<div class="special_quote">"... Cái văn hóa mình nó cứ như một
bản copy rẻ tiền, chất lượng kém của cái văn hóa
Tàu..."</div>
Trong bài viết mới đây có nhan đề "Học gì từ Nguyễn
Trường Tộ", tiến sĩ Giáp Văn Dương viết:
"Bài học lớn nhất mà chúng ta học được từ Nguyễn Trường
Tộ chính là sự thất bại của ông trong việc kiến nghị
những giải pháp canh tân đất nước với tư cách một trí
thức. Từ đó thấy rằng, chỉ khi nào người trí thức tự
giác tránh con đường cụt mang tên "Trí thức cận thần"
để đi trên con đường mới-con đường trí thức độc lập,
trí thức dấn thân-thì đất nước mới có thể tránh được
nguy cơ trở thành "đất nước cận thần" và giữ được
nền độc lập đúng nghĩa. Mỗi khi nói về sự canh tân của
nước Nhật, ta không khỏi nghĩ đến Fukuzawa Yukichi.Mỗi khi
nghĩ đến Fukuzawa Yukichi, ta không khỏi nghĩ đến Nguyễn
Trường Tộ". Cả Fukuzawa Yukichi và Nguyễn Trường Tộ đều là
những nhà tư tưởng về cải cách, sống cùng giai đoạn lịch
sử. Nhưng một người thành công, một người thất bại. Câu
hỏi đặt ra là: <em><strong>Vì sao Fukuzawa Yukichi thành công, còn
Nguyễn Trường Tộ thì thất bại?</strong></em> Một phần của
câu trả lời đến từ sự khác nhau trong cách tiếp cận của
hai người".
<div class="boxright300"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Từ ngày đi sứ tới
Tây-kinh
Thấy việc Âu-châu phải giật mình
Kêu tỉnh đồng-bang mau kíp bước
Hết lời năn-nỉ chẳng ai tin<img class="quoright"
src="/misc/quoright.png"/> <br class="quoteclear"></div><div
class="quoteauthor">» Tiếng kêu não lòng của bác Phan Thanh Giản
sau khi ra ngoài nhìn thấy thế giới và về kể lại cho các quan
và vua trong triều đình.</div></div>
Tiến sĩ Giáp Văn Dương tìm cách giải thích nguyên nhân, vì sao
cùng một việc mà Fukuzawa thì thành công mà Nguyễn Trường Tộ
lại thất bại. Ông Giáp Văn Dương cho rằng:
"Fukuzawa thành công bởi lẽ: "<span class="underlined-text">Trí thức
độc lập:</span> <em>Sau khi tiếp thu nền văn minh phương Tây,
và nhận thấy cần phải tiến hành cải cách để canh tân
đất nước nhằm giữ nền độc lập, vươn lên sánh vai cùng
các cường quốc phương Tây, Fukuzawa Yukichi tiến hành chương
trình hành động của mình</em>".
Nguyễn Trường Tộ thất bại bởi lẽ:
"<span class="underlined-text">Trí thức cận thần:</span> <em>Khác
với Fukuzawa Yukichi, Nguyễn Trường Tộ, sau khi tiếp thu văn minh
phương Tây, không truyền bá để khai sáng cho đại chúng mà
dành phần lớn tâm sức cho việc viết tấu trình gửi nhà
Vua.</em>"
Ông Giáp Văn Dương nói như thế không có gì sai nhưng cá nhân
tôi cho rằng nói như thế là chưa đủ, chỉ nêu lên phần
ngọn, phần bề mặt mà không thấy được phần gốc, bản
chất của vấn đế như bao lâu nay.
Tôi tự hỏi rằng, nếu không phải Nguyễn Trường Tộ mà là
Fukuzawa sống ở Việt Nam vào thời kỳ đó và "<em>sau khi tiếp
thu nền văn minh phương Tây, và nhận thấy cần phải tiến
hành cải cách để canh tân đất nước nhằm giữ nền độc
lập, vươn lên sánh vai cùng các cường quốc phương Tây,
Fukuzawa Yukichi tiến hành chương trình hành động của mình</em>"
thì có thành công không?
Xin thưa rằng, ông cũng chịu chung một số phận như Nguyễn
Trường Tộ mà thôi.
Hoặc ngược lại, nếu Nguyễn Trường Tộ sinh ra ở Nhật
Bản.
"<em>Nguyễn Trường Tộ, sau khi tiếp thu văn minh phương Tây,
không truyền bá để khai sáng cho đại chúng mà dành phần lớn
tâm sức cho việc viết tấu trình gửi nhà Vua</em>" thì có
được Minh Trị nghe theo không?
Xin thưa, tôi cho rằng, khác hẳn với Tự Đức, vua Minh Trị
sẽ tin dùng kế sách ấy của Nguyễn Trường Tộ để duy tân
tự cường. Tôi tin thế và dám chắc như thế.
Người ta thường đặt ra hai câu hỏi khi xem xét lại công
cuộc duy tân vào thời kì đấy.
Hai câu hỏi đặt ra là:
- Tại sao lại là Nhật Bản mà không phải là Trung Quốc hay là
Việt Nam?
- Tại sao Nhật Bản cũng như Việt Nam, mà Nhật Bản có thể
duy tân tự cường mà Việt Nam thì không?
Xin thưa, cách đặt vấn đề như thế là sai bét.
Nhật Bản chả có cái gì giống Việt Nam như cách chúng ta
thông thường vẫn nghĩ.
Nhật Bản chả có cái gì giống Trung Quốc như cách chúng ta
thông thường vẫn nghĩ.
Hạt giống Nhật Bản đã nằm sẵn ở dưới lớp đất rồi,
đến lúc gặp thời tiết thúc giục, tự nhiên nó phải nảy
mầm đâm ngọn mà trồi đầu lên thành cây. Nhật Bản duy tân
được không phải bởi họ may mắn có Minh Trị và Fukuzawa,
cũng chả phải may mắn, ngẫu nhiên như nhiều người lầm
tưởng. Nhật Bản duy tân được bởi họ có đủ "hạt giống
tư tưởng, văn hóa cần dùng". Những thứ "hạt giống tư
tưởng, văn hóa" này, cả Trung Quốc và Việt Nam đều không có
hoặc nếu có thì quá ít, không đủ dùng. Và dĩ nhiên không
đủ để nảy mầm đâm ngọn mà trồi lên thành cây "duy tân
tự cường" như Nhật Bản được.
Theo tôi, bất kể đất nước Nhật Bản có sinh ra Minh Trị và
Fukuzawa hay không thì họ cũng sẽ tiến hành "duy tân tự
cường" thành công bởi ba yếu tố sau đây:
- <strong>Nhật Bản có tinh thần cải cách.</strong>
- <strong>Nhật Bản có tinh thần dung hóa.</strong>
- <strong>Nhật Bản có tinh thần quốc gia. </strong>
Hãy khoan nói đến tinh thần cải cách, cho đến tận bây giờ,
tôi dám cả gan mà xác nhận rằng:
- Việt Nam mình hoàn toàn không có tinh thần dung hóa.
Ngược lại, người Việt Nam mình hủ lậu, bảo thủ, cố
chấp... Nói tóm lại, người Việt Nam chứa đầy tinh thần
"bất dung".
- Việt Nam mình hoàn toàn không có tinh thần quốc gia.
Cả dân tộc Nhật Bản có cái hồn chung- hồn nước -
<em><strong>Đại Hòa</strong></em> hồn (người Nhật vẫn thường
hay tự gọi mình là người Đại Hòa); cái hồn ấy - cái tinh
thần đấy, mỗi người dân nước Nhật phải tâm niệm, kính
thờ, giữ gìn, thao luyện. Cũng một tinh thần Khổng Mạnh (tinh
thần Khổng Mạnh cũng như nhiều tinh thần khác, tức là có
cái hay, cái dở và cả cái nhảm nhí) nhưng người Nhật Bản
hấp thụ cái phần tinh túy nhất để rồi phối hợp với cái
hồn Đại Hòa mà sản sinh ra tinh thần Võ Sĩ Đạo; cũng một
tinh thần Phật Giáo mà người Nhật sản sinh ra đạo Thiền-Zen
hoàn toàn khác biệt với tinh thần Phật Giáo của người Trung
Hoa và người Việt Nam; cũng là kung-fu nhưng những món võ
Aikido, Karate, Kendo... không lẫn với các món võ Tàu được;
cũng một việc uống trà mà người Nhật đem về từ Trung
Nguyên mà bây giờ thành Trà Đạo; và còn nhiều thứ khác
nữa. Nhiều người có dịp đến thăm thú nước Nhật thường
phàn nàn rằng đường phố toàn treo bảng chỉ dẫn bằng
tiếng Nhật, rất khó đọc mà người Nhật lại đa phần không
biết ngoại ngữ... rồi bảo rằng người Nhật bảo thủ,
cứng nhắc. Nói như thế tức chưa hiểu người Nhật mấy. Cái
bản sắc, cái truyền thống của cha ông, người Nhật kính
ngưỡng và giữ gìn ghê lắm. Họ không muốn sử dụng ngoại
ngữ trên đất Nhật chứ không phải họ không biết ngoại
ngữ. Họ nghe và hiểu cả đấy nhưng họ không muốn sử dụng
ngoại ngữ mà thôi. Đấy, họ bảo thủ một cách sáng tạo
như thế đấy. Sống bên cạnh Trung Quốc, cùng bị chung một
ảnh hưởng nhưng người Nhật biết rút tỉa cái hay của
người ta rồi biến cải cái hay đó, phối hợp với cái mạch
sống bản địa mà đưa chúng thành tinh hoa, đặc sắc của
riêng mình. Trên thế giới này ai dám bảo tinh thần
Võ-Sĩ-Đạo, Thiền Zen, Trà Đạo, Hoa Đạo, Kịch Nô... trông
nó giông giống Tàu nào?
Thật lòng, tôi cố đi tìm những thứ tương tự như
Võ-Sĩ-Đạo, Thiền Zen, Trà Đạo, Hoa Đạo, Kịch Nô... trong
cái văn hóa, bản sắc Việt mà không thể. Cái gì của mình nó
cũng ngai ngái mùi Tàu, không phân biệt được. Nói ra thì
động chạm, phật lòng nhau, ắt có nhiều người giận, mà
bản thân tôi cũng thấy giận: "<em>Cái văn hóa mình nó cứ như
một bản copy rẻ tiền, chất lượng kém của cái văn hóa Tàu;
tức là thay vì đi học cái phần hay, phần tinh túy của văn
hóa Trung Hoa thì chúng ta toàn hấp thụ cái dở, cái nhàm nhí
của người</em>".
Tự hỏi tinh thần Đại Việt là cái chi?
Đố ông nhân sĩ trí thức nào ở Việt Nam có thể giải thích
được.
Cho nên, Nguyễn Trường Tộ phải chết là vì vậy.
<em><strong>Đặng Ngữ</strong></em>
Nguồn: <a href="blog.yahoo.com/voice-of-hope">Blog Đặng Ngữ</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14193), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét