thì
dù có cầu viện đến bất kỳ khiêng mũ che chắn nào chăng
nữa và dẫu có tại vị lâu đến đâu chăng nữa, người dân
vẫn không tâm phục và nhìn nhận những chức phận kiểu như
vậy.
<h2>Thể chế hiện hành</h2>
Cơ chế bầu cử nhiều tầng trước các kỳ đại hội đại
biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó những
đại biểu "ẩn danh" (tại Đại hội X con số này là 1.176)
mặc nhiên "đại diện" quốc dân chọn ra các nguyên thủ
quốc gia, là một thực tế lịch sử, dù muốn hay không, từ
nhiều năm nay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam nắm quyền lãnh
đạo đất nước.
<div class="boxright300"><img
src="http://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2006/04/20060425154225203.jpg"
/><div class="textholder">Nên suy nghĩ gì khi các vị trí lãnh đạo
đã được biết trước khi bỏ phiếu chính thức?</div></div>
Khoan bàn đến ưu điểm và nhược điểm của một cơ chế
bầu cử như vậy. Trước hết hãy nhìn khía cạnh "chính
danh" của quy trình lựa chọn các thành viên trong bộ máy lãnh
đạo quốc gia hiện nay. Đối với một thể chế nhà nước
pháp trị, sự "chính danh" gắn liền với tính hợp hiến,
nghĩa là việc bầu cử nguyên thủ quốc gia để quốc dân
"chọn mặt gửi vàng" phải được minh định trong Hiến
pháp, chứ không từ bất kỳ văn kiện chính trị nào khác.
Theo Hiến pháp Việt Nam, Điều 84.7, Quốc hội - vốn do toàn
dân bầu ra - có quyền "bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ
tịch nước, Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, các
Phó Chủ tịch Quốc hội và các ủy viên Ủy ban thường vụ
Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân
tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; phê
chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ
nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và
các thành viên khác của Chính phủ".
Trên thực tế, có thể nói thẳng, ai cũng biết Quốc hội chỉ
"hợp thức hóa" kết quả lựa chọn tại các kỳ Đại hội
Đảng. Đặc biệt gần đây, khi dư luận gây áp lực buộc Bộ
trưởng Giao thông Vận tải Đào Đình Bình từ chức, thậm chí
còn đề nghị cách chức ông này, cựu Thủ tướng Phan Văn
Khải đã "tiết lộ" rằng việc cách chức hoặc miễn
nhiệm một bộ trưởng thuộc thẩm quyền của Ban Bí thư Trung
ương Đảng, chứ không phải của Thủ tướng.
<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div> Ai cũng biết Quốc hội
chỉ "hợp thức hóa" kết quả lựa chọn tại các kỳ Đại
hội Đảng.<img class="quoright" src="/misc/quoright.png"/> <br
class="quoteclear"></div></div>
Tất nhiên, Hiến pháp hiện hành không cho phép Thủ tướng cách
chức một bộ trưởng, nhưng cũng không trao thẩm quyền đó cho
Ban Bí thư. Theo Điều 84.7 nêu trên, chỉ Quốc hội có quyền
phê chuẩn việc cách chức bộ trưởng theo đề nghị của Thủ
tướng. Như vậy, tuy thực quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm và
cách chức bộ trưởng thuộc về Ban Bí thư, song thẩm quyền
này không "chính danh" vì không được hiến định.
Rộng hơn, không chỉ riêng việc bổ nhiệm, miễn nhiệm hay
cách chức này, mà toàn bộ quy trình thông qua quyết định cũng
như đề cử cán bộ cho hoạt động nhà nước trong và ngoài
các kỳ Đại hội Đảng, cũng đều không chính danh như vậy.
Việc điều hành hệ thống quản lý nhà nước với cơ chế
thông qua những quyết sách quan trọng và bầu chọn nguyên thủ
quốc gia, mà trên thực tế do một đảng chính trị quyết
định, dù là đảng cầm quyền, một lần nữa cho thấy Đảng,
chứ không phải nhà nước, đang cai trị quốc gia. Thể chế
chính trị như vậy, trong ngành chính trị học, được định
danh là "đảng trị", chứ không phải "pháp trị".
<h2>Tiến đến thể chế pháp trị thực sự</h2>
Trong xu thế dân chủ hóa hoạt động của Đảng và xã hội sau
Đại hội X, cần phải từ bỏ thể chế "đảng trị" nói
trên để chuyển sang thể chế "pháp trị", đặt đảng cầm
quyền và mọi hoạt động của đảng này dưới sự giám sát
minh bạch của luật pháp.
Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền duy nhất hiện
nay tại Việt Nam. Vai trò lãnh đạo này đã được quy định
trong Hiến pháp hiện hành. Tuy nhiên, toàn bộ hoạt động của
Đảng, vốn ảnh hưởng đến sự phát triển đất nước và
vận mệnh dân tộc, lại không được luật pháp chi phối cụ
thể và do vậy khiếm khuyết tính chất chính danh như đã nêu
trên. Danh không chính thì ngôn không thuận.
Tuy không nói ra, nhưng rõ ràng rất nhiều người đã không tâm
phục khẩu phục khi bị buộc phải mặc nhiên trao quyền
"đại diện" cho 1.176 đại biểu tham gia Đại hội X - mà
họ không được biết danh tính - thay mặt họ thông qua các
quyết sách quan trọng, trong đó có việc lựa chọn nguyên thủ
quốc gia. Hiến pháp không thể mặc nhiên bị các văn kiện
của Đảng "qua mặt" và Quốc hội không thể bị những
quyết định của Đảng đặt trước "việc đã rồi" trên
thực tế.
<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div> Chuyện của một đảng
cầm quyền không chỉ là chuyện riêng của đảng ấy, và
chuyện của 83 triệu dân không chỉ là chuyện riêng của thiểu
số 3 triệu người.<img class="quoright" src="/misc/quoright.png"/> <br
class="quoteclear"></div></div>
Đối với một nhà nước pháp trị, mọi hoạt động liên quan
đến quốc gia đều phải minh bạch. Chuyện của một đảng
cầm quyền không chỉ là chuyện riêng của đảng ấy, và
chuyện của 83 triệu dân không chỉ là chuyện riêng của một
nhóm thiểu số 3 triệu người, thậm chí 1.176 người.
Để củng cố vị trí lãnh đạo của mình trong hiện tại, thay
vì phải cầu viện đến lập luận thiếu thuyết phục về sự
"lựa chọn của lịch sử" trong quá khứ, cần phải chính
danh hóa mọi hoạt động của Đảng Cộng sản bằng luật
pháp, đồng thời trao cho người dân thực quyền thách thức
năng lực của những ứng viên do Đảng giới thiệu, thậm chí
đề cử những ứng viên ngoài Đảng tham gia hoạt động nghị
trường và điều hành quốc gia.
Nói cách khác, phải chuyển từ thể chế đảng trị sang pháp
trị để đạt được "ngôn thuận" trong nhân dân.
<em>Ngày 4/7/2006</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121001/le-cong-dinh-ban-ve-chinh-danh-trong-the-che-phap-tri),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét