Từ những làng quê sâu đến những thành phố đặc kín lưu
thông, thật khó mà không biết đến Tập đoàn Điện lực
Việt Nam. Nó xây dựng chung cư, mở một ngân hàng, điều
khiển một công ty môi giới chứng khoán, cung cấp điện cho
hàng triệu hộ dân và có hơn 100 nghìn nhân viên.
Hôm nay, nhà cung cấp điện lẻ duy nhất của Việt Nam, thường
được biết với tên EVN, có vẻ như đang mở rộng quá sức,
theo một quan chức cao cấp thông thạo trong ngành. Nó là doanh
nghiệp nhà nước khổng lồ mới nhất đang đối diện với
sự chú ý trước những cơn bùng nổ nợ làm lung lay lòng tin
của các nhà đầu tư và tiêu biểu cho sự tuột giốc của
một quốc gia từng được xem là ngôi sao kinh tế tương lai
của Đông nam Á.
Một số người e rằng khó khăn nợ nần tại EVN có thể lớn
hơn cả của tập đoàn đóng tàu Vinashin, với số nợ 600
triệu Mỹ kim đã làm tổn thương uy tín của Việt Nam trước
những nhà đầu tư nước ngoài, mặc dù công ty độc quyền
này rất ít bị quốc tế lưu tâm.
"Tôi có thể nói rằng món nợ của nó còn tồi tệ hơn
Vinashin rất nhiều, có thể lên đến hàng trăm nghìn tỷ
đồng," vị quan chức ẩn danh trong ngành với hiểu biết
tường tận về những món nợ của EVN cho biết.
Tuần này, vụ bắt giữ nhà tài phiệt nổi tiếng Nguyễn Đức
Kiên, nhà sáng lập viên đa triệu phú của ngân hàng có giá
trị cao thứ tư của Việt Nam, Ngân hàng Thương mại Cổ phần
châu Á (ACB), càng làm tăng thêm nỗi lo về tình trạnh tài
chính bất ổn tại quốc gia do Cộng sản cầm quyền với dân
số 90 triệu dân này.
Việc bắt giữ ông Kiên càng thổi bùng những lo lắng về một
lĩnh vực đang bị ràng buộc vì những liên hệ với những
doanh nghiệp nhà nước với nợ nần chất chồng, bao gồm
nhiều tập đoàn như EVN, vốn đã vượt xa khỏi những kinh
doanh cốt lõi khi những nhà lãnh đạo chính phủ tìm cách xây
đựng những đại tập đoàn tầm cỡ thế giới theo khuôn khổ
"chaebol" của Hàn Quốc.
Ngân hàng trung ương bắt buộc phải công bố một trấn an
hiếm hoi rằng các ngân khoản trong ACB thì an toàn trong khi
những người ký gửi đứng xếp hàng để rút tiền, trong khi
đó chỉ số chứng khoán chính của Việt Nam đã giảm 9% trong
tuần này.
Việc Vinashin gần như sụp đổ vào năm 2010 và những khó khăn
nặng nề của công ty hàng hải Vinalines trong năm nay, với tổng
số nợ là 6,5 tỉ Mỹ kim, đã khiến cho chính quyền hứa sẽ
tăng gấp đôi số lượng cải cách các doanh nghiệp nhà nước,
vốn chiếm một phần ba nền kinh tế và lấn lướt thành phần
đầu tư tư nhân.
Nhưng những đề xuất mới nhất được đưa ra vào tháng Bảy
dường như đã thất bại trong việc đối phó với tình trạng
phe cánh và những ưu tiên lẫn lộn, khiến cho 100 doanh nghiệp
nhà nước lớn nhất lôi kéo nợ nần đến mức 50 tỉ Mỹ kim
- tương đương với gần nửa sản lượng kinh tế hàng năm
của Việt Nam trong năm 2010.
Những ngân hàng và chuyên gia trong ngành nói những khó khăn này
vượt xa hơn cả Vinashin và Vinalines.
"Họ chỉ là phần nổi của tảng băng," David Koh, một
chuyên gia về Việt Nam tại Học Viện Nghiên cứu Đông nam Á
ở Singapore cho biết.
Ví dụ như thất bại của EVN, có thể gây ảnh hưởng rất
lớn đến nền kinh tế chung cả nước vì phải đình chỉ
nguồn cung cấp năng lượng giá rẻ, vốn là huyết mạch của
lĩnh vực sản xuất.
Một báo cáo trong tờ Sài Gòn Times vào tháng Năm đã trích dẫn
tài liệu của cơ quan Kiểm toán Nhà nước rằng EVN đã mang
số nợ 240 nghìn tỉ đồng (11,5 tỉ Mỹ kim) vào cuối năm 2010,
gần gấp ba số nợ của Vinashin vào cùng thời điểm.
Báo Tuổi Trẻ tường thuật rằng vào tháng Mười hai EVN đã
thua lỗ từ sản xuất ở mức 8,4 nghìn tỉ đồng, gấp 12 lần
con số EVN tự báo cáo, cũng bản báo cáo trên cho biết.
Những dữ kiện trên và những con số không đẹp đẽ mấy về
các doanh nghiệp nhà nước đã không được đưa vào bảng báo
cáo chính thức mà Kiểm toán Nhà nước gửi cho giới báo chí
hôm tháng Bảy.
Các quan chức EVN đã không hội đáp những cuộc gọi phỏng
vấn của Reuters.
Tình trạng sức khoẻ tài chính thật sự của EVN, công ty lớn
hàng thứ năm của Việt Nam với thu nhập được truyền thông
trong nước cho biết là lên đến gần 5 tỉ Mỹ kim trong năm
2011, thì khó mà biết được. Công ty độc quyền này đã báo
cáo thua lỗ 3,5 tỉ đồng vào năm 2011, nhưng nhiều nhà kinh tế
nghi ngờ sự chính xác của những công bố tài chính của công
ty này.
EVN công bố một số kết quả với truyền thông địa phương,
nhưng không đưa ra chi tiết về những con số tài chính.
<b>Viễn cảnh phai mờ</b>
Bất chấp những khó khăn, Việt Nam vẫn giữ nguyên là một
quốc gia mạnh về sản xuất, nổi lên từ một thập niên qua
sau dư âm của chiến tranh để đóng vai trò trọng tâm trong
lĩnh vực sản xuất của châu Á, sản xuất từ giày dép đến
linh kiện máy tính. Một nền kinh tế từng được xây dựng
trên những cánh đồng bị rải thảm bom giờ đây đang phô
trương những trung tâm thương mại và những toà nhà chọc
trời.
Nhưng trong những năm gần đây những khó khăn đã che phủ
viễn cảnh của nó - từ cơn lốc lạm phát cho đến luật lệ
khắt nghiệt, cơ sở hạ tầng rệu rã và nợ nần chồng chất
với một hệ thống tài chính thiếu minh bạch.
Tăng trưởng tín dụng đã suy giảm mạnh trong năm nay và mức
tăng trưởng hàng năm của nền kinh tế đang vào khoảng 4%,
giảm từ mức gần 7% vào năm 2010.
Ngân hàng trung ương tuyên bố vào tháng Bảy rằng những nợ
xấu trong hệ thống ngân hàng đang ở mức 8,6%, gần gấp đôi
dự đoán trước đấy và chiếm tỉ lệ cao nhất trong những
quốc gia lớn vùng Đông nam Á, cơ quan đánh giá tín dụng
Moody's Investors Service cho biết.
Ngân hàng trung ương trích dẫn "kết quả điều tra" từ
những nhà kiểm tra của mình để đưa ra con số tăng trên. Báo
chí nhà nước hôm tháng Sáu đã trích lời Thống đốc Ngân
hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình rằng tỉ lệ nợ xấu là 10%,
và một số nhà phân tích tin rằng con số này vẫn còn cao hơn
nữa.
"Thật khó mà xác định rằng chúng tôi nên chấp nhận con
số nào," Christian de Guzman, một nhà phân tích cao cấp của
Moody's ở Singapore nói, ông tin rằng có khả năng sẽ có thêm
những tiết lộ bất ngờ về nợ chính phủ.
Đa phần những cơn đau đầu kinh tế của Việt Nam có thể truy
nguồn từ sự sai sót quản lý của các doanh nghiệp nhà nước.
Đã có một cú bơm tín dụng giá rẻ rất lớn vào các doanh
nghiệp nhà nước từ năm 2009 khi chính quyền tìm cách giảm
thiểu những ảnh hưởng của cơn khủng hoảng tài chính toàn
cầu. Các doanh nghiệp nhà nước đã vung tiền mở rộng vào
những lĩnh vực mà họ có rất ít kinh nghiệm.
Chính quyền đã miêu tả hai cú bùng nổ nợ trên như những
bất thường do tội quản lý sai lạc. Chín giám đốc Vinashin
bị bỏ tù trong năm nay vì đã quản lý sai lạc tài sản nhà
nước, bao gồm cựu chủ tịch Phạm Thanh Bình, người bị án
20 năm tù. Sáu giám đốc Vinalines đã bị bắt và cựu chủ
tịch đang bỏ trốn.
"Họ đã kèm quyền lợi các nhân vào trong những quyết định
đầu tư... đã có nạn tham nhũng," Nguyễn Đức Kiên, phó
chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Quốc hội nói với Reuters.
Nhưng nhiều nhà quan sát lại nói rằng kiểu quản lý sai lạc
tại Vinashin và Vinalines là một căn dịch trong các doanh nghiệp
nhà nước, nơi những giám đốc và hội đồng quản trị
thường được bổ nhiệm nhờ quan hệ chính trị hơn là tính
nhạy bén trong kinh doanh. Đích thân Thủ tướng Nguyễn Tấn
Dũng đã cổ xuý cho sự mở rộng của Vinashin và đã đưa ra
một lời xin lỗi hiếm hoi trước các dân biểu sau khi nó bị
sụp đổ, dẫn đến hàng loạt những việc tuột hạng tín
dụng đầy xấu hổ của Việt Nam.
Nhưng chẳng ai trong chính phủ bị đưa ra xét xử hoặc trừng
phạt vì sự sụp đổ của công ty này.
Việc bắt giữ vị giám đốc ngân hàng 48 tuổi Nguyễn Đức
Kiên, là một trong 30 gia đình giàu có nhất Việt Nam, có thể
là dấu hiệu của mối căng thẳng ngày càng cao trong giới lãnh
đạo Cộng sản đối với chính sách kinh tế.
"Có rất nhiều những bất mãn trong cách vị thủ tướng giúp
đỡ những đứa con cưng, những doanh nghiệp nhà nước," Steve
Norris, một nhà phân tích về Việt Nam tại Control Risks Group ở
Singapore nói.
<b>Những cải cách rụt rè</b>
Một loạt những cải cách mới nhất được công bố vào tháng
trước thoạt nhìn có vẻ rất mạnh bạo. Các doanh nghiệp nhà
nước cho đến năm 2015 phải rút ra khỏi các hoạt động kinh
doanh không cốt lõi và đệ trình kế hoạch tái cấu trúc vào
quí ba của năm. Chính quyền nói rằng họ sẽ bắt các doanh
nghiệp nằm trong "cơ cấu thị trường", chọn lựa các giám
đốc kỹ càng hơn, cho phép họ có thêm quyền để chống đỡ
những can thiệp chính trị, và thiết lập một cơ quan đặc
biệt để giám sát việc các doanh nghiệp nhà nước sử dụng
vốn.
Nhưng Nguyễn Đức Kiên thuộc uỷ ban kinh tế Quốc hội thừa
nhận rằng những thay đổi cần phải dài hơn 2-3 năm mới có
được kết quả. Trong khi ấy, các nhà phân tích muốn thấy
được những báo cáo tài chính hàng quí mà các doanh nghiệp
nhà nước có bổn phận phải công bố theo chỉ thị mới để
xác định rằng tính minh bạch thực sự đã có tiến bộ.
Những người chỉ trích như nhà kinh tế có đầu óc cách tân
Lê Đăng Doanh nói rằng những thay đổi chẳng giúp được gì
nhiều trong việc ngăn chặn vấn đề cốt lõi - đó là việc
chính phủ miễn cưỡng xoá bỏ quyền kiểm soát kiểu Sô Viết
xưa đối với các doanh nghiệp nhà nước lớn, vốn là đòn
bẩy quan yếu đối với quyền lực kinh tế và xã hội của
Đảng Cộng sản.
"Đảng Cộng sản vẫn giữ vai trò chủ đạo và các doanh
nghiệp nhà nước vẫn là công cụ cho tính ổn định của kinh
tế vĩ mỗ," ông Doanh, người đã cố vấn cho chính quyền
nói. "Một khi điều này còn tồn tại thì bất kỳ khái niệm
cải cách nào cũng đều bị giới hạn."
Bất chấp giới tiêu thụ đầy sức sống, quốc gia này vẫn
đang thiếu vắng một sự xốc lại về quan tâm đầu tư trong
năm nay như những quốc gia láng giềng Đông nam Á khác như
Philippines và Indonesia.
Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài đã giảm 28% trong nửa
đầu năm 2012 so với năm trước, một dấu hiệu cho thấy các
công ty đang ngày càng lo lắng trước những bất ổn về chính
sách ở Việt Nam và đang tìm đến những quốc gia lao động
giá rẻ khác như Miến Điện vừa mở cửa.
"Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài đang nhìn vào Miến
Điện chứ không phải Việt NHam," một nhà ngoại giao nước
ngoài ở Hà Nội nói. "Những quả ngọt vừa tầm tay ở Việt
Nam đã bị hái hết."
<b>EVN - Nợ nần và hỗn loạn</b>
Việt Nam đã dần dần cải cách các doanh nghiệp nhà nước
trong nhiều năm, cắt giảm số công ty từ 6.000 xuống 1.300 kể
từ đầu thế kỷ và chuyển 3.388 doanh nghiệp và những công ty
con sang lĩnh vự tư nhân qua quá trình gọi là "cân bằng
hoá".
Nhưng quá trình tư nhân hoá từ ấy đã bị chững bước.
Đào Văn Hưng bị mất chức chủ tịch EVN vào năm nay sau những
thua lỗ nặng nề ở bộ phận viễn thông, không bao lâu trước
khi công ty này cũng như những món nợ của nó bị nuốt trọn
bởi công ty viễn thông đối thủ Viettel do quân đội quản lý.
Hưng đã bị đưa lại về Bộ Công thương nơi ông ngồi đợi
khả năng bị điều tra.
Dưới quyền của Hưng, EVN đã bành trướng sang lĩnh vực nhà
đất, viễn thông và ngân hàng trong khi đất nước đang khốn
đốn với nạn cắt điện vì thiếu đầu tư vào lĩnh vực
sản xuất điện.
Vị quan chức trong ngành trao đổi với Reuters nói rằng phương
pháp kế toán của công ty là một bí ẩn, thậm chí đối với
nhiều người làm việc ở đấy, không có sự rõ ràng về
việc những thua lỗ là từ ngành kinh doanh chính hay từ những
kinh doanh mới mở của mình.
Một lực lượng nhân viên thừa mứa, kém khả năng là một
trở ngại lớn khác, ông nói.
Bất chấp những phiêu lưu kinh doanh mới yểu mệnh, tổng số
nợ của EVN chắc chắn đến từ việc nó không thể tăng cao
giá điện để bù đắp chi phí sản xuất. Việt Nam là một
trong những nơi có giá điện thấp nhất châu Á, nhưng điều
này đã dẫn đến việc thiếu đầu tư và nguồn cung cấp
điện bấp bênh gây ảnh hưởng xấu đến kinh doanh.
Hank Tomlinson, chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam
nói rằng một số các công ty đầu tư nước ngoài chuyên sản
xuất nước giải khát tại Việt Nam hoạt động bằng máy phát
điện riêng của mình toàn thời gian vì tính ra còn rẻ hơn là
phải đối diện với nạn cắt điện.
"Điều mà các doanh nghiệp cần là tính sẵn sàng và đáng tin
cậy về điện năng, không phải là điện giá rẻ nhưng cần
phải có máy phát điện chạy suốt ngày để dự phòng,"
Tomlinson nói.
EVN đã tăng giá điện lên 5% trong năm nay nhưng việc thiếu
vắng tính minh bạch trong lý do tăng giá đã tạo ra những nghi
ngờ trong giới doanh nghiệp vào thời điểm đang nổi lên nạn
phá sản vì tín dụng bị thắt chặt.
"Các doanh nghiệp giờ đây phải chịu đựng quá nhiều bất
ổn và thiệt hại kinh tế, nhưng cho đến giờ chúng tôi có
thể làm được điều gì? Chúng tôi cứ phải chịu đựng
thôi," Chủ tịch Tập đoàn Giấy Sài Gòn cho biết, ông nói
thêm rằng EVN đã không đưa ra cảnh báo trong đợt tăng giá
vừa qua.
<strong>Nguồn:</strong> <a
href="http://www.reuters.com/article/2012/08/23/us-vietnam-statefirms-idUSBRE87M12F20120823"
target="_blank">Reuteurs</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13983), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét