17.08.2012
Tạp chí Nghiên cứu về Việt Nam (Journal of Vietnamese Studies)
số tháng Bảy có đăng một tài liệu quan trọng: một <a
href="http://www.jstor.org/stable/info/10.1525/vs.2012.7.2.1?ai=1rw8&mi=u48h61&af=R">bức
thư</a> chưa được công bố trước đây của Hồ Chí Minh đề
ngày 8 tháng Chín, 1921. Nó là một trong những nguồn tài liệu
về chính trị và đời tư sớm nhất trong cuộc đời của nhà
cách mạng Việt Nam được phát hiện cho đến nay.
Pascal Bourdeaux, phó giáo sư tại Học viện Nghiên cứu Cao cấp
Thực tiễn (École Pratique des Hautes Études) ở Paris, đã phát
hiện được bứ thư với <em>"chữ ký bằng mực đen bay
bổng, thanh tao, hơi nghiêng và được gạch dưới"</em> khi tìm
tòi những tài liệu lưu trữ của Hội Truyền giáo Phúc âm
Paris. Thư được ký dưới tên <em>"Nguyên Ai Quâc"</em> -
thường được viết là Nguyễn Ái Quốc, vốn được Hồ Chí
Minh tự gọi mình lúc ấy.
Được viết trong những năm hình thành quan điểm chính trị
nhưng hiếm hoi tài liệu lưu trữ của Hồ khi ông còn ở Pháp,
sự hiện hữu của bức thư này rất quan trọng về mặt tiểu
sử. Bên cạnh khoảng chục báo cáo của cảnh sát và những
bài báo, những gì chúng ta biết được về khoảng thời gian
này trong cuộc đời của Hồ chủ yếu xuất phát từ những
câu chuyện mang tính hồi tưởng - đa số là hồi ký của chính
ông - bởi thế việc khám phá ra tài liệu gốc có tính đời
tư này rất hiếm hoi, nếu không nói là chưa từng có. Nhưng
chính nội dung của tài liệu này, đặc biệt là tính tinh tế
trong lập luận của Hồ, càng làm nó trở nên đầy hấp dẫn
đối với những học giả nghiên cứu về ông.
Bức thư đánh máy, gửi cho mục sư người Pháp Ulysse Soulier,
cho thấy sự ủng hộ đầy bất ngờ của vị chủ tịch tương
lai của Bắc Việt trong những dự án truyền giáo Tin Lành trên
quê hương ông, nhưng đồng thời cũng nói rõ quan điểm dân
tộc mạnh mẽ của mình; càng chứng tỏ thêm rằng những năm
đầu thập niên 1920 là bước chuyển hướng trong quá trình
hình thành tinh thần chống thực dân của Hồ. Trong thời gian
bức thư được viết năm 1921, ông đã kêu gọi Tổng thống
Mỹ Woodrow Wilson quan tâm đến Đông Dương tại hội nghị
Versailles năm 1919, và là sáng lập viên của Đảng Cộng sản
Pháp năm 1920. Tuy nhiên, quan điểm thiên quân sự của con
người mà trong tương lai trở thành nhà lý luận về chiến
tranh thuộc địa tiêu biểu nhất của Quốc tế Cộng sản vẫn
chưa hình thành đầy đủ; bức thư không hề đề cập rõ ràng
đến bản thể của chủ thuyết Mác xít - Lên nin nít và gọi
người dân Đông Dương là <em>"An nam mít"</em> - mà không bao
lâu sau bị tầng lớp người Việt mới theo chủ nghĩa quốc gia
lên án là một từ mang tính xúc phạm. Hơn thế nữa, thái độ
thân thiện của ông đối với việc truyền bá tôn giáo của
những nhà truyền đạo châu Âu cho thấy rằng <em>"Bác
Hồ"</em> vẫn chưa phải là một nhà cách mạng hoàn toàn.
Nhận xét về các kế hoạch cho một dự án truyền đạo tại
Đông Dương, Hồ đã nói rằng những mục đích của Mục sư
Soulier là <em>"cực kỳ đáng tuyên dương"</em>, ông còn đi xa
hơn nữa bằng việc trấn an nhà truyền giáo rằng ông hy vọng
<em>"với cả tấm lòng tôi rằng ông sẽ thành công trong việc
nhanh chóng truyền bá tôn giáo cách tân trên đất nước
tôi."</em>
Những từ ngữ này thật bất ngờ đối với một lãnh tụ
Cộng sản tương lai và người đứng đầu trong phong trào kháng
chiến giành độc lập quốc gia, nhưng vị thế của Hồ trong
bức thư cũng rất khác biệt với một người Thiên Chúa giáo
chính thống. Ông không bày tỏ về quan điểm nhận định giá
trị đạo đức trực tiếp của giáo phái Tin Lành, và cũng
không đi vào việc thảo luận thần học đối với những giá
trị riêng biệt của giáo phái cách tân này, hoặc những dị
biệt của nó đối với Công giáo hay bất kỳ tôn giáo nào
khác. Thay vì thế, ông ca ngợi giá trị nhân bản toàn cầu từ
những hệ tư tưởng khác nhau, được giải biện trong khái
niệm <em>"một Sự thật"</em>, đặt trong một công thức:
<em>"Phật giáo + Khổng giáo + Thiên Chúa giáo = Đấng Toàn
năng."</em>
Tuy nhiên, quan điểm đa phái liên tôn này, trong khi có lẽ gây
ấn tượng đối với người đọc hiện tại, nó lại không
phải là trọng tâm chính của lá thư. Động cơ chính của nó
mang tính xã hội hơn là tín ngưỡng, và tác giả quan tâm đến
người dân được truyền đạo nhiều hơn là bản thân quá
trình truyền giáo. Khi chỉ ra những đặc điểm trong nghị
trình truyền giáo của Mục sư Soulier <em>"dường như là đi
ngược lại ý tưởng cơ bản trong hoạt động của
Soulier,"</em> quan điểm chống đế quốc của Hồ được bộc
lộ rõ ràng và mạnh mẽ bằng cách sử dụng ngôn ngữ duy lý
của Tin lành, và trực tiếp kêu gọi người mục sư bằng cách
sử dụng những thuật ngữ của ông ta. Tuyên bố rằng thuật
ngữ <em>"Đông Dương thuộc Pháp"</em> mà Soulier dùng
<em>"hoàn toàn trái ngược"</em> với việc truyền bá phúc
âm, Hồ lập luận rằng <em>"cũng như mọi điều thuộc về
tư tưởng"</em>, tôn giáo phải là phi biên giới và
<em>"đứng trên bất kỳ chủ nghĩa quốc gia cũng như quyền
lợi chính trị nào,"</em> và sau đó kêu gọi Soulier thay vì
thế nên sử dụng từ <em>"Đông Dương"</em> mà không kèm
theo tính từ <em>"thuộc Pháp"</em>. Công việc của Chúa, ông
đồng ý, là một nỗ lực nhằm giải phóng, trong khi đó chủ
nghĩa thực dân <em>"là một hành động đàn áp và chinh
phục."</em> Vì thế ông vạch ra sự mâu thuẫn hoàn toàn giữa
chủ nghĩa thực dân và công việc truyền giáo, biến quá trình
phi thực dân hoá thành một điều kiện tiên quyết trong việc
cách tân tín ngưỡng, theo lập luận của ông, là <em>"một
Đông Dương bị khống chế không thể thực sự là một Đông
Dương của Thiên Chúa giáo."</em>
Để liên kết sâu thêm nghị trình chống thực dân của mình
vào việc phê bình chiến lược của Soulier, ông đồng ý với
khẳng định của đạo Tin lành rằng người Việt đang bị
đày đoạ về tinh thần và đạo đức, nhưng cũng mở rộng ra
để bao gồm thêm là họ cũng bị thiếu thốn về vật chất,
xã hội và chính trị. Ông nhấn mạnh rằng, vì thế, công
cuộc truyền đạo của Thiên Chúa giáo không thể đạt được
mục tiêu của mình mà không đề cập đến những vấn nạn xã
hội và chính trị gây ra bởi chủ nghĩa thực dân: <em>"những
lợi tức đạo đức và lợi tức vật chất phải đi chung với
nhau, vì không thể đạt được điều này mà không có điều
kia."</em>
Vì thế ông đã đánh đổ dự án truyền giáo thực dân bằng
chính ngôn từ của nó; biến một người dân Đông Dương thành
một giáo dân tốt của Thiên Chúa thì không phải - và không
thể - giống như việc biến họ thành một công dân tốt của
Pháp, và vì thế truyền bá phúc âm không thể là một công cụ
của chủ nghĩa thực dân. <em>"Có phải một người tự do
chính là người duy nhất được Chúa nhìn nhận không?"</em>
ông hỏi.
Trên tổng thể, bức thư giúp đem lại một cái nhìn thấu đáo
rất hấp dẫn đối với những hoạt động của Hồ Chí Minh,
một người yêu nước giỏi xã giao và giảo hoạt, khi ông tìm
những liên hệ và khuyếch trương lý tưởng của phong trào
quốc gia đang nổi lên tại chính trung tâm của thủ đô thuộc
địa. Phó Giáo sư Bourdeaux, trong những nhận định đăng tải
cùng với bức thư, viết rằng tài liệu này là bằng chứng
bổ sung thêm vào nhận định rằng giáo phái Tinh lành cấp
tiến là một phong trào mà Hồ đặc biệt gần gũi trong những
nỗ lực ban đầu nhằm tìm kiếm hậu thuẫn cho mục đích
chống thực dân của mình; ông được biết là có liên lạc
với những người Tin lành quốc gia Trung Quốc và Triều Tiên
trong giai đoạn này, và nhiều nhà hoạt động nhân quyền châu
Âu mà ông làm việc chung có thể từng là thành viên của
những tổ chức Thiên Chúa giáo cách tân.
Bourdeaux cho thấy rằng <em>"tài liệu này rõ ràng là thực, và
[...] chắc chắn đã của Hồ Chí Minh sau này."</em> Thậm chí
tên tác giả rõ ràng bị viết sai lại càng tăng thêm tính quan
trọng của bức thư. <em>"Nguyen Ai Quâc,"</em> Bourdeaux chỉ ra,
là cách viết gọn không chính thức của Nguyễn Ái Quốc theo
quê hương Nghệ An của Hồ, và việc sử dụng cách viết thông
tục này cho thấy sự gần gũi và tin cậy giữa hai người
viết thư, cũng như khẳng định rõ rằng bức thư này mang tính
riêng tư, một trao đổi đơn thuần hơn là một bài viết có
chuẩn bị của một phát ngôn viên đại diện cho một tập
thể hoặc tổ chức.
Việc công bố bức thư đầy bất ngờ, kèm với bài viết có
nghiên cứu kỹ lưỡng của Bourdeaux cung cấp lượng thông tin
toàn diện về xuất xứ của những người trao đổi thư từ
với Hồ và những liên kết quốc tế giữa <em>"những người
truyền đạo chống đối"</em>, chắc chắn sẽ là một tiến
bộ đầy hứng khởi cho các học giả nghiên cứu về Việt Nam.
Tài liệu cá nhân độc đáo này làm phức tạp thêm bức tranh
của chúng ta về 'nhà Ái Quốc' trong những năm 1920, đang
trải qua quá trình cấp tiến hoá và quân sự hoá đầy nhanh
chóng. Nó cho thấy một bức tranh đầy sắc thái hơn của một
nhà ngoại giao tài giỏi tinh tường trong việc kêu gọi các
thành phần khác nhau bằng chính ngôn ngữ của họ. Sẵn sàng
tiếp cận một cách đầy ngạc nhiên với những dự án hội
nhập văn hoá của các nhân vật tôn giáo từ châu Âu, nhưng
cũng mang tinh thần yêu nước đầy kiên quyết và chú trọng
về mặt chính trị trong thời kỳ chuyển hoá sự nghiệp của
ông, bức thư cho thấy người thanh niên Hồ đang ở ngưỡng
cửa của quá trình nhận thức tư tưởng. Như Bourdeaux kết
luận, <em>"Thiên hướng nội tâm của Hồ Chí Minh đã được
xác định. Giờ chúng chỉ cần củng cố thêm."</em>
<strong>Nguồn:</strong><a
href="http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2012/08/17/ho-chi-minhs-surprise-letter/">asiapacific.anu.edu.au</a>
______________________________
<strong>Tài liệu tham khảo:</strong>
* Hồ Chí Minh và Kareem James Abu-Zeid, 'Bức thư chưa công bố
của Hồ Chí Minh gửi cho một Mục sư Pháp', Tạp chí Nghiên
cứu Việt Nam, Bộ 7, Số 2 (Hè 2012), tr. 1-7 (Bản dịch tiếng
Anh của bức thư với bản gốc tiếng Pháp)
* Pascal Bourdeaux và Kareem James Abu-Zeid, 'Những ghi chú về một
bức thư chưa công bố của Hồ Chí Minh gửi cho một Mục sư
Pháp (8 Tháng Chín, 1921) hoặc Nghệ thuật của việc Truyền bá
Phúc âm Phi Chính thống', Tạp chí Nghiên cứu Việt Nam, Bộ 7,
Số 2 (Hè 2012), tr. 8-28
* Địa điểm của tài liệu: File: "Indochine, dossier U.Soulier,"
Box: Indochine dossier Ulysse Soulier, DÉFAP (Département Evangélique
Français de l'Action Apostolique) Service Protestant de Mission
(bibliothè que d'histoire de la mission et de la missiologie; archives de
la société des missions évangéliques de Paris), boulevard Arago, Paris,
France.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13868), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét