Bạn đã bao giờ gặp tình huống này chưa: Để lảng tránh
giải thích cho bạn về một vấn đề nào đó, về một hiện
tượng tiêu cực, về một sự khuất tất hay một bất công
nào đó, người ta trả lời bạn: "Cái nước mình nó thế,
đừng có hỏi!"?
Đã bao giờ bạn đưa phong bì cho giáo viên, và thay vì dằn
vặt xấu hổ, bạn tự nhủ: "Cái nước mình nó thế", rồi
cảm thấy thanh thản?
Tôi giả định rằng bạn đủ nhận thức để hiểu cái nước
mình nó thế là nó như thế nào, nên không luận giải về
điều đó ở đây. Tôi chỉ muốn đề cập tới, một cách
chưa đầy đủ, thái độ nào có thể có đằng sau câu nói
đó. "Cái nước mình nó thế" là một mệnh đề tiêu biểu
cho sự bất lực, cho sự đầu hàng vô điều kiện, sự nô lệ
cho hoàn cảnh và nô lệ cho chính mình. Mệnh đề này thể
hiện sự kìm kẹp, sự trói buộc từ bên trong của mỗi cá
nhân, hậu quả của sự trói buộc dài hạn từ bên ngoài. Và
nó cũng thể hiện sự lảng tránh trách nhiệm. Để tránh hành
động, để chấp nhận cái xấu, cái ác, cái tồi tệ, nhưng
đồng thời để tránh phải chịu trách nhiệm về cái xấu,
cái tồi tệ và cái ác, người ta nói với bạn: "Cái nước
mình nó thế".
Những người nói câu này ngụ ý rằng "mình" không can dự
gì vào "cái nước mình" ấy, rằng "mình" chẳng phải
chịu trách nhiệm gì hết. Phủi tay. Tuy nhiên, mệnh đề này
khi được thốt ra cho thấy đằng sau nó thái độ chấp nhận
tuyệt đối. Vì cái nước mình nó thế nên đừng hỏi gì cả,
đừng làm gì cả, chỉ có một con đường duy nhất là chấp
nhận mà thôi. Song, điều mà có thể những người phát ngôn
câu đó không ngờ tới là cái vị thế này: chấp nhận rằng
cái nước mình nó thế cũng có nghĩa là chấp nhận rằng mình
cũng như thế. Thêm nữa, khi đóng đinh vào đầu bạn ý tưởng
về cái nước mình nó thế, người ta không những tự phủ
nhận khả năng thay đổi của mình, mà còn muốn phủ nhận
khả năng thay đổi của bạn, người ta không khuyến khích bạn
hỏi, không khuyến khích bạn hành động ; mà trái lại còn
ngăn cản bạn, còn triệt tiêu khả năng đặt câu hỏi của
bạn, còn làm bạn nhụt chí, khiến bạn trở nên giống như
họ, nghĩa chấp nhận một cách tự nhiên rằng cái nước mình
nó như vậy, nó không thể khác được, rằng không có cách gì
làm cho nó khác đi được, và vì thế mà không làm gì để cho
nó khác đi. Và nếu không làm gì cho nó khác đi thì cũng không
sao, bởi vì… "cái nước mình nó thế"! Bạn thấy đấy,
bằng cách đó, quả là thật dễ dàng để ăn ngon ngủ yên.
Vấn đề là bạn có thể ăn ngon ngủ yên mãi trên một hiện
thực "như thế" hay không? Nó có để cho bạn yên hay không?
Thế hệ của bạn cần thay thế mệnh đề đó bằng những
mệnh đề mới, chẳng hạn như: "Nước mình sẽ khác",
hoặc "Nước mình sẽ tốt đẹp hơn", hoặc những mệnh
đề cùng loại do tự bạn nghĩ ra. Khi bạn để cho những mệnh
đề loại đó vang lên trong đầu bạn, có thể bạn sẽ cảm
thấy năng lượng giải phóng của chúng, bởi chúng đòi hỏi
trước hết bạn phải khác đi, bạn phải giải phóng khỏi
chính bạn. Khi bạn có mong muốn mãnh liệt rằng nước mình
sẽ khác thì bạn sẽ tìm cách hành động cho sự đổi khác.
Và muốn nước mình khác đi thì bản thân mình phải khác đi.
Nếu bản thân bạn không khác đi được thì sao có thể mong
muốn nước mình khác đi được. Mà nước mình không khác đi
thì sao?
Thì có nguy cơ sẽ mất vào tay láng giềng.
Bạn có biết những gì đang xảy ra trên Biển Đông, và cả
trên đất liền, những năm tháng, những ngày tháng gần đây?
Mà nước đã mất thì "mình" có còn không? Bạn có còn
không? Và nước đã mất thì bạn sẽ để lại gì cho con cháu
bạn? Hay là bạn ngồi nhìn nước mất và tự nhủ: "cái
nước mình nó thế"? Và bạn hy vọng rằng với câu đó thần
chú đó bạn sẽ cảm thấy thanh thản vì có thể phủi tay, có
thể đẩy trách nhiệm cho "cái nước mình" ấy? Nhưng dù
bạn có thể phủi tay, dù bạn có thể tự lừa dối mình rằng
tất cả mọi người phải chịu trách nhiệm trừ chính bạn,
thì bạn cũng không thể nào tránh được cái hiện thực là
mất nước khi điều đó xảy ra.
Có bao giờ bạn nghĩ rằng chính bạn phải cân nhắc và lựa
chọn, chính bạn sẽ phải chịu trách nhiệm về sự lựa chọn
của mình? Có bao giờ bạn nghĩ rằng nước mình sẽ không còn
như thế, sẽ tốt đẹp hơn, rằng chính bạn có thể khác đi,
có thể tốt đẹp hơn, mạnh mẽ hơn?
Cái nước mình nó thế hay nước mình có thể khác đi tùy
thuộc vào khả năng tự thay đổi của chính bạn, tùy thuộc
vào khả năng của bạn trong việc nhận thức và hành động cho
sự tiến bộ.
Hiện nay có những người đang nỗ lực vượt qua những khó
khăn tưởng chừng không vượt nổi, họ đang nỗ lực để
nước mình khác đi theo hướng tốt đẹp hơn. Điều nhỏ nhất
mà bạn có thể làm là hiểu họ, và ủng hộ họ. Nhưng quan
trọng hơn: bạn hoàn toàn có thể làm được như họ.
Có lẽ cần bắt đầu bằng câu hỏi này: Bạn muốn "cái
nước mình nó thế" hay bạn muốn "nước mình sẽ tốt
đẹp hơn"? Rồi từ đó bạn sẽ tìm cách trả lời những
câu hỏi khác. Nhưng có lẽ bạn phải nhanh lên, bởi vì cái
giá mà chúng ta phải trả cho việc chấp nhận "cái nước
mình nó thế" giờ đây đã tới mức không còn một cá nhân
nào có thể gánh nổi.
Bạn hãy hình dung tới những câu hỏi mà hậu thế sẽ đặt ra
về chúng ta. Hơn thế, hãy hình dung những câu trả lời về
chúng ta mà hậu thế sẽ phải đối diện, vì thực tế là sẽ
không có cách nào lảng tránh được sự thật. Dù chúng ta có
cố mà tự lừa dối mình thì người khác cũng sẽ nhìn thấy
rất rõ.
Hơn nữa, dù chúng ta có thành công trong việc lừa dối chính
mình và lừa dối người khác, dù chúng ta có bảo toàn được
tài sản cá nhân và tính mạng cá nhân, nhưng nếu đất nước
chung này mất đi, sẽ chẳng ai trong chúng ta thoát khỏi thân
phận của kẻ mất nước. Không một ai.
Sài Gòn, tháng 7, những ngày dông tố trên Biển Đông
N. T. T. H.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13730), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét