Nguyễn Hưng Quốc - Thiếu lãnh đạo

Việt Nam thiếu nhiều thứ. Về kinh tế: rất nhiều người
thiếu công ăn việc làm; phần lớn dân chúng thiếu tiền bạc,
thiếu cả những nhu cầu cần thiết nhất cho một cuộc sống
bình thường. Về xã hội, thiếu sự ổn định và không có
bảo đảm gì cho tương lai cả. Về giáo dục, thiếu trường
tốt và thầy cô giáo tốt; thiếu một chương trình cũng như
một cơ chế giảng dạy hợp lý và hiệu quả; thiếu không khí
tốt lành để đạo đức và học thuật được phát triển.
Về chính trị, cũng thế, nhìn đâu cũng thấy thiếu: thiếu
dân chủ, thiếu tự do, thiếu công bằng, thiếu minh bạch, v.v.

Nhưng ở đây, tôi chỉ tập trung vào một cái thiếu mà tôi cho
là quan trọng nhất trong tình hình hiện nay: thiếu lãnh đạo.

Nhận định ấy, thoạt nghe, dễ có cảm tưởng như nghịch lý.
Trên nguyên tắc, Việt Nam được lãnh đạo bởi đảng Cộng
sản, mà đảng Cộng sản hiện nay lại có đến 3,6 triệu
đảng viên. Số đảng viên ấy lại được lãnh đạo bởi 175
ủy viên trong Ban chấp hành Trung ương. Số ủy viên ấy lại
được lãnh đạo bởi 14 người trong Bộ chính trị, cơ quan
quyền lực cao nhất của đảng đồng thời của cả nước. Rõ
ràng đó là một con số khổng lồ cho thành phần lãnh đạo
một đất nước. Ở các nước dân chủ, chẳng hạn ở Mỹ hay
ở Úc, nói đến giới lãnh đạo, người ta chỉ kể đến
Tổng thống, Phó tổng thống (ở Úc là Thủ tướng và Phó
thủ tướng), nội các và vài người lãnh đạo trong Quốc
Hội. Hết. Tổng cộng, nhiều lắm là 20-30 người.

Tuy vậy, nhìn vào thực tế, đặc biệt những năm gần đây,
điều hầu như ai cũng thấy là Việt Nam hoàn toàn thiếu lãnh
đạo. Tất cả, từ Bộ chính trị đến Trung ương đảng, từ
chính phủ đến Quốc hội, ngồi đó, thật nhiều; mặt mày ai
cũng hồng hào phè phỡn, nói năng như thánh phán, nhưng lại
không có ai thực sự lãnh đạo cả.

Lãnh đạo chứ không phải quản lý.

Quản lý là làm cho guồng máy chạy đều và chạy tốt, ít
nhất trong từng thời điểm nhất định. Lãnh đạo là định
hướng cho cả guồng máy ấy vượt qua các thử thách trong
hiện tại cũng như trong tương lai để bảo đảm sự an toàn
cũng như sự tốt đẹp không phải chỉ trong một hai năm tới
mà trong cả nhiều thập niên tới. Không phải chỉ cho thế hệ
này mà còn cho các thế hệ kế tiếp.

Ai cũng biết, từ mấy năm nay, một trong những thử thách
nghiêm trọng nhất đối với Việt Nam là vấn đề quan hệ
với Trung Quốc. Các chính sách về lãnh thổ và lãnh hải của
Trung Quốc là một đe dọa trực tiếp đối với chủ quyền và
sự toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Không những chỉ có
chính sách hay lời nói. Sự đe dọa được thể hiện cụ thể
bằng hành động: Trung Quốc cho xây dựng các cơ sở hành chính
và quân sự trên các hòn đảo vốn thuộc chủ quyền của
Việt Nam; cho khai thác dầu khí trên lãnh hải Việt Nam; ngăn
chận các công ty ngoại quốc ký kết hợp đồng điều tra và
khai thác dầu khí do Việt Nam tổ chức ngay trong các vùng
được xem là đặc quyền kinh tế của Việt Nam; bắt bớ,
thậm chí, giết chết các ngư dân Việt Nam đang đánh bắt cá
ở trong vùng lãnh hải của Việt Nam. Một số người Trung
Quốc, thuộc giới học giả cũng như giới quân sự, có khi khá
cao cấp, thỉnh thoảng bắn tiếng về một cuộc tấn công có
quy mô lớn nhắm vào Việt Nam. Đó là chưa kể đến các âm
mưu lũng đoạn kinh tế, xã hội và chính trị của Trung Quốc.
Công nhân Trung Quốc, từ hợp pháp đến bất hợp pháp, tràn
lan ở Việt Nam, ngay ở những địa điểm được xem là có ý
nghĩa chiến lược về quân sự. Có thể nói hiện nay Trung
Quốc là nguy cơ lớn nhất, nếu không muốn nói là duy nhất
của Việt Nam.

Thật ra, ngoài Việt Nam, âm mưu bành trướng của Trung Quốc là
một đe dọa đối với rất nhiều nước khác. Trong các nước
ấy, xa và lâu dài nhất, là Mỹ; gần và cụ thể nhất là
một số nước thuộc châu Á, từ Nhật Bản đến Phi Luật
Tân, Hàn Quốc, Malaysia, Brunei, nhưng đặc biệt, trầm trọng
nhất là Việt Nam. Có ba lý do chính: Một, nước có số đảo
tranh chấp nhiều nhất là Việt Nam; hai, nếu con đường chữ U
thành hiện thực, nước bị ảnh hưởng nặng nhất cũng là
Việt Nam; và ba, Việt Nam là nước duy nhất có chung biên giới
với Việt Nam. Nếu Trung Quốc chọn một quốc gia nào đó trong
khu vực để tấn công nhằm hợp thức hóa, bằng bạo lực, con
đường chữ U, nhằm biểu dương sức mạnh và nhằm uy hiếp
tất cả các nước khác, nước ấy chắc chắn sẽ là Việt
Nam.

Tất cả những điều ấy, hầu như ai cũng biết. Cả thế
giới đều biết. Người Việt, nếu có chút sáng suốt, cũng
đều biết. Biết, nên mọi người đều chờ đợi một chính
sách nhất quán và hiệu quả từ giới lãnh đạo. Tuy nhiên, cho
đến nay, giới lãnh đạo lại chọn một biện pháp dễ dãi
nhất là né tránh việc công bố bất cứ một chính sách nào,
nghĩa là, nói cách khác, né tránh chính việc lãnh đạo của
mình.

Trong các diễn văn, giới cầm quyền chỉ nói những nguyên tắc
chung chung và sáo rỗng như hợp tác và hữu nghị, như hai
phương châm gọi là "4 tốt" (láng giềng tốt, bạn bè tốt,
đồng chí tốt, đối tác tốt) và "16 chữ vàng" (Láng
giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài,
hướng tới tương lai) do Giang Trạch Dân đưa ra vào năm 1999.
Hết. Nhưng đó chỉ là nguyên tắc và phương châm. Trong chính
trị, từ những nguyên tắc và phương châm chung chung như vậy,
người ta cần đặt ra ít nhất bốn vấn đề khác: Một,
những nguyên tắc và phương châm ấy có còn hợp thời và hợp
lý hay không; hai, nếu còn, làm cách nào để thực hiện chúng,
đặc biệt trước những khiêu khích và đe dọa thường xuyên,
hơn nữa, càng ngày càng tăng của Trung Quốc, một kẻ rõ ràng
không phải là "láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt
và đối tác tốt"; ba, nếu không, Việt Nam cần có chính sách
gì để đối phó với những hành động khiêu khích và đe
dọa, thậm chí, âm mưu thôn tính của Trung Quốc; và bốn, cần
có những chiến thuật gì để hiện thực hóa chiến lược
ấy?

Đó là những câu hỏi bình thường ai cũng đặt ra. Với tất
cả, giới cầm quyền Việt Nam đều im lặng. Theo dõi các
động thái của họ, người ta cũng không tìm được một câu
trả lời nào cả. Được xem là có quyền lực nhất trong Bộ
chính trị và trong đảng hiện nay là ba người: ông Nguyễn Phú
Trọng, Tổng bí thư; ông Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng; và ông
Trương Tấn Sang, Chủ tịch nước. Có cảm tưởng như có một
sự phân công nào đó giữa họ với nhau: Nguyễn Tấn Dũng thì
lo chuyện đối nội; Nguyễn Phú Trọng thì ngọt ngào ve vuốt
Trung Quốc; còn Trương Tấn Sang thì đi tìm một số đồng minh
khác để cân bằng lực lượng với Trung Quốc. Có vẻ thế.
Nhưng điều đó, nếu có thật, cũng không thực sự là lãnh
đạo. Bởi lãnh đạo của một đảng cũng như của một
nước, nhất là khi đảng ấy lại là đảng cầm quyền duy
nhất, cần có một tiếng nói chung; hoặc ít nhất, một tiếng
nói có nhiều sức nặng, có ảnh hưởng và có khả năng chi
phối guồng máy đảng và nhà nước nhất. Ở Việt Nam, tiếng
nói chung: không có. Tiếng nói nổi bật nhất: cũng không có.
Những gì ông Nguyễn Phú Trọng nói, người ta xem như ngớ
ngẩn (xin nhớ lại <a
href="http://http//vov.vn/Home/Bai-noi-chuyen-ve-Chu-nghia-Xa-hoi-cua-Tong-Bi-thu-tai-Cuba/20124/205986.vov">bài
nói về chủ nghĩa xã hội của Nguyễn Phú Trọng tại Cuba</a>
vào ngày 10/4/2012). Những gì ông Nguyễn Tấn Dũng nói thì lại
không còn chút uy tín gì vì từ lâu ông bị xem là nói một
đàng làm một nẻo (đặc biệt qua các vụ án tham nhũng cũng
như các vụ lỗ lã nặng nề của các công ty quốc doanh). Còn
ông Trương Tấn Sang thì bị xem là không có quyền lực thực
sự: Vai trò của Chủ tịch nước Việt Nam, từ xưa đến nay,
vốn chỉ là một hư vị. Chỉ có ý nghĩa tượng trưng.

Thành ra, dù có chăm chú lắng nghe và theo dõi lời nói cũng như
hoạt động của cả ba người đứng đầu đảng và chính phủ
Việt Nam hiện nay, người ta cũng không thể biết là họ muốn
gì.

Họ, với tư cách tập thể cũng như với tư cách cá nhân, hoàn
toàn không đưa ra một chính sách nào cả. Không đưa ra một
viễn kiến nào cả. Nghĩa là, nói tóm lại, không thể hiện
bất cứ một sự lãnh đạo nào cả.

Họ hoàn toàn né tránh bài toán hóc búa nhất hiện nay.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13792), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!