Hugo Dixon - Cách mạng phải có tổ chức

<div class="special_quote">Hãy bắt đầu từ nguyên tắc căn bản
nhất: Không có phong trào nào có thể lật đổ nổi chế độ
vững như bàn thạch trừ phi phong trào có chiến lược. Chiến
lược này nhất thiết đòi hỏi phải phân tích một cách hệ
thống những điểm yếu của đối phương, vạch ra kế hoạch
làm đối phương suy yếu dần, đồng thời đoán trước cuộc
đấu tranh có thể diễn ra theo chiều hướng nào. Để hình
thành được chiến lược như thế, phong trào cần có sự lãnh
đạo. Và để theo đuổi chiến lược như thế qua những thời
kỳ khó khăn trong tương lai - khi những cuộc biểu tình bất
bạo động có thể bị đáp lại bằng bạo lực - phong trào
phải cần có sự đoàn kết.</div>

<center>* * *</center>

Phải chăng có thể là những nhà lãnh đạo cuộc nổi dậy
được đánh giá quá cao? Theo sau Mùa Xuân Ả Rập, phong trào
Chiếm Phố Wall, và những cuộc vùng lên khác của dân chúng
trên khắp thế giới chống lại các chế độ độc tài và
thối nát, các nhà phân tích địa chính trị đang hỏi những
câu hỏi cơ bản về ý nghĩa của sự lãnh đạo trong các cuộc
đấu tranh như thế. Loại lãnh đạo nào cần thiết trong các
cuộc nổi dậy bất bạo động? Và trong thời đại số này,
phải chăng những cuộc nổi dậy cũng phải cần có người
lãnh đạo?

Câu trả lời lãng mạn là các cuộc đấu tranh bất bạo động
không còn cần đến nhà lãnh đạo có tầm thu hút lớn - những
cuộc đấu tranh này có thể xuất hiện tức thời khi nhân dân
bị áp bức đồng loạt nổi dậy và liên lạc với nhau qua
Facebook và Twitter. Người ta cho rằng sự thiếu tổ chức hay
thiếu tầng lớp lãnh đạo này rất thích hợp với các mục
tiêu của những phong trào như thế. Nơi nào những người nổi
dậy đấu tranh cho nền pháp trị dân chủ, nơi ấy chẳng ai
nên sai bảo ai. Hơn nữa, cái được coi là thiếu sự lãnh
đạo ấy còn có lợi ích phụ ở chỗ nhà cầm quyền không
thể nào tiêu diệt được phong trào bằng cách vây bắt những
người cầm đầu. Ta không thể chém bay đầu nếu không có
đầu.

Cách đây một năm, theo sau chiến thắng nức lòng của cuộc
cách mạng Ai Cập, cuộc cách mạng điển hình ấy đã có
tiếng vang xa. Nhưng Mùa Xuân Ả Rập không trôi qua êm đềm.
Libya phải trải qua cuộc đấu tranh dài và đẫm máu mới lật
đổ được Đại tá Muammar Gaddafi, còn Syria càng ngày càng bị
hút sâu vào cuộc nội chiến. Ngay cả Ai Cập cũng không còn là
chiến thắng trọn vẹn đối với những nhà cách mạng Facebook:
Huynh đệ Hồi giáo, vốn có tầng lớp lãnh đạo truyền thống
hơn và tôn trọng tổ chức, hoàn toàn sẵn sàng giật lấy
thành quả của phong trào dân chúng chiếm đóng Quảng trường
Tahrir.

<h2>Không còn tức giận suông nữa</h2>

"Đây là cuộc chiến tranh bằng các phương tiện khác," Robert
Helvey, cựu đại tá Mỹ chuyên nghiên cứu về đấu tranh bất
bạo động và huấn luyện các nhà hoạt động dân chủ về
những phương pháp đấu tranh bất bạo động, nói. "Nếu ta có
ý định muốn tiến hành đấu tranh bất bạo động thì mọi
người cần phải thống nhất với nhau." Những nhà phân tích
sáng suốt nhất về các phong trào bất bạo động gần đây
đều không bao giờ tin những phong trào này có nhiều cơ may
thành công trừ phi họ có sự lãnh đạo, đoàn kết, và chiến
lược.

Hãy bắt đầu từ nguyên tắc căn bản nhất: Không có phong
trào nào có thể lật đổ nổi chế độ vững như bàn thạch
trừ phi phong trào có chiến lược. Chiến lược này nhất
thiết đòi hỏi phải phân tích một cách hệ thống những
điểm yếu của đối phương, vạch ra kế hoạch làm đối
phương suy yếu dần, đồng thời đoán trước cuộc đấu tranh
có thể diễn ra theo chiều hướng nào. Để hình thành được
chiến lược như thế, phong trào cần có sự lãnh đạo. Và
để theo đuổi chiến lược như thế qua những thời kỳ khó
khăn trong tương lai - khi những cuộc biểu tình bất bạo động
có thể bị đáp lại bằng bạo lực - phong trào phải cần có
sự đoàn kết. Srdja Popovic, lãnh đạo của Otpor, nhóm sinh viên
Serbia đã góp phần lật đổ chế độ độc tài của Slobodan
Milosevich vào năm 2000, bây giờ hướng dẫn các nhà hoạt động
dân chủ cách thức tổ chức những phong trào tương tự. Ông
nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự đoàn kết, và cho họ
biết một trong những lý do giúp Otpor thắng được Milosevic là
nhờ Otpor thuyết phục các nhóm nhà chính trị không nên tranh
cãi vặt với nhau nữa mà hãy đoàn kết lại để ủng hộ
một ứng cử viên duy nhất.

Lãnh đạo phải vạch ra kế hoạch cho từng giai đoạn đấu
tranh khác nhau. Helvey nói thường có ba giai đoạn: lật đổ
chế độ; thành lập chính phủ dân chủ, hay có thể chính phủ
lâm thời; và rồi bảo vệ chính phủ non trẻ chống lại các
cuộc đảo chánh. Ông chỉ ra rằng tuy sinh viên Ai Cập lật
đổ được Hosni Mubarak, nhưng họ không có kế hoạch tiếp theo
ngay sau đó, cho nên Huynh Đệ Hồi Giáo nhảy vào nắm quyền.
Sinh viên đã thắng trận chiến quan trọng, nhưng kẻ khác đã
cướp lấy phần thưởng từ trên tay họ.

Vấn đề ở Ai Cập đã vượt quá giai đoạn thay đổi chế
độ, nhưng đa số các phong trào thậm chí vẫn còn đấu tranh
để đạt đến giai đoạn đầu tiên này. Một lần nữa, đó
là thường do thiếu sự lãnh đạo tài ba. Gene Sharp, giáo sư
đại học ở Boston đã nghiên cứu về đấu tranh bất bạo
động trong hơn 60 năm qua, khẳng định thật là điên rồ khi
cho rằng ta không cần những người lãnh đạo. Lịch sử chứng
minh lập luận này; không có nhiều và có lẽ cũng chẳng có
những cuộc đấu tranh bất bạo động nào không có người
lãnh đạo mà lại thành công, theo lời Adam Roberts, giáo sư danh
dự về quan hệ quốc tế ở đại học Oxford. Phong trào chiếm
đóng phố Wall có thể là trường hợp minh họa điều này. Lúc
đầu danh tiếng của phong trào nổi lên như cồn nhưng những
người tham gia phong trào dường như không có bất kỳ chiến
lược nào ngoài chuyện dựng lều ở những nơi công cộng, nên
dần dần công chúng chẳng còn quan tâm đến. Cuộc cách mạng
Syria đang diễn ra là trường hợp khác về những nguy hiểm
của cuộc nổi dậy mà không có chiến lược tốt. Những nhà
hoạt động dân chủ ở đấy dường như không có bất kỳ kế
hoạch hành động nào khi chế độ của tổng thống Bashar
al-Assad phản công lại bằng tra tấn, giam cầm, và thảm sát-
mặc dù phản ứng tàn bạo của chế độ là điều có thể
tiên đoán được.

Các nhà hoạt động dân chủ Syria đã phạm phải một sai lầm
khác về chiến lược: lúc đầu họ quá nhấn mạnh đến các
cuộc biểu tình chống chế độ, mặc dù những cuộc biểu
tình công khai rất quan trọng trong các phong trào cách mạng,
nhưng những người biểu tình trực diện như thế dễ bị
trấn áp tàn bạo. Những chiến thuật thay thế biểu tình, như
tẩy chay và đình công, có thể là phương cách tốt hơn để
thách thức chế độ trong khi duy trì mức độ thương vong của
ta thấp. Muốn như thế phải cần có lãnh đạo để phối hợp
hoạt động dựa theo chiến lược đó. Công bằng mà nói,
những nhà hoạt động dân chủ ở Syria không thể nào tổ
chức hay thậm chí liên lạc được với bất kỳ nhóm nào lớn
hơn những chi bộ nhỏ vì ngay khi họ liều lĩnh ra mặt đấu
tranh, họ liền bị bắt, bị tra tấn hay bị sát hại. Sau hàng
tháng trời bị chế độ đánh tơi tả, chính những nhà hoạt
động dân chủ Syria ngày càng quay sang đấu tranh bằng bạo
lực.

<h2>Những nhà tuyên truyền và những nhà chiến lược</h2>

Loại lãnh đạo nào cần thiết để duy trì cuộc cách mạng
bất bạo động? Vì những cuộc cách mạng các mạng xã hội
không có người đứng đầu dường như chắc chắn bị thất
bại, nên người ta dễ bị quyến rũ sang đối cực khác - nhà
lãnh đạo phi thường có tầm thu hút lớn. Lịch sử dường
như mỉm cười với chiến thuật này: phong trào độc lập ở
Ấn Độ có Mohandas Gandhi; phong trào dân quyền ở Mỹ có Martin
Luther King, phong trào chống Apartheid có Nelson Mandela. Gần đây
hơn, Aung San Suu Kyi là khuôn mặt cuộc đấu tranh chống chế
độ độc tài ở Miến Điện, và Anna Hazare nhà lãnh đạo phong
trào chống tham nhũng ở Ấn Độ. Toàn là những nhà lãnh đạo
khích lệ.

"Khi ta tổ chức cuộc cách mạng, lãnh đạo lôi cuốn có ảnh
hưởng rất thuận lợi đến sự thành công của phong trào,"
Helvey nói. Thật may mắn khi có nhà lãnh đạo mạnh biết tập
hợp mọi người lại và biết làm cho mọi người quyết tâm
hành động theo kế hoạch. "Ta không thể nào có dân chủ khi
tiến hành chiến tranh," ông giải thích. "Một khi quyết định
đã thông qua, mọi người phải thực hiện theo quyết định."

Tuy nhiên, thật sai lầm khi vội vàng kết luận rằng sự lãnh
đạo thành công phải xuất phát từ nhân vật có ảnh hưởng
nhất. Đội ngũ lãnh đạo có nhiều ưu thế hơn: phong trào
vẫn tồn tại nếu bất kỳ nhà lãnh đạo nào bị bắt hay bị
sát hại; phong trào có thể ngăn chặn nhà lãnh đạo trở nên
quá tự phụ hay thậm chí biến thành nhà độc tài mới, và
lãnh đạo tập thể ấy có thể nảy sinh ra nhiều ý tưởng
mới lạ, vì những ý tưởng mới có thể không được lan
truyền nếu có nhà lãnh đạo có quá nhiều quyền lực.

Vả lại, không phải tất cả những phong trào chúng ta nghĩ do
những nhà lãnh đạo có tầm thu hút lớn đứng đầu đều
đặt dưới sự lãnh đạo của một người duy nhất. Thường
có vài nhà lãnh đạo khích lệ. Hãy nghĩ về sự kết hợp
giữa Jawaharlal Nehru và Gandhi ở Ấn Độ; hay Viktor Yushchenko và
Yulia Tymoshenko trong cuộc Cách mạng Cam ở Ukraine vào năm
2004-2005. Ngay cả khi có một nhà lãnh đạo mạnh duy nhất,
người đó có lẽ không có tất cả những phẩm chất cần
thiết để đưa cuộc đấu tranh đến kết thúc thắng lợi.
Các phong trào cần cả các nhà tuyên truyền xuất sắc và
những nhà chiến lược sáng suốt. Trong rất ít trường hợp -
chẳng hạn như trường hợp của Gandhi, người vừa là nhà
lãnh đạo có nhiệt huyết vừa là nhà chiến lược bẩm sinh -
cả hai phẩm chất đều có ở một người.

Trường hợp ngược lại thì điển hình hơn. Ví dụ, tài diễn
thuyết xuất sắc của Martin Luther King kết hợp với thiên tài
chiến thuật của Bayard Rustin, theo ông Roberts. Rustin từng sang
Ấn Độ vào năm 1948 để học những bài học tranh đấu của
Gandhi, đã truyền đạt lại cho King nhiều điều hay về cuộc
đấu tranh bất bạo động. (Một trong những lời khuyên của
ông: Không bao giờ làm điều gì hai lần.)

MBA về cách mạng bất bạo động?


Phải chăng có thể dạy người ta cách tổ chức cuộc cách
mạng bất bạo động? Đối với chiến tranh truyền thống, có
các trường võ bị- chẳng hạn West Point ở Hoa Kỳ và Sandhurst
ở Anh- chuyên dạy các chiến lược tác chiến. Sau khi được
đào tạo ở trường võ bị, các sĩ quan trẻ lúc đó được
nhận vào tập sự để nghiên cứu các chiến dịch quân sự cho
các chỉ huy cấp cao. Không có trường dạy bất bạo đông
tương đương với Sandhurst, nhưng vẫn có những cố gắng để
đào tạo những nhà lãnh đạo cho các cuộc đấu tranh bất
bạo động. Trong suốt phong trào chống Apartheid, những nhà lãnh
đạo trẻ được đào tạo ở Phoenix Settlement của Gandhi gần
Durban. Viện nghiên cứu Albert Einstein của Sharp tổ chức những
lớp học về đấu tranh phản kháng, cũng như Trung Tâm Ứng
Dụng Bất Bạo Động (CANVAS) mới của Popovic đã đào tạo các
nhà hoạt động dân chủ ở vài nước, trong đó có Ai Cập,
Ukraine, và Georgia.

Cũng có một vài lớp ở đại học. Một lớp là chương trình
sau đại học về chiến lược và phương pháp thay đổi xã
hội bất bạo động do CANVAS lập ra ở Đại học Belgrade. Lớp
khác là giáo dục cao cấp về xung đột bất bạo động của
Fletcher Summer Institute thuộc đại học Tufts ở Boston.

Càng ngày cũng càng có nhiều giáo sư đại học nghiên cứu về
lĩnh vực này. Sách và các bài viết của họ dần dần đang
đến tay các nhà hoạt động dân chủ ở những nơi cuộc đấu
tranh thực sự diễn ra, và những cuốn sách ấy đang nói với
họ điều này: Để chiến thắng trong cuộc đấu tranh bất
bạo động ta phải có sự lãnh đạo và chiến lược vững
vàng. Theo thời gian những sáng kiến như thế sẽ đưa những
kiến thức liên quan đến càng ngày càng nhiều các nhà lãnh
đạo mới xuất hiện để giúp họ trở thành những chiến sĩ
bất bạo động giỏi hơn. Cho nên sự chia sẻ kiến thức ấy
có lẽ khiến cho cuộc nổi dậy bất bạo động kế tiếp sẽ
không chỉ lật đổ nhà độc tài, mà sẽ thay thế y bằng
chính quyền dân chủ khả thi.

Nguồn: <a
href="http://blogs.reuters.com/hugo-dixon/2012/06/29/the-revolution-will-be-organized/">Tạp
chí Reuters Magazine</a> ngày 29/6/2012

Bản tiếng Việt: Trần Quốc Việt
danlambaovn.blogspot.com

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13967), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!