<strong>Hệ thống Đổi mới/Sáng tạo quốc gia - Nguồn gốc
tạo nên trí tuệ của đất nước
</strong>
Khi người cha già yếu vẫn vắt sức làm cửu vạn, còn bà mẹ
bệnh tật chạy bới từng thùng rác kiếm từng đồng lẻ,
cắn răng để nuôi con ăn học, chỉ với một ước nguyện duy
nhất là mong con có được trí tuệ để đổi đời, không còn
phải bán thân, bán sức như đời bố mẹ chúng, thì ông bà
già tội nghiệp đó hiểu hơn ai hết sức mạnh và sự cần
thiết của trí tuệ đối với một con người. Một quốc gia
muốn "đổi đời" cũng cần có trí tuệ. Nhưng trí tuệ
của một quốc gia không phải đơn thuần là phép cộng của
trí tuệ từng con người, nó là do cả một hệ thống tạo
lập nên. Đó chính là Hệ thống đổi mới / sáng tạo của
quốc gia (national innovation system -NIS), trong đó trí tuệ của
từng con người là một thành tố. NIS được định nghĩa là
hệ thống các chủ thể và các mối tương tác với nhau của
các chủ thể đó, bao gồm tổ chức nhà nước, các cơ sở
nghiên cứu, các doanh nghiệp công và tư (lớn hoặc nhỏ), các
trường đại học và các cơ quan chính phủ, nhằm mục đích
sản sinh các sản phẩm sáng tạo, các sản phẩm khoa học và
công nghệ (S&T) trong khuôn khổ lãnh thổ một quốc gia. Các
mối tương tác giữa các chủ thể này bao gồm các vấn đề
thuộc về chính sách, kỹ thuật, thương mại, pháp lý, xã hội
và tài chính của các hoạt động đổi mới /sáng tạo dưới
các dạng thức như sự phát triển, bảo hộ, tài trợ hoặc quy
phạm…
Từ năm 2007, WIPO đã cùng một số đại công ty, tổ chức phi
chính phủ cho ra đời hệ thống Chỉ số Đổi mới/Sáng tạo
toàn cầu - Global Innovation Index (GII) và lập ra bảng xếp hạng
hằng năm của các quốc gia trên thế giới.
Định nghĩa của sự đổi mới/sáng tạo nay đã mở rộng, nó
không còn giới hạn với các phòng thí nghiệm R&D hoặc với
việc xuất bản các bài báo khoa học, mà còn bao gồm cả
những đổi mới/sáng tạo về tổ chức quản lý xã hội cũng
như đổi mới/sáng tạo mô hình kinh doanh. Đổi mới /sáng tạo
được thể hiện ở đầu vào và đầu ra của cả một quốc
gia. Đó là một chỉ số đánh giá về trí tuệ, về hoạt
động và thành quả của hoạt động trí tuệ con người, không
phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên, về tài sản thừa kế,
vay mượn, cướp bóc hay những may mắn bất ngờ nào cả [1].
Đổi mới/sáng tạo là động lực quan trọng cho sự tiến bộ
kinh tế và sức cạnh tranh đối với các nước đã phát triển
cũng như đang phát triển. Nhiều Chính phủ đang đặt sự đổi
mới/sáng tạo thành trung tâm của chiến lược phát triển.
<strong>Thứ bậc Việt Nam trên bảng xếp hạng trí tuệ toàn
cầu</strong>
Năm 2011 chúng ta vui mừng trên bảng chỉ số Đổi mới/sáng
tạo toàn cầu Việt Nam ngoi lên được trên trung bình đứng
thứ 51 trong 125 nước. Niềm vui ngắn chẳng tầy gang, 2012 ta
lại tụt sâu xuống nửa dưới của thế giới, thứ 76 trên 141
nước! Nhìn lại quá trình từ 2007 khi bắt đầu có sự đánh
giá thì tình hình còn bi đát hơn, chẳng những kém cỏi mà xu
hướng là suy giảm liên tục. Sự ngoi lên năm 2011 có thể là
ngẫu nhiên, không phải là thực chất như sẽ phân tích về
điểm số ở phần dưới. Thứ bậc đơn lẻ chưa nói lên
điều gì nhiều, cần phải có sự so sánh với bạn bè xung
quanh thì mới biết ta đang ở đâu. Bảng 1, liệt kê thứ bậc
và điểm số đánh giá của Việt Nam và các nước lân bang
[2,3].
<center><img src="http://i.imgur.com/op3li.png" />
Bảng 1: Thứ bậc, Điểm đánh giá Chỉ số Đổi mới /Sáng
tạo của Việt nam và các nước xung quanh
</center>
Vì tổng số nước được đánh giá hàng năm là khác nhau,cho
nên không thể lấy thứ hạng tuyệt đối hàng năm để so sánh
sự lên xuống của một nước, mà phải có một thước đo
thống nhất. Chúng ta sẽ chia thế giới làm hai nửa bằng nhau,
lấy đường phân chia làm gốc số không,thứ hạng được tính
là bao nhiêu bậc trên (+) hoặc dưới (-) trung bình (số không).
Thế vẫn chưa ổn, vì mỗi nửa hàng năm có tổng số bậc
khác nhau, nên ta phải quy ra thành mỗi nửa đều có 100 bậc,
và thứ bậc của mỗi nước hàng năm được quy thành số
phần trăm trên (+) hoặc dưới (-) trung bình. Nói một cách hình
ảnh, nếu thường xuyên ngụp lặn ở dưới mức trung bình thì
nguy cơ được xem là một quốc gia thiểu năng trí tuệ chắc
khó tránh khỏi.
<center><img
src="http://tiasang.com.vn/Portals/0/VietTotal.Articles/nis%20hinh%201.jpg"
/></center>
Trên hình 1 ta có thể thấy trực tiếp sự kém cỏi của ta so
với Malaysia cũng như Thailand, còn Singapore thì ở mức quá cao,
so sánh thứ bậc chẳng có ích gì nữa.
Thứ hạng chỉ số đổi mới/sáng tạo của các nước có lúc
tăng lúc giảm, nhưng khuynh hướng là tăng và luôn luôn trên
trung bình, còn Việt Nam ta chủ yếu là ở nửa dưới, nhấp
nhổm ngoi lên trên trung bình đôi chút, mà khuynh hướng nói
chung là càng ngày càng giảm. Sự tăng đột biến năm 2011 có
lẽ là nhờ năm đó chỉ có 125 nước tham gia xếp hạng, thấp
nhất trong các năm.
Thứ hạng cho ta sự so sánh với cộng đồng, và căn cứ để
xếp hạng là điểm số. Chính điểm số đánh giá chất
lượng của thứ hạng. Tuy nhiên, việc chấm điểm hàng năm có
thể khác nhau, thang điểm cũng có thể khác nhau, cho nên không
có cách nào định điểm trung bình làm gốc. Chúng ta chỉ có
thể lấy một nước nào đó để làm mốc so sánh chúng ta với
nước đó hàng năm. Singapore là nước luôn nằm trong tốp 10
thế giới và số 1 châu Á. Vì vậy, hãy so sánh điểm số của
Việt Nam với Singapore, ít nhất cũng cho ta cảm nhận Việt Nam
được bao nhiêu phần của Singapore và khoảng cách đó giảm hay
tăng. Nhìn vào hình 2, thấy rõ trí tuệ sáng tạo của ta chỉ
bằng trên dưới một nửa của Singapore, và càng ngày càng lùi
xa. Ngay cả năm 2011 mà chúng ta vui mừng, thì qua cách đánh giá
bằng điểm số, chất lượng của thứ hạng vượt lên trung
bình năm đó cũng không thực chất, vì khoảng cách với
Singapore về điểm số lại giãn ra chứ không thu hẹp như vị
trí thứ hạng.
<center><img
src="http://tiasang.com.vn/Portals/0/VietTotal.Articles/nis%202.jpg"
/></center>
Thật là đáng buồn khi những con số khách quan, tưởng như vô
hồn đó lại đã nói lên rằng trí tuệ quốc gia Việt Nam đang
ngụp lặn ở nửa dưới của thế giới và với xu hướng ngày
càng chìm sâu, thụt lùi xa so với láng giềng, nếu cứ đà này
tiếp diễn thì nguy cơ dẫn đến mức Việt Nam trở thành quốc
gia trí tuệ kém phát triển là nhãn tiền!
<strong>Phải chăng trí tuệ của con người và dân tộc Việt Nam
thấp?</strong>
Như đã biết, Chỉ số đổi mới toàn cầu (GII- Global Innovation
Index) được tính theo hai nhóm chỉ số con, là nhóm các chỉ
số đổi mới/sáng tạo đầu vào và nhóm các chỉ số đầu
ra. Có tổng cộng 7 tiêu chí (gốc) cơ bản.
Năm tiêu chí gốc tạo nên nhóm đầu vào (Innovation Input) đều
gắn chặt với các yếu tố quản lý điều hành nhà nước và
môi trường hoạt đông kinh tế quốc dân, tạo tiền đề cho
các hoạt động đổi mới/sáng tạo. Đó là: (1) Các tổ chức
nhà nước, (2) Nguồn lực con người, (3) Cơ sở hạ tầng, (4)
Độ chín của thị trường, và (5) Mức hoàn thiện của kinh
doanh.
Hai tiêu chí gốc hợp lại thành nhóm Đầu ra của đổi
mới/sáng tạo (Innovation Output) [1] gồm: (6) Kết quả khoa học
(Scientific outputs), (7) Thành quả sáng tạo (Creative outputs) .
Để tìm hiểu xem, nguyên nhân nào làm cho trình độ Đổi mới
/Sáng tạo của Việt Nam kém cỏi như vậy, ta hãy xem xét vài
tiêu chí cơ bản có ảnh hưởng nhiều nhất.
Nhóm đầu ra gồm kết quả khoa học và các thành quả của
sáng tạo. Đó là những tiêu chí phản ảnh trí tuệ cũng như
cách vận dụng trí tuệ để tạo ra kết quả sáng tạo. Nếu
những tiêu chí này thấp tức trình độ trí tuệ con người ở
đó thấp. Trong các tiêu chí đầu vào, thì hai tiêu chí về Các
tổ chức Nhà nước (Institutions) và Nguồn vốn con người (Human
Capital/Capacity) là rất quan trọng. Chẳng hạn về tổ chức,
người ta phải đánh giá 3 tiêu chí nhánh: Môi trường chính
trị, Môi trường điều hành, Môi trường kinh doanh. Đây đều
thuộc về trách nhiệm của tổ chức nhà nước. Về Nguồn
vốn con người thì phải đánh giá đến Giáo dục phổ thông,
Đào tạo Đại học và dạy nghề, Nghiên cứu và triển khai.
Việc đầu tư và chăm lo cho những nhiệm vụ này cũng là trách
nhiệm chính của các cơ quan quản lý nhà nước. Những tiêu
chí này tạo tiền đề cho Đổi mới /sáng tạo. Nếu những
tiêu chí này thấp, thì Chỉ số Đổi mới sáng tạo không
những không cao mà còn bị kéo thấp xuống. Có nghĩa làm trí
tuệ của đất nước thụt lùi. Bảng 2 là số liệu của thế
giới đánh giá Việt Nam về mặt Tổ chức, Vốn con người và
Đầu ra đổi mới/sáng tạo [2,3].
<center><img src="http://i.imgur.com/b733r.png" />
Bảng 2 : Việt Nam - Điểm và thứ hạng của các tiêu chí Tổ
chức, Vốn con người và Đầu ra sáng tạo</center>
Chúng ta cũng sử dụng phương pháp chuẩn hóa số liệu như
trình bày ở phần trên, và kết quả có một hình ảnh trực
quan về ba yếu tố này như trình bày ở hình 3. Không khó khăn
để nhận ra rằng chỉ số về Tổ chức và Nguốn vốn con
người của Việt Nam chẳng những dưới trung bình mà có lúc
còn nằm gần sát đáy nửa dưới. Trong lúc chỉ số đầu ra,
đánh giá năng lực con người Việt Nam thì luôn nằm khá cao ở
nửa trên của thế giới. Rõ ràng là trí tuệ của con người
và dân tộc Việt Nam không hề thấp.
<center><img
src="http://tiasang.com.vn/Portals/0/VietTotal.Articles/nis3.jpg" /></center>
Nguyên nhân khiến chỉ số về trí tuệ của Việt Nam đang ngày
càng thụt lùi không phải do con người Việt Nam kém cỏi mà là
do sự bất cập của Tổ chức quản lý nhà nước và sự yếu
kém trong chăm lo đầu tư cho Vốn con người.
<strong>Thay lời kết</strong>
Cộng đồng quốc tế phải thu thập phân tích hàng vạn số
liệu, và chúng ta phải nghiền ngẫm hàng ngàn trang giấy, xây
dựng mô hình tính toán xử lý hàng ngàn con số vô hồn chỉ
để đưa ra một kết luận giản đơn ai cũng biết cả, về
nguyên nhân yếu kém của hệ thống Đổi mới / sáng tạo quốc
gia của Việt Nam. Nhìn lại thấy việc làm này thật là "ngớ
ngẩn", vì chỉ cần liếc mắt đã có thể dễ dàng thấy
hiện tượng này khắp nơi. Chẳng hạn như ở vùng sâu, tận
cuối đồng bằng sông Cửu Long, thầy Hải cùng 3 học trò
trường THPT An Lạc Thôn (Kế Sách, Sóc Trăng) mày mò tự bỏ
tiền của công sức sáng tạo nghiên cứu thành công công trình
"Thu giữ dầu loang bằng thảm vỏ tràm", rất hữu ích và
đạt được giải thưởng. Không có tiền làm lộ phí đi nhận
thưởng, thầy trò đăng báo xin tài trợ. Số tiền chắc không
bằng một bữa nhậu của quan chức địa phương .Nhưng thầy
trò chẳng những không nhận được sự hỗ trợ kinh phí
nghiên cứu cũng như đi lại của chính quyền, thay vào đó là
bị huyện yêu cầu kiểm điểm vì dám công khai xin tài trợ
(làm xấu mặt quan chức) [4].
Đó chỉ là chuyện ở một nơi xa xôi hẻo lánh, dân trí và
trình độ cán bộ còn thấp, bàn đến chuyện Đổi mới/Sáng
tạo làm gì. Thế nhưng chuyện một vị giáo sư, Hiệu trưởng
một trường Đại học hàng đầu ở Hà nội đã thở dài mà
than "… Hà Nội vừa mới mua mấy trăm cái iPad thời thượng
(hết hơn 3 tỷ!) để phát cho Đại biểu HĐND [5] mỗi người
một cái (để làm gì...?). Trong khi đó cả năm nay, trường
Đại học chúng tôi không được kho bạc Hà Nội giải ngân cho
một xu để mua máy tính cho Sinh viên,Thầy giáo sử dụng cho
học tập và nghiên cứu. Lý do họ bảo là phải tiết kiệm
đầu tư công!", thật đáng để suy ngẫm!
Khi một đất nước được xem là kém cỏi trong Đổi mới/Sáng
tạo, thì đồng nghĩa với việc đất nước ấy không thể tự
phát triển được. Nó chỉ tồn tại được bằng cách bán cho
đến cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, vắt cho đến cùng cực
sức cơ bắp để làm thuê cho người khác. Khi những thứ đó
không còn nữa thì sao?
---
Tài liệu tham khảo:
[1] Thứ bậc của Trí tuệ Việt Nam trong bảng xếp hạng toàn
cầu http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid= 111&CategoryID=2&News=4227
[2] 2012 Rankings
http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/2012rankings.html
[3] Previous Editions http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/previous/
[4] Nỗi buồn thầy giáo bị kiểm điểm vì 'làm bẽ mặt'
địa phương http://www.tienphong.vn/xa-hoi/583547/
Noi-buon-thay-giao-bi-kiem-diem-vi-lam-be-mat-dia-phuong-tpp.html
[5] Đại biểu HĐND Hà Nội dùng iPad nghìn USD để làm gì?
http://vtc.vn/2-340630/xa-hoi/dai-bieu-hdnd-ha-noi-dung-ipad-nghin-usd-de-lam-gi.htm
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13711), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét