Huỳnh Thục Vy - Lạm bàn về Trần Nhân Tông Academy

<center><img src="http://danluan.org/files/u23/danluan_a090.jpg" width="500"
height="300" alt="danluan_a090.jpg" /></center>

Dư luận gần đây bàn tán khá nhiều về sự ra đời của học
viện Trần Nhân Tông và <em>"giải thưởng hòa giải Trần
Nhân Tông"</em>. Nhân dịp này tôi cũng xin mạo muội chia sẻ
vài ý kiến.
 
Đầu tiên, Trần Nhân Tông Academy ra đời trong hoàn cảnh thế
giới chứng kiến và nhiệt thành hoan nghênh những thành tựu
đầu tiên của cuộc hòa giải và thay đổi chính trị ngoạn
mục tại Burma, nên xem như sự ra đời này có thể là một
cách <em>"đánh tiếng"</em> về tương lai chính trị Việt Nam.
<em>"Hạ cánh an toàn"</em> và không bị trừng phạt chính là
điều họ muốn người dân dành cho các vị lãnh đạo Cộng
sản của chúng ta chăng?

Tuy chẳng dám có xét đoán nào về sở học của các vị giáo
sư, tiến sĩ trong Trần Nhân Tông Academy, nhưng xem qua danh sách
nhân sự trong tổ chức này tôi chú ý đến nhiều điểm. Tôi
đặc biệt chú tâm đến ông chủ tịch Thomas Patterson - người
đã ca ngợi ông Hồ Chí Minh ngang tầm Wasington: <em>"sự vô tư
không vị kỉ, sự khiêm tốn mà chúng ta tìm thấy ở cuộc
đời Hồ Chí Minh hay George Washington"</em>. Sự so sánh khập
khiễng đầy dụng ý này chắc chắn không phải xuất phát từ
một nhà nghiên cứu vô tư - người có nhiều điều kiện để
đạt tri kiến tường minh về sự thật lịch sử hơn phần
lớn nhân loại. Trong Trần Nhân Tông Academy còn có một số
vị học rộng tài cao thuộc hàng ngũ trí thức trưởng thành
từ chế độ Cộng Sản hoặc thuộc <em>"thành phần thứ
ba"</em> trước năm 1975, cùng các vị trí thức nước ngoài
đặc biệt là ở Harvard, Hoa Kỳ. Các vị thuộc thành phần
thứ 3 và các vị ở Harvard không hiểu sao cứ làm tôi nghĩ
tới phong trào phản chiến, phong trào chống VNCH và ủng hộ
Cộng Sản ở Harvard và Hollywood trong thời kỳ chiến tranh Việt
Nam. Với trình độ tri thức trung bình, một người như tôi,
thiển nghĩ, cũng có quyền đặt nghi vấn về những con người
này.
 <div class="boxright300"><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2012/09/22/120922114735_thomas_paterson_304x171__nocredit.jpg"
/><div class="textholder">Ông Thomas Paterson, Chủ tịch Viện Trần
Nhân Tông</div></div>

Một tổ chức cổ vũ hòa giải mà lại không hề có sự tham
gia của thành phần trí thức từng là nạn nhân Cộng Sản. Các
vị có thiện chí hòa giải thực sự hay không, tôi chưa dám
bàn đến, nhưng khi muốn hòa giải thì điều tối thiểu là
phải có đầy đủ các bên liên quan. Ví như có một người A
đánh người B bị thương, muốn hòa giải thì trong bàn hòa
giải ấy phải có anh A và anh B, cả những người bên A và bên
B; chứ không thể chỉ có anh A và những người liên quan đến
anh, hay những người bàng quan đứng giữa (thành phần thứ ba)
mà thiếu đi sự có mặt của anh B. Chưa nói đến nội dung hòa
giải và khả năng hòa giải, thành phần của <em><em>"hội
đồng hòa giải"</em></em> này cũng khiến người ta ngay từ
đầu đã không khỏi nghi ngờ.
 
Thứ hai, về hình tượng Trần Nhân Tông, theo cách nhìn của cá
nhân tôi, Ngài là một vị vua đáng ngưỡng phục, cả với vai
trò người đứng đầu quốc gia và tư cách một cá nhân bình
thường. Với vai trò người lãnh tụ chính trị, ông đã lãnh
đạo cuộc chiến đánh đuổi quân Nguyên thành công, củng cố
sự ổn định của chính sự triều Trần và phát triển quốc
gia. Ông còn là người góp phần mở rộng lãnh thổ nước
Đại Việt về phía Nam. Đứng trên lập trường luân lý công
bằng của nhân loại, lấy đất của nước người không thể
gọi là Nhân; nhưng với địa vị của một ông vua nước
Việt, ông không những không đáng trách mà còn là người có
công. Trong chính thể quân chủ, một nguyên thủ quốc gia mà
giữ gìn và mở rộng được quyền lợi của đất nước thì
đó đã là một người cai trị thành công. Điều đáng nói ở
đây là có một khả năng không thể tránh khỏi: giá trị tạo
nên một nguyên thủ tốt lại mâu thuẫn quyết liệt với giá
trị tạo nên một con người tốt. Bởi vậy, với vị trí một
cá nhân, Trần Nhân Tông đã bỏ việc chính trị phiền hà để
lên núi xuất gia. Điều này cho thấy một sự nhận thức rõ
về thân phận con người trên thế gian và một quyết định
dứt khoát chấm dứt mâu thuẫn giữa một bên là một ông vua
bất chấp thủ đoạn và một cá nhân bình thường, thiện
hảo. 
 
Nhìn vào cuộc đời vị vua này, tôi nhận thấy một diễn
tiến mỹ mãn, một kết thúc có hậu và một lựa chọn đứng
trên thiên hạ nhưng điều này không đồng nghĩa với việc
tất cả những gì ông làm đều đúng và đều có thể áp
dụng cho thời đại chúng ta. Tên tuổi Trần Nhân Tông tất
nhiên xứng đáng để đặt cho bất cứ học viện nào, nhưng
không phải vì <em>"tinh thần Hòa giải"</em> theo cách mà
chúng ta gán ghép cho ông (sẽ nói ở phần sau), mà vì công lao
thực sự đối với đất nước (như là một vị vua và một
nhà văn hóa).

Con người là luôn sai lầm nên việc ca ngợi ông như một bậc
thánh là quá miễn cưỡng, ấy là chưa nói đến việc
<em>"thánh hóa"</em> ông để làm bình phong che đậy một
dụng ý nào đó. Biến ông thành một tấm gương đạo đức cao
cả để định hướng cho một ý đồ của chúng ta là một
hành vi lợi dụng lịch sử trắng trợn. Ông đã là một nhân
vật lịch sử, xin đừng sử dụng ông trong những vấn đề mà
thời đại chúng ta phải đối mặt. Cá nhân tôi luôn đề cao
việc sử dụng những giá trị đương đại để giải quyết
những vấn đề đương đại. Việc sùng bái cá nhân, chẳng có
tác dụng giải quyết triệt để vấn đề hôm nay mà còn gây
ra những hệ lụy tai hại trong nhận thức của công chúng.
Chúng ta không cần bất cứ tượng đài cá nhân <em>"hậu Hồ
Chí Minh"</em> nào nữa.

 Thứ đến, xin lạm bàn về câu chuyện mà nhà sư Thích Nhất
Hạnh kể về vua Trần Nhân Tông. Chuyện kể rằng, sau khi đánh
xong giặc Nguyên, nhà vua đã cho đốt tất cả các tài liệu bí
mật ghi về việc các cận thần của ông đã hợp tác với
quân Nguyên và nói rằng: <em>"Đất nước ta cần sự hòa
giải và hàn gắn chứ không cần sự trừng phạt"</em>.
Trước tiên, xin đừng nhìn mọi việc dưới nhãn quan luân lý
dễ dãi. Bởi luân lý là quan trọng nhưng không phải lúc nào
nó cũng là chìa khóa giải quyết vấn đề của nhân loại.
 
Thời quân chủ, ông vua chính là luật pháp, là nguyên tắc tối
thượng, ông muốn bắt tội ai thì bắt, tha cho ai thì tha. Một
khá năng lớn là: những người mà nhà vua không trừng phạt và
giấu kín cả hành động phản quốc của họ là hoàng thân
quốc thích; cho nên sự ân xá của ông chỉ là để bảo vệ uy
danh của hoàng triều. Quả thật, hành động cá nhân tùy tiện
của một ông vua chính là đặc trưng của chính thể quân chủ
chuyên chế. Ở đây, luật pháp trong tay ông và ý dân có thể
là điều ông không cần màng đến. Dù là một vị vua anh minh,
có gì đảm bảo quyết định của ông không cảm tính, không
phù hợp và không vị nể tình riêng?
 
Trong thời đại pháp trị này, tất cả mọi người, kể cả
một nguyên thủ quốc gia, đều hành xử trong sự điều chỉnh
và chế tài của luật pháp. Một vị nguyên thủ dù tài năng
xuất sắc cũng không thể đưa ra những quyết định tùy tiện
và độc đoán. Một kẻ có tội đáng bị trừng phạt phải do
pháp luật quyết định chứ không phải dựa trên quyết định
cá nhân của người cầm quyền.

Không biết câu chuyện ấy có thật hay không và được lấy ra
từ tài liệu lịch sử nào, nhưng dẫu nó là thật thì việc
này cũng chỉ cho thấy tính chất độc đoán của quyền lực
quân chủ. Tôi viết những dòng này không nhằm đả kích cá
nhân vua Trần Nhân Tông, mà nhằm chỉ ra cái khiếm khuyết tất
yếu của nền chính trị quân chủ. Và từ đó, sẽ thấy thật
vô lý nếu lại lấy cái giá trị khiếm khuyết đó để áp
dụng cho thời đại này, dù nhân danh Hòa giải hay gì đi nữa.
Chúng ta không thể lấy cái luân lý cũ, cái nguyên tắc cai trị
cũ ra để áp đặt vào thời đại mới, lấy một câu chuyện
mang đầy màu sắc quân chủ để cổ vũ hòa giải trong thời
pháp trị. Nếu làm vậy, thì một là chúng ta quá vô lý, hai là
chúng ta có ý đồ ám muội.

Còn câu chuyện về hòa giải đã tốn khá nhiều giấy mực và
dấy lên nhiều cuộc tranh luận chưa ngả ngũ, tôi không dám
bàn đến, chỉ xin nói rằng: Nếu anh A đánh anh B bị thương
thì còn bàn đến chuyện hòa giải để mang hai anh lại, cùng
ngồi vào bàn nói chuyện với nhau, để anh A nói chuyện xin
lỗi và bồi thường cho anh B. Cần phải lưu ý trong chuyện
này, anh A phải là người chủ động, có thiện chí thực sự,
và phải nhận thức được lỗi lầm của mình. Anh A phải mang
tiền thuốc men và thành khẩn đến nhà anh B nói chuyện hòa
giải, để mong anh B khỏi kiện ra tòa; chứ không phải cứ
trịch thượng ngồi nhà, rồi cho người ra đánh tiếng trước
cổng nhà, rêu rao về hòa giải. Còn trường hợp anh A đánh
anh B chết thì theo luật pháp, dù gia đình anh B có muốn tha cho
anh A cũng không được, vì hành vi của anh A lúc này là tội
phạm hình sự không chỉ lấy đi tính mạng của cá nhân anh B
mà còn xâm phạm đạo đức và ảnh hưởng nghiêm trọng đến
cách cư xử bình thường của xã hội. Lúc này, vai trò giải
quyết vụ việc phải được giao cho luật pháp, chứ không ai
có thẩm quyền bàn đến trừng phạt hay tha thứ. Sau khi Công
lý được thực thi thì mới tính đến chuyện hòa giải giữa
hai gia đình A và B. Thật vậy, Hòa giải cần một số điều
kiện, mà Công lý là điều kiện không thể bỏ quên.
 
Để kết thức bài viết, tôi xin chia sẻ rằng: học viện
Trần Nhân Tông có nhiều nhân sự và cố vấn phương Tây,
nhưng điều đó không phải là một bảo chứng hữu hiệu cho uy
tín và giá trị của học viện này. Sau buổi trao giải thưởng
vắng mặt cho hai chính khách Burma và những phát hiện của công
luận về việc đưa thông tin không đúng sự thật của tổ
chức này, học viên Trần Nhân Tông xem như đã mở đầu
<em>"vở kịch"</em> không được thành công. Và nhân đó,
chúng ta cũng cảm nhận được rằng: uy tín của một tổ chức
không đến từ thành phần nhân sự khoa bảng bằng cấp đầy
mình, mà đến từ thời gian làm việc nghiêm túc trong tinh thần
trách nhiệm và tôn trọng sự thật.
 
Là một người ít học, ít tuổi nhưng lại hay nói thật những
điều mình nghĩ, tôi rất mong nhận được cái nhìn bao dung từ
độc giả. Thành thật mong rằng, tranh luận không đẩy người
ta ra xa nhau mà mang chúng ta đến gần nhau trong tinh thần mưu
cầu sự thật.
 
<strong>Huỳnh Thục Vy</strong>

Tam Kỳ ngày 15 tháng 10 năm 2012

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20121025/huynh-thuc-vy), một số đường
liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé
thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể
bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách
vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!