<em><strong>Mạng xã hội bắt đầu đẩy khuynh hướng đối lập
vào chế độ</strong></em>
<div class="special_quote"><strong>Điều 69:</strong> Công dân có
quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí; có quyền được thông
tin; có quyền hội họp, lập hội, biểu tình theo quy định
của pháp luật.
<strong>Điều 79:</strong> Công dân có nghĩa vụ tuân theo hiến
pháp, pháp luật, tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an
toàn xã hội, giữ gìn bí mật quốc gia, chấp hành những quy
tắc sinh hoạt công cộng.
<strong>Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt
Nam</strong></div>
Vài chủ nhật qua, các hãng thông tấn phương Tây đã đưa tin
về những cuộc biểu tình chống Trung Quốc ở Việt Nam. Những
người biểu tình – vốn bị công an theo dõi chặt chẽ, chưa
bao giờ đạt con số hơn vài trăm người – đã tuần hành ở
Hà Nội và TP.HCM để phản đối hành động khiêu khích của
Trung Quốc trên phần lớn Biển Đông, nơi yêu sách chủ quyền
của Việt Nam và Trung Quốc bị chồng lấn.
Lúc nào cũng vậy, AFP, Reuters, AP và những hãng thông tấn khác
gọi các cuộc biểu tình này là "hiếm có". Tất cả đều
sai. Mặc dù một thăm dò gần đây của một số học giả
Việt Nam không thu hút được những người quá thận trọng,
nhưng đã hình thành một sự nhất trí chung rằng các cuộc
biểu tình đã trở nên tương đối phổ biến ở Việt Nam.
Biểu tình thông thường hiếm khi gây được sự chú ý của
các hãng tin phương Tây. Một phần là vì phóng viên báo chí
phương Tây bây giờ cũng hiếm [ở Việt nam]. Chỉ có các hãng
thông tấn là tiếp tục cử nhân viên đến Việt Nam công tác.
Đối với các sự kiện lớn – như hội nghị khu vực Đông
Nam Á, hay đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam chẳng hạn –
chỉ có thêm vài chục phóng viên từ các tờ báo lớn của
phương Tây bay đến Việt Nam để viết vài bài báo. Tuy nhiên,
trong thời đại này, khi mà doanh thu của báo chí chính thống
[quốc tế] bị thu hẹp, thì quả thật đưa tin về Việt Nam
cũng chẳng đáng để họ phải nỗ lực.
Nói chung là họ đã bỏ lỡ một câu chuyện hay. Không phải
chỉ là câu chuyện về sự phẫn nộ [của người Việt]
trước chủ nghĩa đế quốc của Trung Quốc.
Chế độ [Cộng sản] Việt Nam cho rằng họ thích hợp cai trị
đất nước và cũng như để duy trì quyền cai trị của mình,
họ dựa vào thành tựu của một học thuyết kinh tế, theo đó
khu vực tư bản thị trường tự do bị trói buộc vào khu vực
quốc doanh kém hiệu quả, và cả hai đều bị tham nhũng hoành
hành. Cái "chủ nghĩa xã hội định hướng thị trường"
này, cho đến gần đây vẫn tạo ra tăng trưởng GDP trung bình
7% mỗi năm.
Gần như hoàn toàn đi theo con đường của Trung Quốc, nhưng
tụt hậu một cả một thế hệ, Việt Nam đã trở thành một
trong các công xưởng của thế giới. Tuy nhiên, suy thoái toàn
cầu cộng với hai đợt lạm phát tệ hại kể từ năm 2008
tới nay đã giảm bớt thành tích đó. Tăng suy trưởng yếu,
người dân Việt Nam ngày nay sẵn sàng hơn để đặt câu hỏi
về tính hợp pháp của một hệ thống chính trị mà trong đó
chỉ có 3% dân số được vào Đảng Cộng sản thì mới có
quyền tham gia chính trị.
Hàng ngàn nhà máy và phân xưởng, nơi lắp ráp dụng cụ, may
quần áo và giày dép cho khách hàng nước ngoài – nhiều công
xưởng giống như là bóc lột công nhân – càng khốn đốn vì
những cuộc đình công tự phát. Gần 1000 cuộc đình công như
thế đã nổ ra trong năm 2011, gấp đôi so với 2010 và gấp bốn
lần so với mức trung bình của 16 năm qua, theo Bộ Lao động
Thương binh và Xã hội.
<div class="boxright320"><img
src="http://www.asiasentinel.com/images/stories/china-viet.jpg" /></div>
Thông tin trên blog và báo chí [trong nước] cho thấy, tình hình
tương tự như các cuộc biểu tình chống việc "chuyển mục
đích sử dụng đất" – tịch thu những mảnh ruộng nhỏ
để lấy đất làm khu công nghiệp, khu đô thị, sân gôn, v.v.
Các khiếu nại điển hình là do đền bù quá tệ, trong khi quan
chức tham nhũng và các cấp quản lý tìm cách hưởng lợi lớn.
Thất bại trong việc đòi công lý ở cấp địa phương, những
người dân đau khổ có thể sẽ ngồi ở trước cổng cơ quan
chính quyền địa phương hoặc trung ương để phản đối,
hoặc cắm lều ở công viên thành phố. Xung quanh họ là các
biểu ngữ, bảng hiệu, nói lên nỗi bất mãn của họ. Họ hy
vọng có thể làm các cấp chính quyền phải xấu hổ mà tìm
giải pháp xử lý. Trên thực tế, điều đó hiếm khi xảy ra;
ít khi họ được phép ngồi lâu hơn vài giờ đồng hồ.
Hình ảnh những người biểu tình tụ tập trước cổng cơ
quan, cổng tòa án hay một công trình xây dựng nào đó, ngày
càng trở nên phổ biến hơn. Những vụ việc như thế mang tính
chất của đám đông tự phát – các cổ đông, chủ nợ,
người khiếu kiện, hoặc những cá nhân bị mất ruộng đất,
nhà cửa giận dữ, tập họp lại rất nhanh, giơ cao những
khẩu hiệu, áp phích viết tay, và thường là họ bị đuổi đi
ngay khi công an huy động được lực lượng đông đảo để
trấn áp.
Biểu tình như vậy luôn [bị xem là] bất hợp pháp. Mặc dù
hiến pháp Việt Nam bảo đảm công dân có quyền tự do tập
hợp, nhưng các nghị định hướng dẫn thực thi hiến pháp thì
lại cấm việc thành lập tổ chức nếu không được phép của
chính quyền. Và mặc dù hiến pháp nêu rõ rằng công dân có
quyền biểu tình, nhưng trên thực tế người dân chỉ được
làm như thế sau khi đã xin được giấy phép tuần hành trước
vài tuần.
<h2>Công nghệ kỹ thuật số đã thay đổi cuộc chơi</h2>
Trước khi Internet bắt đầu có mặt rộng rãi ở Việt Nam cách
đây một thập kỷ, người dân hầu như không có ý thức gì
về biểu tình bên ngoài làng, xã của họ. Do đó, vào cuối
năm 1997, khi hàng chục nghìn nông dân bao vây trụ sở ủy ban
nhân dân huyện ở Thái Bình, một tỉnh không xa Hà Nội trong
hàng tuần, công chúng chỉ có thể đoán những gì đang xảy ra
ở đó bằng cách cố đọc để hiểu những dòng chữ trên báo
chí do nhà nước kiểm duyệt, theo đó "các phần tử xấu đã
lợi dụng tình hình, kích động nhân dân".
Tất cả những điều đó đã thay đổi với sự xuất hiện
của những blog quan tâm đến các vấn đề về thời cuộc vào
khoảng năm 2007, đầu tiên là trên Yahoo 360°, và sau đó trên
Facebook cùng các trang mạng ở nước ngoài như wordpress.com và
blogspot.com.
Giờ đây, cho dù các cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm duy
trì an ninh quốc gia, [muốn kiểm duyệt những thông tin 'nhạy
cảm'], thông tin ấy lan đi chỉ trong vài giờ đồng hồ. Đồng
thời, báo chí Việt Nam cũng được [các nhà chức trách] nới
lỏng hơn trong vấn đề kiểm soát. Dù báo chí vẫn phải chịu
sự "định hướng" và hậu kiểm duyệt, nhưng vài chục tờ
nhật báo vẫn đưa tin theo sát các vụ bê bối ở địa
phương. Sợi dây cương được nới lỏng hơn này có lẽ phản
ánh một nỗ lực của chế độ nhằm hướng tới đường lối
trung dung, giữa một bên là "đủ mọi tin tức" với một
bên là "chẳng có tin tức nào cả".
Đến cuối năm 2008, các thành viên trong cộng đồng blogger
Việt Nam không chỉ giữ vai trò phóng viên mà còn là các nhà
hoạt động, một tiến triển đã được thể hiện qua vai trò
nhỏ của các cuộc biểu tình tháng 12-2007, chống lại các hành
động khiêu khích của Trung Quốc ở Biển Đông, và một năm
sau đó, do các ý kiến chỉ trích càng nhiều đối với quyết
định của chính phủ cho phép công ty Trung Quốc khai thác các
mỏ bô-xít ở Tây Nguyên. Lượng người đọc blog tăng nhanh
chóng. Ngay cả độc giả không thường đọc cũng có thể thấy
rõ rằng nhiều người bình luận đã có mối quan tâm rộng
lớn hơn, đó là sự thể hiện thái độ bất mãn với đảng
và nhà nước.
Sự phát triển của các blog chính trị đặt ra cho Hà Nội một
bài toán lưỡng nan. Việc các blogger đưa tin và bình luận về
vấn đề Biển Đông đã hun đốt tình cảm yêu nước và tập
trung sự chú ý vào những điểm được cho là "yếu kém"
trong cách chính quyền giải quyết tranh chấp với Trung Quốc.
Đến nay, các blogger còn nêu cả những khiếu nại mà ít
người biết đến – ví dụ như các vụ đàn áp nhằm vào
những nhóm tôn giáo mà Nhà nước không công nhận, từ Pháp
Luân Công đến các nhóm Tin Lành "tư gia" ở các làng của
người thiểu số. Một số blogger khác tập trung theo đuổi các
vụ tranh luận về đất đai, lao động, như đã đề cập ở
trên. Nhiều người tình nguyện đã tìm kiếm thông tin từ
truyền thông nước ngoài, dịch ra tiếng Việt và đăng tải
những bài mà trước đó, công chúng không thể tiếp cận
được.
Cơ quan công an Việt Nam phản ứng bằng cách càng dồn thêm
nhiều nguồn lực vào kiểm soát "không gian blog" tiếng
Việt. Các thiết bị giám sát của họ rất tinh vi. Nếu
được chỉ thị, chắc chắn công an có thể dồn hàng loạt
công dân vào chật vài nhà tù mà họ cho là đã "tuyên truyền
chống phá, xuyên tạc, bôi nhọ chính quyền nhân dân" (Điều
88 Bộ luật Hình sự). Trên thực tế, phản ứng của công an
là có chọn lọc: Trong vài năm qua họ đã bắt và xét xử vài
chục blogger và đưa nhiều người khác vào tình trạng bị theo
dõi chặt chẽ với những "phiên làm việc" kéo dài. Trong
một vụ việc nổi tiếng, công an còn có thể vạch ra mối
liên hệ giữa các nhà hoạt động trong nước với đảng Việt
Tân, một tổ chức mà thành phần chủ yếu sống lưu vong và
bị chính quyền gán cho cái nhãn "khủng bố".
Tuy nhiên, vị thần đã chui khỏi cái chai. Không còn nghi ngờ
gì nữa, cơ quan an ninh đã xác lập một bản đồ tổng thể
về không gian blog của Việt Nam mà họ không thể kiểm soát
nổi. Ví dụ, khi các ISP (nhà cung cấp dịch vụ Internet) trong
nước nhận chỉ thị phải ngăn chặn Facebook vào đầu năm
2010, chỉ trong vài ngày, những người dùng Facebook bình thường
đã biết cách thiết lập lại mã DNS của máy tính để truy
cập vào các máy chủ ở nước ngoài.
Cứ mỗi blogger bị vô hiệu hóa, lại có thêm một số blogger
mới xuất hiện. Nhóm các nhà hoạt động nhân quyền vốn dĩ
rất nhỏ ở Việt Nam giờ đây đã có thể thảo luận về tự
do chính trị và dân sự với bất kỳ công dân nào có kết
nối Internet – mà theo một thống kê gần đây, số người
thường lên mạng chiếm hơn một phần ba trong tổng dân số 90
triệu người ở Việt Nam.
Tháng 6 và tháng 7 năm 2011, và một lần nữa trong tháng 7 năm
2012, truyền thống biểu tình tự phát đã có từ lâu ở Việt
Nam, cùng với một hiện tượng mới hơn là được internet trợ
giúp, bất đồng chính kiến được blog kích thích, đã [có
dịp] thể hiện. Lần đầu tiên, những cuộc biểu tình tương
đối lớn và có tổ chức đã được phối hợp ở vài thành
phố thông qua blog, tin nhắn trên mạng, và các mạng xã hội
khác. Một lần nữa, tia lửa [bùng phát] là do những hành
động hung hăng của Trung Quốc ở vùng biển ngoài khơi Việt
Nam, và một lần nữa, những người biểu tình không chỉ phẫn
nộ với Bắc Kinh, mà còn lên án kịch liệt về điều mà họ
cho là sự yếu kém của chính quyền.
Các bài viết trên blog cho thấy cảnh sát có những hoạt động
mạnh mẽ nhằm giới hạn quy mô của các cuộc biểu tình
chống Trung Quốc gần đây nhất, nhưng không để bị xem như
là họ đang trấn áp người biểu tình. Các chiêu mà công an áp
dụng bao gồm tạm giữ những blogger và trí thức bất đồng
chính kiến nào có uy tín, hoặc quản thúc họ tại gia (hoặc
đền chùa), cũng như huy động hàng loạt công an mặc thường
phục quay camera tại các địa điểm có người tập họp. Việc
tham gia biểu tình vẫn là một hành động liều lĩnh: năm 2011,
một số người biểu tình nổi tiếng đã bị bắt hoặc bị
buộc phải thôi việc ở cơ quan nhà nước, và có một trường
hợp bị đưa vào trại cải tạo. Kết quả của những hành
động quấy nhiễu đó dường như là, đến năm nay đã có một
sự thay đổi, với nhiều gương mặt trẻ trung hơn và có tính
chất tự quản hơn.
Đầu năm nay, có những dấu hiệu rất rõ ràng về sự gặp
nhau giữa đoàn biểu tình chống các quan chức tham nhũng và bóc
lột với phong trào do các blogger tạo nên. Có lẽ những lời
khen ngợi của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho việc báo chí
đưa tin về sự phản kháng có vũ trang của một nông dân nuôi
cá chống lại lệnh cưỡng chế đất hồi tháng giêng, đã
khiến cho người dân trở nên bạo dạn hơn. Dân làng Văn Giang
ở ngoại thành Hà Nội đã liên lạc với phóng viên và các
blogger vào thời điểm trước khi nổ ra một cuộc phản đối
lớn nhằm vào việc cưỡng chế đất đai để xây dựng khu
vườn "EcoPark." Trong vụ này, 3000 cảnh sát đối đầu với
1000 người phản kháng, và những người kiểm duyệt báo chí
đã nhanh chóng dập tắt thông tin trên hệ thống truyền thông
chính thống. Tuy nhiên, họ không thể ngăn được việc các bài
viết chi tiết và hình ảnh được phổ biến tràn lan trên
không gian blog về vụ cưỡng chế.
Phong trào biểu tình từ từ bào mòn tính chính đáng của cơ
quan đảng/ nhà nước Việt Nam. Thực trạng mới xuất hiện
là, không phải chuyện biểu tình, mà là tin tức về biểu tình
lan truyền ngay lập tức và rộng rãi thông qua hệ thống
Internet tiếng Việt.
Những thành phần bảo thủ trong chế độ tin rằng, nhượng
bộ người biểu tình là tín hiệu bộc lộ sự yếu kém, và
sẽ khuyến khích nổi loạn. Những người có đầu óc thực
tế trong chính quyền thì biết rằng Việt Nam không sở hữu
sức mạnh quân sự để có thể đối đầu với Trung Quốc theo
cách mà các nhà bất đồng chính kiến trên mạng và trong các
cuộc biểu tình chủ nhật đòi hỏi. Ngay cả những người
trong cơ quan nhà nước hy vọng tiến tới một chính thể minh
bạch và cho phép người dân tham gia nhiều hơn thì cũng sợ
hãi, bởi vì họ đã có nhiều năm ngẫm nghĩ về những nỗi
bất bình lâu đời cộng với các hình thức liên kết xã hội
ít tinh vi hơn bây giờ nhiều, hai thứ đó cùng kết hợp lại
để làm sụp đổ chế độ cộng sản ở Đông Âu.
Chế độ Hà nội không phải là một chế độ sắp sụp đổ,
mặc dù điều ấy có thể xảy ra nếu các vị lãnh đạo phủ
nhận giá trị của các cuộc biểu tình của dân chúng. Cho tới
lúc này, phần lớn người Việt Nam vẫn có xu hướng tin rằng
bản thân hệ thống là vững chắc và nhất là có khả năng
thể hiện [ý chí của người dân], mặc dù vẫn còn các quan
chức địa phương hành xử tồi tệ.
Đại đa số người dân cũng sẽ nhất trí – như một tờ báo
của đảng ủy Hà Nội viết – rằng đám thanh niên tuần hành
trên phố kia là những người yêu nước nhiệt tình nhưng bị
lầm lạc, và cách tốt nhất để xử lý các hành động khiêu
khích của Trung Quốc là một chiến lược "vừa khôn khéo
vừa cứng rắn, kiên quyết nhưng phải mềm dẻo, linh hoạt
trên nguyên tắc bất di bất dịch là giữ toàn vẹn chủ
quyền". Tóm lại, như một lời nhắc nhở về bài học kinh
nghiệm ngàn năm của Việt Nam trong ứng xử với Trung Quốc hung
bạo, lập trường của chính quyền là không nhượng bộ nhưng
cũng không liều lĩnh.
Cũng tờ báo đó của Đảng khẳng định rằng, đằng sau
những khuôn mặt yêu nước, những tranh cổ động vẽ và viết
tay của các thanh niên biểu tình là những người "bất mãn
chế độ", những thành phần bất bình lâu năm "thậm chí
công khai đả kích, tuyên truyền chống chế độ, phủ nhận vai
trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cá biệt có cả
những người thuộc dạng "không bình thường" về tư duy,
nhận thức..." Không thể nào biết chắc liệu những công
dân bình thường vẫn tiếp tục tin rằng những kẻ đó –
những người quả thật có mối quan tâm khác biệt – là hoàn
toàn điên rồ không.
_________________________
Tác giả: David Brown
Người dịch: Đan Thanh
Hiệu đính: David Brown
<strong>Ghi chú của BTV:</strong> Bài dịch này được dịch từ
một bản khác của tác giả. Có một vài chi tiết hơi khác
với bản đăng trên <a
href="http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=4720&Itemid=213">Asia
Sentinel</a>.
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2012
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13639), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét