Lá thư gửi anh chị em ruột

<div class="special_quote">Tôi nhận được lá thư dưới đây của
một độc giả thân quen. Sau khi gửi cho những anh chị em trong
gia đình, anh ấy nhờ tôi biên tập và gửi đến Dân Luận như
một lời sẻ chia với mọi người, đặc biệt đối với thế
hệ trẻ.

Tên tác giả và những thân nhân được viết tắt

Xin giới thiệu đến bạn đọc.

Nguyễn Ngọc Già</div>

<strong>
Chào mọi người.</strong>

Thật ra tôi có đắn đo một chút, trước khi quyết định dùng
chữ "mọi người", nếu có ai đó phiền lòng thì lượng thứ
cho tôi. Tôi đang viết bằng những gì thật nhất mà tôi có
thể nghĩ ra.

Ngồi nhìn lại quá khứ, mới đó mà đã mấy chục năm sống
làm người. Tất cả chúng ta đều không còn trẻ.

Nghĩ lại, tôi thấy tất cả chúng ta sống với nhau thật hời
hợt và gượng gạo. Tất nhiên, trong đó có tôi, khi tôi dùng
chữ "chúng ta" trong lá thơ này.

Ngoài sự hời hợt và gượng gạo, chúng ta không có sự tôn
trọng lẫn nhau. Tôi không tôn trọng mọi người và mọi
người cũng vậy. Chẳng ai tôn trọng ai!

Do đó, tôi nghĩ dù sao chúng ta cũng nên nói hết với nhau một
lần.

Mọi người trong chúng ta đã trở thành cái gì đó thật xa
xôi với nhau.

Đâu đó, trong một góc khuất tâm hồn, hoặc một thoáng nào
đó, tôi chợt giật mình nhận ra, tôi cũng đã từng có một
đại gia đình với cha, với mẹ, với anh, với chị. Tôi đã
đánh mất nó và nó cũng đã bỏ rơi tôi. Đó là gia đình
chúng ta - nơi mà ngày xưa những người ruột thịt chung sống
với nhau dưới một mái nhà.

Dù sao đối với tôi, đó cũng là dĩ vãng. Một dĩ vãng vừa
buồn, vừa tủi kể cả những gì tăm tối nhất mà chúng ta
không may mắn trải qua thời thơ ấu, tuổi thanh niên trong một
gia đình không được giáo dục lòng nhân ái, lương thiện và
tôn trọng lẫn nhau.

Chúng ta cũng không được dạy phải biết hỗ trợ và giúp
đỡ nhau trong lúc nguy nan, khốn khó. Chúng ta thật thờ ơ và
lãnh đạm; chỉ biết vun vén lợi ích cá nhân, bất chấp anh
chị em mình đang khổ sở, bế tắc và nguy nan.

Chúng ta đã sống thật hẹp hòi và chấp nê, bắt bẻ nhau
từng câu nói. Thêm vào đó là sự ẩn ức và khinh khi lẫn
nhau, nhưng không bao giờ dám nói thật, nói hết ra bằng tấm
lòng ruột thịt.

Chúng ta lớn lên trong nghèo khó. Cũng từ "cái nghèo", chúng ta
hắt hủi và ghẻ lạnh nhau, vì sợ phải tốn tiền cho nhau,
để rồi khi vài người trong chúng ta khá hơn, chúng ta hả hê,
mãn nguyện! Nỗi phẫn uất vì bị khinh khi lúc nghèo hèn đã
có thời cơ ngẩng mặt mà hãnh tiến! Tình cảm chai lì một
phần cũng từ đó! Sự đố kỵ cũng từ đó mà tăng lên.

Một góc nhìn khác, vài "người nghèo" trong chúng ta lại nghiễm
nhiên coi những đứa có tiền phải có bổn phận và trách
nhiệm chu cấp cho họ, đứa nào không làm như vậy, đứa đó
là keo kiệt và bạc bẽo! Thật bất công. Cái bất công của
những người nghèo mang lại! Họ muốn sống thân "tầm gởi"
suốt đời và dạy cho con cái họ cũng "tầm gởi" nốt! Họ
tự nguyện làm thân "tầm gởi" và buộc người khác phải xem
họ là kiếp "tầm gởi" mà cưu mang!

Không những thế, chúng ta dè bỉu sau lưng nhau, khi việc nói
thẳng có nguy cơ gây cãi cọ hoặc ẩu đả. Đôi khi tôi buồn
cười, chúng ta như những ông già, bà già mà tính khí như thanh
niên với bầu máu nóng hổi và cư xử với nhau thật bốc
đồng, xốc nổi!

Nếp nhà gia đình chúng ta là nếp phong kiến hủ lậu, tiểu
nông vặt vãnh; thêm một chút gì đó khá man rợ và lạnh lùng!

Không biết mọi người nghĩ sao, riêng tôi, tôi nhớ hầu như
tuổi thơ của tôi chỉ được dạy phải luôn cúi đầu trước
người lớn, cắn răng trước bạo lực của người lớn và
chấp nhận những sỉ nhục, đòn roi kể cả cái chén phang vào
mặt, cái cây phang vào đầu. Ba của chúng ta và chúng ta đã
hành xử với nhau như những tên côn đồ máu lạnh!

Bất chấp đúng sai, chúng ta luôn được dạy "Đứa nhỏ phải
phục tùng đứa lớn". Chúng ta không sống với nhau như những
người ruột thịt, biết sẻ chia thật lòng. Tất cả những
cái mà chúng ta từng nghĩ là san sẻ giúp đỡ, thật ra là
những cái gì hào nhoáng bên ngoài, để chứng tỏ bản thân ta
là "người tình cảm"! Để ta khoác lên lớp áo đạo đức
trước cha mẹ, trước anh chị em.

Khi chúng ta giúp anh chị em một chút gì đó, chúng ta luôn đòi
người đó phải ghi ơn suốt đời như một món nợ không bao
giờ trả nổi! Mọi người có thấy bản thân từng người
chúng ta quá hẹp hòi không? Và ti tiện nữa! Chúng ta huênh
hoang, khoác lác và sĩ diện hão. Nấp phía sau những gì tưởng
là tốt đẹp đó, chúng ta luôn nghi kỵ và dò xét, luôn ngờ
vực và dè bỉu, kể cả sự đố kỵ và dèm pha chen lẫn thủ
đoạn nhằm lợi dụng lẫn nhau. Chúng ta thật rởm đời với
cái "truyền thống gia đình cách mạng" mà chúng ta bị gieo rắc
vào đầu suốt hơn 40 năm qua.

Những người lớn thì luôn đòi những đứa nhỏ hơn trong nhà
phải biết kính trọng họ, trong khi những người lớn đó
không sống thật và cũng không chứng tỏ được những việc
làm đứng đắn, để cho những đứa nhỏ hơn thấy cần kính
trọng. Thay vào đó, những đứa nhỏ hơn chỉ sợ. Chỉ SỢ
mà thôi. Ban đầu là sợ đứa lớn đánh mình mà mình không
chống cự lại nổi. Từ đó, những đứa nhỏ hơn đâm ra ghét
và khinh vì thấy người lớn chỉ phân biệt đối xử khắt
khe. Ba chúng ta thì luôn đứng về phía những đứa con nào mà
làm ông hãnh diện, để ông đi khoe với bạn bè, bà con! Ngay
trong gia đình, chúng ta đã sống hợm hĩnh, kỳ thị, rẻ rúng
với nhau như thế! Ngay trong gia đình, chúng ta đã được "phân
loại công dân", người là "công dân hạng I", kẻ là "công dân
hạng II" (!)

Ai trong gia đình chúng ta cũng nóng như lửa, thật khó mà ôn
tồn nói với nhau. Đối thoại bình đẳng và tôn trọng là
điều quá xa lạ trong chúng ta. Ai cũng giành phần phải, phần
đúng, phần hay về mình mà chẳng ai chịu lắng nghe ai! Tất
cả chúng ta quá cực đoan, thiển cận và dốt nát. Chính từ
trong đó, đã sản sinh ra mỗi người chúng ta đầy bi hận, căm
thù, đố kỵ, tham lam, giành giựt. Tệ hơn, chúng ta "truyền"
lại cái "tinh túy" đó cho con, cháu chúng ta. Mọi người có
thấy bản thân chúng ta đầy dẫy tội ác? Gia đình chúng ta
lâm vào tội lỗi với nhau mà không ai nhận thấy. Chúng ta
sống quá vị kỷ, chẳng bao giờ nghĩ đến "Luật Nhân Quả",
mà chính gia đình mình, tự gây ra cho nhau, để sau đó nhận
lãnh hậu quả thê thảm và chỉ biết đổ thừa lẫn nhau.

Chúng ta thích bói toán, cầu mong điều tốt đẹp cho mình,
nhưng chúng ta chưa bao giờ nghĩ tốt đẹp cho nhau, làm tốt
đẹp vì những người ruột thịt, nói gì cho người khác!
Chúng ta thích nói về "tình cảm", "nhân nghĩa", "một giọt máu
đào hơn ao nước lã" v.v... nhưng chúng ta làm thì ngược lại,
miễn sao có lợi cho riêng bản thân.

Chúng ta có thể ăn chay ngày rằm, cúng cô hồn vào rằm tháng
7, mỗi đêm chúng ta thắp nhang cho Phật, cho ông bà, cha mẹ,
ngày giỗ cha mẹ chúng ta làm đình đám v.v... những điều
tưởng tốt đẹp đó là dành cho ai?

Ngày cha mẹ mất, chúng ta quyết tổ chức ma chay sao cho thật
lớn, kèn trống, chụp hình, quay camera cho thật hoành tráng để
chòm xóm, bà con nhìn vào mà... "nể trọng" và "ngưỡng mộ".
Quả là một vở bi hài kịch lố lăng ! Trong chúng ta, có
người còn đòi đem xác cha, xác mẹ về hoàn tại nhà mình
để chứng tỏ là "người con đại hiếu", trong khi cha mẹ còn
sống thì lãnh đạm, thờ ơ. Chúng ta hoàn toàn là những kẻ
hình thức, lố bịch, giả tạo. Chúng ta đã dùng cái chết
của cha, của mẹ như là những mỹ phẩm hảo hạng đắt tiền
để thoa son, trát phấn lên bộ mặt đạo đức của chính
chúng ta, để thiên hạ ngắm nhìn "dung nhan diễm lệ" của
những con người "vô vàn đạo đức"! Chúng ta thật đáng phỉ
nhổ!

Khi chúng ta rơi vào hoàn cảnh bế tắc, cùng quẫn, chúng ta kêu
trời, than van số phận, chê trách anh chị em lạnh nhạt. Rồi
chúng ta tìm cách trả đũa. Trả đũa cho hả hê những kẻ nào
làm chúng ta đau khổ. Ai trong chúng ta cũng cho mình là người
khốn khổ nhất, còn người khác thì không! Nhưng chúng ta không
bao giờ nghĩ về những điều xấu, điều ác mà chúng ta vô tư
làm! Trong chúng ta, hình như không có khái niệm SÁM HỐI và
thảng thốt nghĩ lại quá khứ tội lỗi nhiều chục năm qua?!
Chúng ta dẫm đạp lẫn nhau, chì chiết lẫn nhau, khinh bỉ lẫn
nhau, miệt thị lẫn nhau và ghẻ lạnh lẫn nhau, còn tệ hơn
người dưng nước lã!

Tôi và mọi người đều là những kẻ đạo đức giả không
hơn không kém!

Điều đáng sợ hơn, chính chúng ta không thấy hoặc không chấp
nhận tư duy đó đã gieo vào đầu, đã mọc rễ trong tim ta và
nó lớn lên theo năm, theo tháng để hình thành nên cá tính của
từng chúng ta. Chúng ta được dạy dỗ bằng đòn roi, mắng
chửi, ẩu đả, lừa dối, thủ đoạn, trục lợi cá nhân, xem
những người anh chị em chỉ là công cụ trong tay mình để
lợi dụng và sai khiến. Có lẽ vì thế, tâm hồn chúng ta trở
nên sỏi đá.

Trong tâm hồn sỏi đá đó, nỗi sợ hãi cũng dần hình hành.
Nó - nỗi sợ hãi lẫn sự quy phục, lớn lên từng ngày, từng
giờ theo chúng ta.

Nỗi sợ hãi đã chảy vào từng mạch máu và nuôi chúng ta lớn
lên từng ngày. Nỗi sợ hãi triền miên cho đến sau này khó
gột rửa. Cũng chính từ sợ hãi mà chúng ta co rúm lại trước
nỗi khổ đau của anh chị em. Chúng ta, mạnh ai lo thân nấy.
Từ nỗi sợ hãi như: sợ liên lụy, sợ phiền phức, sợ trả
giá, sợ mất công, sợ rắc rối, sợ anh em lừa lọc, sợ anh
em nhờ vả, mượn tiền rồi không trả, cả những thủ đoạn
định cướp tài sản của nhau v.v... mà chúng ta chỉ muốn yên
thân và chúng ta sẵn sàng ngoảnh mặt với ngườ ruột thịt,
sẵn sàng bắt tay với người dưng để mà lo ấm thân. Từ
đó, chúng ta trở nên yếu đuối và đớn hèn. Chúng ta trở
nên vị kỷ và chia rẽ cũng bởi từ nỗi sợ hãi ngấm sâu
trong chúng ta ! Chúng ta không còn niềm tin với nhau từ lâu
lắm rồi! Nhưng không ai chịu nói, không ai dám nói!

Chúng ta trở thành những kẻ vô trách nhiệm đối với nhau và
đối với cả con cháu chúng ta. Cũng từ nỗi sợ hãi đó mà
gia đình chúng ta tan tác, mỗi người một hướng!

Đi kèm với nỗi sợ hãi là sự quy phục trong gia đình. Từ
quy phục trong gia đình, nó đã dẫn dắt chúng ta ra đời, vào
nơi làm việc, đến chốn kinh doanh, để sự quy phục tiếp
tục sinh sôi nẩy nở như chúng ta đã cảm được trong cuộc
sống. Quy phục diễn ra 2 hình thức. Một là chúng ta phải quy
phục người khác, hai là chúng ta buộc người khác quy phục
mình. Chúng ta biến thành những kẻ độc tài mà không hay
biết. Khi chúng ta không thể chấp nhận quy phục trước những
kẻ dốt nát hơn mình, hợm hĩnh hơn mình, ngạo mạn hơn mình
và vì vì lợi ích chúng ta bị xâm phạm, bị chà đạp, kể
cả sự giành ăn cật lực, lúc đó chúng ta vùng lên chống
lại trong trơ trọi, cô đơn bởi chúng ta hiểu: "mạnh ai nấy
lo"!

Vòng tròn tiếp tục diễn tiến như nó đã diễn tiến lâu nay:
Bế tắc, đau khổ, thất bại -> than thở -> tìm cách trả thù
-> thỏa mãn -> bị trả thù ngược lại -> bế tắc, đau khổ,
thất bại... Cứ thế, cuộc đời chúng ta không lối thoát trong
cái vòng lẩn quẩn như thế đấy!

Thật đáng buồn! Buồn lắm!

Và giờ đây, một số người trong chúng ta lại tiếp tục áp
đặt nỗi sợ hãi lên con cái mình. Chúng ta muốn dùng quyền
uy, chúng ta nhân danh QUYỀN LÀM CHA LÀM MẸ, để buộc con mình
làm theo cái mà không chắc mấy đứa nhỏ mong muốn. Chúng ta
tiếp tục lầm lẫn tai hại bằng việc NGHĨ THAY, QUYẾT ĐỊNH
THAY CHO CON CÁI VÀ BUỘC CHÚNG PHẢI LÀM THEO Ý CHÚNG TA! Khi mấy
đứa nhỏ hành xử theo cái mà bọn trẻ muốn, thì chúng ta
chửi nó là "ĐỒ BẤT HIẾU". Khi chúng ta đánh nó, chửi nó,
bỏ bê nó, nó phản ứng lại, chúng ta cho rằng nó không biết
thương yêu cha mẹ! Chúng ta hành xử vô đạo trong khi đòi bọn
trẻ phải đặt chữ "hiếu" lên đầu? Chữ "hiếu" PHONG KIẾN
TAI HẠI mà chúng ta vẫn theo đuổi mù quáng như là nghiệp
chướng!

Sao chúng ta vô lý và mâu thuẫn đến tột cùng vậy! Chúng ta
đã từng chịu áp bức từ cha mình, giờ đây chúng ta lại
buộc con mình chịu sự áp bức khốn nạn đó! Chúng ta là
những kẻ không công bằng. Chúng ta đi vào chính vết xe đổ
của cha mình.

<center>***</center>

Bên cạnh đó, vì nghèo quá, khổ quá, chúng ta được dạy
phải kiếm thật nhiều tiền bằng mọi cách. Có nhiều tiền
và quyền chức đồng nghĩa chúng ta là những con người đức
cao vọng trọng. Tôi cũng như mọi người, bằng mọi cách lao
đầu vào kiếm tiền như điên. Tôi cũng lao đầu vào đấu
đá, thủ đoạn để ngoi lên một chức vụ để dễ kiếm
tiền. Nhân cách làm người của chúng ta đã tha hóa theo từng
đồng tiền kiếm được, nhưng chúng ta hèn nhát không dám nhìn
thẳng vào đó. Chúng ta trốn chạy quá khứ và hắt hủi quá
khứ, coi đó như là cái gì chẳng dính líu đến chúng ta hôm
nay. Chúng ta không dám nhìn lại để tự thấy bản thân từng
người đã suy đồi trong đó.

Ác nghiệt hơn! Cuối cùng chúng ta dùng chính đồng tiền đó
để "cai trị" lại ngay chính người thân yêu của chúng ta, như
chúng ta đã bị "cai trị" trước đó.

Chúng ta dùng đồng tiền, dùng chỗ ở mà bọn trẻ chưa có
tiền mua để làm áp lực, buộc mấy đứa nhỏ quy phục
chúng ta, làm theo những điều chúng ta muốn. Chúng ta hiện
nguyên hình là môt tên độc tài, vừa dốt nát, vừa hèn hạ.
Trong khi đó, chúng ta cứ nhân danh làm cha, làm mẹ mà chúng ta
không thấy, chính chúng ta đang giết chết tương lai con cái
của mình. Chúng ta chỉ muốn biến bọn trẻ trở thành những
chàng trai, cô gái nhu nhược, yếu đuối, kém bản lĩnh, dựa
dẫm vào cha mẹ. Chúng ta tưởng cho con tiền, cho con hưởng
thụ, ăn ngon mặc đẹp là yêu thương con lắm rồi ư? Nếu ai
nghĩ như vậy, thì đứa con đó thật vô phúc, vì sao? Vì nó
không phải là con người mà chỉ là một con thú - dù đó là
con thú cưng mua rất mắc tiền, được cưng chiều nhất, ưu ái
nhất, đó vẫn là một con thú.

Con trai thì chúng ta không dạy chúng sự mạnh mẽ, tự tin, nhân
ái; con gái thì chúng ta không dạy chúng dịu dàng, bản lĩnh,
nhân hậu; cả trai, cả gái chúng ta không dạy chúng sống độc
lập. Chúng ta biến bọn trẻ trở nên chai lì, dữ dằn và khô
khan tình cảm như chúng ta.

Chúng ta biến bọn trẻ thành những con Mèo ướt, ủ ê trong tay
ta, thay vì dạy chúng trở thành những con Đại Bàng vững chãi
bay vào đời.

Mọi người có thấy rằng: chúng ta đang đi vào vết xe đổ
của thế hệ trước không? Con cái chúng ta hiện nay ra sao?
Chúng có biết yêu thương nhau, chở che và hỗ trợ nhau không?
Chúng ta trở nên ác độc và ngu si không kém thế hệ trước!

Thật khôi hài, chúng ta lại tự cho mình là những người cha,
người mẹ yêu thương con bậc nhất! Chúng ta thật ra chỉ là
những kẻ giả dối!

Đứng trước sự giáo dục u mê và ngu muội đó, con cái chúng
ta chỉ có hai con đường như chúng ta đã từng trải qua:

- Một, cắn răng và cam chịu đẻ sống kiếp vật vờ qua ngày
đoạn tháng.

- Hai, vùng lên chống lại để tự giải thoát và nhận hậu
quả.

Tôi rùng mình và kinh hãi nhớ về ngày xưa...

Chúng ta đã cùng nhau lớn lên trong bạo lực và giả dối, u mê
như thế. Giờ đây, chúng ta mong muốn con cái chúng ta đi vào
vết xe đổ của chúng ta hay sao?

Tình cảm của chúng ta đối với nhau thật nhạt nhẽo. Chúng ta
thích vẽ ra bộ mặt đạo đức để láng giềng, bà con, đồng
nghiệp nhìn vào nể trọng.

Chúng ta sống cho ai? Cho vợ chồng, con cái chúng ta ư? Giả
dối! Chúng ta hãy nhìn thẳng vào sự thật: Cái mà chúng ta
tưởng yêu vợ, yêu chồng, yêu con, thật ra đó là chúng ta
yêu bản thân mình mà thôi. Chúng ta muốn con cái mình làm cho
chúng ta vui, chứ không phải cho chúng nó được sung sướng
bằng sự tự thân quyết định của chúng. Con cái trở thành
vật sở hữu trong tay chúng ta không hơn không kém. Chúng ta
không công bằng, bởi chúng ta không soi lại bản thân mình ngày
còn trẻ!

<center>***</center>

Tôi nghĩ, con người nói chung và gia đình chúng ta nói riêng, ai
cũng có định mệnh mà khó tránh.

Giờ đây, chúng ta đều không còn trẻ, có lẽ đủ để tự
bản thân từng người ngồi chiêm nghiệm lại cuộc đời
mình...

Tôi không còn muốn gặp ai mà chỉ mong mọi người hãy nghĩ
về những đứa con của mình, những đưa cháu của mình. Hãy
để chúng tự quyết cuộc đời của chúng. Chúng ta hãy làm
người hướng dẫn cho con mình, bạn đồng hành trên con
đường chúng đi để hỗ trợ và tư vấn cho bọn trẻ. Đừng
như cha mẹ chúng ta nữa! Đừng nhân danh quyền làm cha làm mẹ
mà áp đặt chúng một cách phũ phàng và tàn tệ nữa!

Tôi biết tình cảm của tôi và của mọi người không còn có
chỗ cho nhau, để có thể ngồi đối thoại ôn hòa và tôn
trọng lẫn nhau, với tư cách là những người không còn trẻ.
Rất nhiều lúc tôi đã nghĩ vậy và cho đến bây giờ, tôi
biết đó là sự thật. Sau này, khi tôi quyết định rời bỏ
công việc, tôi hiểu tôi bước vào một cuộc sống mới - một
cuộc sống mà tôi mong muốn cố gắng SỐNG THẬT càng nhiều
càng tốt.

Tôi đang cố gắng sống thật sau nhiều năm tháng sống giả và
phải đối phó với cuộc đời nhiều chông gai này.

Tôi viết với tâm trạng không hằn thù, không giận hờn, không
đố kỵ và cũng không cả yêu thương. Tôi biết, tình cảm
của tôi đối với mọi người đã chết. Thật ra, nó chết
từ lâu lắm rồi, nhưng hôm nay tôi mới có đủ can đảm viết
ra những dòng chữ này.

Mong mọi người hãy nghĩ về lớp trẻ, những đứa con, đứa
cháu trong gia đình của từng người. Đó là những gì sau cùng
tôi muốn nói.

N.D.T
______________________________________

TB: Tôi nhờ chị H. chuyển thư này giùm tôi đến mọi người
còn lại, kể cả những người là dâu, là rể, nếu họ muốn
đọc. Xin cám ơn.

Lá thơ này có thể làm cho mọi người nguyền rủa và chửi
bới tôi nhiều hơn. Tôi không quan tâm. Tôi chỉ quan tâm đến
những đứa con của từng người trong chúng ta.

Cậu T. cũng gởi thư này đến T. M. và D. M với tư cách là
người lớn nhưng không chia sẻ gì nhiều được cho các con.
Mong các con mạnh mẽ và vững vàng để tự quyết cuộc đời
mình. Đời mình, mình phải tự quyết lấy con ạ! Nhất là D.M.
cậu cảm thông và ngưỡng mộ con - một thanh niên nhân hậu.

Tôi mong làm sao lá thư này cũng được gởi đến B.T, P.K, B.H,
H.Q, H.B, H.P, H.Đ, C.N, T.H, Đ.H, T.T, M.A. Các cháu hãy tha lỗi cho
tôi, trong nhiều năm qua, tôi không liên hệ gì với các cháu.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14157), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!