Việt Nam đã được báo chí quốc tế nhắc đến nhiều trong
những tuần gần đây, nhưng tất cả đều là những điều
không tốt đẹp. Nền kinh tế năng động của Việt Nam, mảng
mang lại nhiều tin tức nhất trên các phương tiện truyền
thông trong những ngày qua, được thay thế bởi suy giảm kinh
tế, tranh giành chính trị và các vụ bắt giữ lãnh đạo ngân
hàng có mối quan hệ mật thiết với lãnh đạo của đảng.
Cách đây vài năm, vì sự tăng trưởng kinh tế đáng kể –
khoảng 7% một năm – Việt Nam được xem là một trong những
thị trường mới nổi nóng nhất của thế giới và ngôi sao
đang lên ở châu Á với mục tiêu bắt kịp với các nước
láng giềng. Tuy nhiên, tất cả điều đó trở nên rõ ràng hơn:
nền kinh tế của đất nước nay đã giảm đáng kể, báo hiệu
phép màu kinh tế đã kết thúc. Hiện nay Việt Nam phải đối
mặt với những khó khăn nghiêm trọng, bao gồm lạm phát và
nợ nầng tăng cao cũng như những lo ngại về cuộc "sụp
đổ kinh tế". Hơn nữa, những năm có tăng trưởng mạnh
dường như đã đi qua và một số vấn đề về cấu trúc cố
hữu ngày càng hiện ra lớn hơn.
<div class="boxright320"><img
src="http://phiatruoc.info/wp-content/uploads/2012/09/Nguyen-Tan-Dung_Truong-Tan-Sang.gif"
/></div>
Tương tự như Trung Quốc, nền kinh tế Việt Nam bị chi phối
bởi các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), trong đó chính phủ sử
dụng DNNN như một phương tiện để duy trì quyền kiểm soát
chính trị đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp
nhà nước được điều hành bởi các quan chức có mối quan
hệ với hệ thống chính trị và thường thì họ không đủ
năng lực. Họ là những người mở rộng kinh doanh của DNNN sang
các lĩnh vực mà họ có rất ít chuyên môn, thậm chí là hoàn
toàn không có. Kết quả là nạn tham nhũng, quản lý yếu kém
cùng với các khoản nợ rất lớn từ đó trở nên phổ biến.
Một ví dụ đáng chú ý là Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy
Việt Nam, được biết đến với tên gọi Vinashin. Tập đoàn
này hầu như gần bị phá sản với khoản nợ trị giá lên
đến 4,5 tỷ USD, khoảng 4,5% GDP của cả nước. Tổng công ty
Hàng hải Việt Nam, hoặc Vinalines, cũng mang số nợ tổng cộng
lên đến 2 tỷ USD. Một số DNNN khác, như Tập đoàn Điện
lực Việt Nam (EVN), cũng đang đối mặt với các khoản nợ
khổng lồ và được xem như một món nợ xấu khác chuẩn bị
bùng nổ, đặc biệt tại thời điểm mà kinh tế đang suy
thoái.
Hai lý do sâu xa đối với nền kinh tế tai ương của Việt Nam
là chủ nghĩa thân hữu, trong đó được đánh dấu bởi các
mối liên kết chặt chẽ giữa các ông trùm giàu có và các quan
chức hàng đầu trong chính phủ, và sự xuất hiện của các
nhóm lợi ích áp dụng sự ảnh hưởng của họ lên nền chính
trị Việt Nam. Theo Carlyle Thayer, một chuyên gia nổi tiếng về
chính trị Việt Nam, nói rằng trong quốc gia cộng sản này,
"không một ai có thể tích lũy được nhiều tài sản mà
không có mối quan hệ mật thiết với các đảng viên mạnh mẽ
trong Đảng Cộng sản Việt Nam".
Việc bắt giữ Nguyễn Đức Kiên hồi tháng trước, người
đồng sáng lập Ngân hàng Thương mại châu Á – một trong
những ngân hàng lớn nhất Việt Nam, là một trong các trường
hợp cụ thể nhất. Trước khi bị bắt và bị cáo buộc
"hoạt động kinh doanh bất hợp pháp" hôm 20 tháng Tám, ông
Kiên điều hành rất nhiều doanh nghiệp gồm hai câu lạc bộ
bóng đá mà qua đó ông đã tích lũy được rất nhiều của
cải ước tính lên đến khoảng gần 1 tỷ USD. Một số người
cho rằng ông Kiên có mối liên kết chặt chẽ với Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng và những người bên trong, bao gồm cả con gái
của ông Dũng, bà Nguyễn Thanh Phượng – một trong những nhân
vật đang hoạt động trong ngành ngân hàng tư nhân tại nước
này.
Ông Kiên không phải là người giàu có đầu tiên bị thất
sủng trong thời gian qua. Cựu giám đốc Vinalines , ông Dương
Chí Dũng, người đã bị cáo buộc là "tội phạm kinh tế",
đã bị bắt hôm ngày 5 tháng Chín bởi một lệnh truy nã quốc
tế, và cựu chủ tịch Vinashin là ông Phạm Thanh Bình đã bị
tòa bác đơn kháng cáo mức án tù 20 năm giam với tội ""cố
ý vi phạm các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế"
hôm 30 tháng Tám. Tương tự như ông Kiên, cả hai nhân vật này
được xem là có quan hệ gần gũi với ông Nguyễn Tấn Dũng.
Ông Thayer và một số các nhà phân tích cho rằng, các vụ bắt
giữ gần đây có thể ám chỉ các hoạt động được điều
phổi bởi Chủ tịch Trương Tấn Sang, đối thủ của Thủ
tướng, nhằm làm suy yếu ông Dũng. Ông Dũng được cho là
kiến trúc sư của chính sách tăng trưởng mạnh nhưng có nguy
cơ cao và người ủng hộ phát triển kinh tế theo mô hình tập
đoàn chaebol của Hàn Quốc, trong đó bao gồm Vinashin và
Vinalines.
Các vụ bắt giữ trong thời gian qua cũng được cho là có liên
quan đến chiến dịch "phê và tự phê" đang diễn ra trong
Đảng Cộng sản, nhắm vào việc tìm kiếm và chấn chỉnh
những thiếu sót trong đội ngũ cán bộ hàng đầu của Đảng.
Các bài diễn tập này, mặc dù không phải là mới, đã từng
diễn ra như một nghi lễ trong quá khứ. Nhưng hiện nay chiến
dịch đã trở thành một ưu tiên hàng đầu, bởi nó được xem
là điều quan trọng để tăng cường vai trò cũng như tính hợp
pháp của Đảng, thậm chí sự tồn tại của Đảng ngày càng
bị đe dọa. Trong thực tế, sự bất bình đang lan rộng trong
công chúng về mực sống ngày càng xuống cấp, khoảng cách
giàu nghèo gia tăng và các vụ thu hồi đất đai bất công đã
trở nên trầm trọng hơn cùng với những lời chỉ trích mạnh
mẽ về giới tinh hoa chính trị, tham nhũng và chủ nghĩa thân
hữu. Các lãnh đạo Đảng đã bắt đầu lo sợ về mức độ
bất mãn và oán giận trong công chúng hiện nay có thể tạo ra
mối đe dọa trực tiếp cho chế độ.
Tuy nhiên, trong khi việc giam giữ ông Kiên và những nhân vật
cao cấp chứng minh Đảng sẵn sàng hành động để hạn chế
sự phung phí, tham nhũng, quản lý yếu kém và chủ nghĩa thân
hữu giữa các tầng lớp kinh doanh, nhưng họ vẫn làm quá ít
trong việc giải quyết những vấn đề kinh tế sâu xa của
đất nước – thậm chí họ không đưa ra mục đích giải
quyết nào cụ thể cả. Thay vào đó, ông Kiên được xem như
là một nạn nhân trong cuộc đấu đá nội bộ giữa các giới
tinh hoa chính trị trong Đảng hoặc một vật tế thần cho các
thất bại kinh tế của họ.
Đối với một số nhà quan sát, vấn nạn tham nhũng, quản lý
yếu kém và chủ nghĩa tư bản thân hữu không phải là các
nguyên nhân gốc rễ gây ra căn bệnh kinh tế Việt Nam ngày nay,
ngược lại đó chỉ là các triệu chứng. Theo ông Nguyễn Đăng
Doanh, kinh tế gia hàng đầu tại Việt Nam, cho biết rằng để
đối phó với những thách thức mà đất nước phải đối
mặt, Việt Nam cần thực hiện các cải cách cơ bản và cấp
bách, chẳng hạn như sửa đổi hiến pháp hiện hành để cho
phép "cân bằng và kiểm soát quyền lực, minh bạch và cởi
mở hơn". Về mặt kinh tế, Việt Nam cũng cần phải cải cách
cơ bản và khẩn trương đối với tất cả các doanh nghiệp
nhà nước.
Ông Doanh cũng nhấn mạnh rằng để thực hiện các cải cách
như vậy thì Việt Nam cần có ý chí chính trị mạnh mẽ và
đặc biệt phải có "lãnh đạo kiên quyết cải cách, người
sẵn sàng thực hiện các cải cách". Tuy nhiên, các dấu hiệu
mới nhất không được sáng sủa lắm: Việt Nam tiếp tục đàn
áp những tiếng nói bất đồng chính kiến, đặc biệt là
những người kêu gọi dân chủ, cởi mở và minh bạch, cho
thấy rằng các nhà lãnh đạo không sẵn sàng và cũng không
quyết tâm để thực hiện các cải cách quan trọng đó. Hiện
vẫn chưa rõ các hậu quả của việc thiếu thiện chí đó sẽ
diễn ra như thế nào.
_____
[*] Loc Doan là nghiên cứu viên trong Chương trình châu Á tại
Viện Chính sách Toàn cầu. Hiện ông đang hoàn thành luận án
tiến sĩ về chủ nghĩa liên vùng (interregionalism) và mối quan
hệ EU-ASEAN tại Aston University.
Tựa đề do CTV Phía Trước đặt lại từ bài "<a
href="http://www.worldpoliticsreview.com/articles/12376/despite-slowing-economy-vietnam-resists-reforms">Despite
slowing economy, Vietnam resists reforms</a>".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/tin-tuc/20120928/viet-nam-lanh-dao-chua-thuc-su-quyet-tam-cai-cach),
một số đường liên kết và hình ảnh có thể sai lệch. Mời
độc giả ghé thăm Dân Luận để xem bài viết hoàn chỉnh. Dân
Luận có thể bị chặn tường lửa ở Việt Nam, xin đọc
hướng dẫn cách vượt tường lửa tại đây
(http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét