<strong>Người ta thường nói về "tham vọng bá quyền" của
Trung Quốc như một lời cảnh báo đối với thế giới, nhất
là với các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Ít
người nói với chúng ta rằng tham vọng đó không phải là nguy
cơ mà là một thực tế; và ở vị trí nước láng giềng của
Trung Quốc, Việt Nam cần có sự chuẩn bị và thái độ ứng
xử thích hợp.</strong>
<h2>Việt Nam - nạn nhân khó tránh khỏi</h2>
Bá quyền, theo nghĩa chung, được định nghĩa là quốc gia siêu
cường duy nhất, mạnh tới mức chi phối tất cả các nước
khác trong hệ thống - khu vực nếu là bá quyền khu vực, và
thế giới nếu là bá quyền toàn cầu.
Từ trước đến nay, chưa một quốc gia nào trở thành bá
quyền toàn cầu. Theo học giả người Mỹ John Mearsheimer, trở
ngại chính là <em>"khó khăn trong việc áp đặt quyền lực
của mình lên một nước đối thủ nằm ngoài khu vực của
mình"</em>. Ví dụ, Mỹ tuy là nước mạnh nhưng không thể
khống chế châu Âu theo cách mà Mỹ áp dụng ở châu Mỹ.
Ngoài ra, nếu bị đại dương ngăn cách, các nước thường
không có khả năng tấn công chống lại nhau: <em>"Biển rộng
là trở ngại lớn, phát sinh ra nhiều vấn đề triển khai lực
lượng cho bên tấn công"</em>. Mearheimer lấy Anh và Mỹ làm ví
dụ. Hai nước này chưa bao giờ bị một quốc gia lớn khác xâm
lược. Cũng vì bị đại dương cản bước, mà Mỹ chưa bao
giờ xâm lược châu Âu và Đông Bắc Á, còn Anh không cố gắng
tấn công quân sự vào châu Âu lục địa.
Từ đây, Mearsheimer đưa ra một khẳng định: Cách tốt nhất
mà một nước lớn có thể trông đợi là trở thành bá quyền
khu vực và kiểm soát các quốc gia kề cận nó, có chung
đường biên giới với nó, các quốc gia mà nó có thể tiếp
cận dễ dàng bằng đường bộ.
Địa vị của Trung Quốc hiện nay ở châu Á cho thấy đất
nước hơn một tỷ dân này đã và đang ở tâm thế trở thành
bá quyền khu vực, và sẽ là một thực tế dễ hiểu, dễ lý
giải nếu họ muốn chi phối, kiểm soát các quốc gia láng
giềng, trong đó có Việt Nam. Hơn thế nữa, với những đặc
thù về địa chính trị, địa kinh tế của mình, Việt Nam
không tránh khỏi là đối tượng đặc biệt đáng lưu ý
trước mắt bá quyền khu vực.
<h2>Trở thành bá quyền - ham muốn cố hữu trong quan hệ quốc
tế</h2>
Cần phải khẳng định ngay rằng, xu hướng trở thành bá
quyền không phải là tham vọng của riêng Trung Quốc. Nó là ham
muốn của bất kỳ một nước nào có vai trò nhất định khi
tham gia vào quan hệ quốc tế (Nga, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản,
Hàn Quốc, v.v...)
Từ năm 1933, nhà nghiên cứu chính trị quốc tế Frederick
Schuman đã viết rằng, do không có một cơ quan quyền lực trung
ương đứng trên lập ra và thực thi các quy tắc ứng xử trên
toàn cầu, nên mỗi quốc gia đều đơn độc, dễ bị tổn
thương và do đó buộc phải ích kỷ.
Nước nào cũng phải tự cứu lấy mình. Điều này luôn đúng,
cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn, bởi vì nếu một quốc gia
bị thua thiệt trước mắt thì rất có thể họ sẽ không tồn
tại được lâu dài. Cách tốt nhất để tự cứu là phải
trở nên hùng mạnh hơn các nước khác trên nhiều phương
diện, không chỉ là quân sự hay kinh tế. Kịch bản lý tưởng
là trở thành bá quyền trong hệ thống, nếu không đạt tới
phạm vi toàn cầu thì cũng phải là khu vực.
Thế nên, không có gì lạ nếu Trung Quốc muốn thực hiện tham
vọng bá quyền ở châu Á ngày nay. Lợi ích của họ càng bành
trướng, thì họ càng có xu hướng vươn tới địa vị bá
quyền hơn nữa, để bảo vệ bằng được lợi ích đó.
Không nên đặt câu hỏi tại sao Bắc Kinh luôn muốn mở rộng
tầm ảnh hưởng kinh tế - chính trị - quân sự tại khu vực
châu Á Thái Bình Dương. Bởi vì dù có an toàn đến đâu thì
một nước lớn cũng không cảm thấy đủ về an ninh; và càng
lớn mạnh, họ càng cần tăng cường an ninh để duy trì địa
vị của mình.
<h2>Nước lớn kìm chân nhau, nước nhỏ tận dụng</h2>
Cùng với xu hướng khao khát trở thành bá quyền, mỗi nước
lớn đều có xu hướng ngăn cản nước lớn khác xâm nhập vào
vùng ảnh hưởng của mình. Ví dụ, Mỹ - bá quyền khu vực Tây
bán cầu - tất yếu phải tìm cách kiểm soát Trung Quốc -
nước đang có tham vọng bá quyền ở châu Á - bởi sợ Trung
Quốc xâm phạm vào sân sau của Mỹ.
Hơn nữa, theo John Mearsheimer, <em>"nếu một nước có khả
năng làm bá quyền xuất hiện, các nước lớn khác trong khu
vực đó sẽ tìm cách kiềm chế"</em>. Từ nhận định đó, ta
có thể thấy rằng hai nước lớn khác ở Đông Á là Nhật
Bản và Hàn Quốc không dễ chấp nhận để Trung Quốc vươn
lên địa vị bá quyền khu vực. Áp dụng lý thuyết này, Việt
Nam có thể tận dụng quan hệ với các nước lớn trong khu vực
(Nhật Bản, Hàn Quốc) và thế giới (Mỹ, Anh, Pháp) để gây
rào cản đối với Trung Quốc.
Tất nhiên, điểm cốt yếu là, để chống lại bá quyền, các
nước đối tượng của bá quyền không còn cách nào khác là
phải liên tục nâng cao vị thế của mình trên trường quốc
tế, thúc đẩy sự thịnh vượng về kinh tế.
Một điều mà những quốc gia nạn nhân cần đặc biệt lưu
ý, là không có sự mặc cả giữa bá quyền và đối tượng
của bá quyền. Nói cách khác, tham vọng bá quyền của một
nước lớn sẽ không bao giờ dừng lại, chính bởi cái nguyên
tắc <em>"tự cứu"</em> nói trên. Nước nhỏ không thể thỏa
thuận với nước lớn rằng sự bành trướng của nước lớn
sẽ chỉ giới hạn ở một mức độ nào đó để không ảnh
hưởng tới nước nhỏ.
Bá quyền luôn không đơn thuần là sức mạnh bạo lực, vì
vậy, để có được bá quyền, không thể thiếu được cách
cư xử mang tính đồng thuận, chấp nhận và góp phần, một
phần hoặc toàn thể, của những kẻ bị bá quyền.
<h2>Và cách ứng xử của Việt Nam</h2>
Frederick Schuman viết rằng, trong chính trị quốc tế, Chúa chỉ
cứu những ai biết cách tự cứu mình, và để tự cứu, không
loại trừ khả năng các nước lập liên minh với nhau. Nước
càng yếu thế về kinh tế - quân sự, thì càng phải phát
triển sức mạnh ngoại giao và sự liên kết với các nước
khác. Điều tối kỵ là một quốc gia vừa nhỏ yếu vừa bị
cô lập trên thế giới.
Như TS. quan hệ quốc tế Vũ Hồng Lâm nhận định, nếu những
sức ép mà Trung Quốc gây cho Việt Nam được dư luận quốc
tế quan tâm thì điều đó sẽ khiến Trung Quốc phải cân nhắc
hơn trong quan hệ với Việt Nam, nhất là khi Trung Quốc lại
luôn muốn tự vẽ mình như một nước lớn thân thiện.
<em>"Trỗi dậy hòa bình"</em>, không gây hấn với các quốc
gia khác, dồn mọi nỗ lực vào tăng trưởng kinh tế - đó là
hình ảnh mà Bắc Kinh ra sức tạo dựng trước thế giới. Trong
một bài diễn văn kéo dài hai tiếng rưỡi đồng hồ tại
Đại hội Đảng lần thứ 17, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm
Đào phát biểu chi tiết về các vấn đề kinh tế, tài chính,
công nghiệp, xã hội và môi trường, tuy nhiên hoàn toàn bỏ qua
lĩnh vực ngoại giao.
Nhưng trên thực tế, các chính sách kinh tế - đầu tư -
thương mại mà Bắc Kinh thi hành tại Đông Nam Á, những đòi
hỏi vô lý về chủ quyền ở Biển Đông, cùng những tranh cãi
liên miên về đường biên giới với Nga và Ấn Độ, đã
khiến Trung Quốc mang hình ảnh của một láng giềng nước
lớn, bành trướng và khó chịu.
Việt Nam và các nước trong khu vực không thể trông đợi Trung
Quốc sẽ <em>"trỗi dậy hòa bình"</em> như chủ thuyết
ngoại giao (chưa bao giờ được công bố) của họ. Cũng vậy,
Trung Quốc <em>"khó lòng tơ tưởng đến việc họ có thể
lặng lẽ bước lên vũ đài thế giới mà không gây ra mảy may
chú ý nào"</em>. Đó là nhận định của Fareed Zakaria trong
cuốn <em>"The Post-American World"</em> (Thế giới hậu Mỹ), có
lẽ cũng là điểm mà Việt Nam - nước láng giềng liền kề
biên giới Trung Quốc - không nên bỏ qua.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13654), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét