CAMBRIDGE – Một năm trước, các nhà phân tích kinh tế còn đang
quay cuồng với những dự đoán lạc quan về triển vọng tăng
trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Ngược lại
với Hoa Kỳ và Châu Âu, nơi mà tăng trưởng – nếu có –
chỉ là èo uột, các thị trường mới nổi dự kiến sẽ tiếp
tục duy trì tốc độ phát triển mạnh mẽ của một thập niên
trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, và do đó trở
thành động cơ chính của nền kinh tế toàn cầu.
Ví dụ, các nhà kinh tế tại Citigroup mạnh dạn kết luận
rằng chưa bao giờ có những điều kiện thuận lợi để đạt
được tốc độ phát triển rộng rãi và bền vững trên toàn
cầu như hiện nay, và dự kiến sản lượng toàn cầu sẽ tăng
nhanh cho tới năm 2050, dẫn dắt bởi các quốc gia đang phát
triển ở Châu Á và Châu Phi. Công ty kế toán và tư vấn PwC
dự đoán rằng GDP theo đầu người ở Trung Quốc, Ấn Độ và
Nigeria sẽ tăng hơn 4,5% [mỗi năm] vào giữa thế kỷ này. Công
ty tư vấn McKinsey & Company chúc phúc cho Châu Phi, một nơi từ
lâu vẫn đồng nghĩa với sự thất bại kinh tế, gọi đây là
mảnh đất của "những con sư tử thức giấc".
Tới hôm nay, những dự đoán như thế đã bị thay thế bởi lo
ngại về cái mà tờ Economist gọi là "đại suy thoái".
Những dữ liệu kinh tế gần đây ở Trung Quốc, Ấn Độ,
Braxin và Thổ Nhĩ Kỳ chỉ ra rằng các quốc gia này đang trải
nghiệm một tốc độ tăng trưởng thấp nhất trong nhiều năm
gần đây. Sự lạc quan đang nhường chỗ cho nghi ngờ.
Tất nhiên, cũng giống như không nên dùng tốc độ tăng
trưởng mạnh của thập niên vừa rồi để dự đoán tương
lai, chúng ta không nên quá tin vào những biến động ngắn hạn.
Tuy nhiên, có nhiều lý do chính đáng để tin rằng tốc độ
tăng trưởng mạnh mẽ sẽ chỉ là trường hợp ngoại lệ,
chứ không phải hiện tượng phổ biến, trong vài thập niên
tới.
Để thấy lý do tại sao, chúng ta cần phải hiểu "những nền
kinh tế phát triển thần kỳ" này được tạo ra bằng cách
nào. Ngoại trừ một số ít quốc gia nhỏ bé hưởng lợi từ
tài nguyên thiên nhiên, tất cả những nền kinh tế thành công
trong 60 năm qua đều phát triển nhờ quá trình công nghiệp hóa
nhanh chóng. Nếu có một thứ mà mọi người có thể nhất trí
về "công thức [phát triển] Đông Á", thì đó là Nhật
Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và tất nhiên cả Trung Quốc
đều rất giỏi trong việc dịch chuyển lực lượng lao động
của mình từ nông thôn sang nền sản xuất có tổ chức. Những
trường hợp của các nền kinh tế thành công trong việc bắt
kịp với các quốc gia giàu có hơn trước đây, như Hoa Kỳ hay
Đức, cũng không khác biệt.
Sản xuất cho phép đuổi kịp nhanh chóng bởi vì nó tương
đối dễ sao chép và thực thi các công nghệ sản xuất của
nước ngoài, ngay cả ở những quốc gia nghèo đang rất nhiều
khó khăn. Điều đáng chú ý là, nghiên cứu của tôi cho thấy
các nước công nghiệp sản xuất có xu hướng rút ngắn khoảng
cách công nghệ với tỷ lệ trung bình 3% một năm, bất chấp
sự khác biệt về khu vực địa lý, chính sách hay thể chế.
Kết quả là các quốc gia có khả năng biến nông dân thành
công nhân nhà máy sẽ gặt hái một tốc độ tăng trưởng
thần tốc.
Chắc chắn là một số hoạt động dịch vụ hiện đại cũng
có khả năng giúp các quốc gia chậm phát triển đuổi kịp các
quốc gia phát triển về năng lực sản xuất. Nhưng phần lớn
các dịch vụ có năng suất cao lại cần nhiều kỹ năng và
thể chế mà các quốc gia phát triển chỉ có thể tích lũy từ
từ. Một quốc gia nghèo có thể nhanh chóng cạnh tranh với
Thụy Điển ở nhiều ngành sản xuất; nhưng nó phải mất
nhiều thập niên, nếu không nói thế kỷ, để bắt kịp với
Thụy Điển về mặt thể chế.
Hãy xem ví dụ Ấn Độ, để thấy hạn chế trong việc dựa
vào dịch vụ thay vì công nghiệp trong giai đoạn đầu quá
trình phát triển. Ấn Độ đã phát triển rất mạnh trong lĩnh
vực dịch vụ tin học, như phần mềm và các trung tâm chăm sóc
khách hàng (call center). Nhưng một số lượng lớn lực lượng
lao động Ấn Độ thiếu kỹ năng và giáo dục để có thể
được hấp thu vào khu vực dịch vụ này. Ở Đông Á, lao
động không có trình độ được đưa vào làm việc ở các nhà
máy, kiếm được vài lần so với số tiền họ kiếm được
ở nông thôn. Ở Ấn Độ, những người này tiếp tục ở lại
nông thôn hoặc dịch chuyển vào những khu vực dịch vụ nhỏ
bé, nơi năng suất của họ không cao hơn là bao.
Do đó, phát triển dài hạn thành công cần được thúc đẩy
từ hai hướng: Nó cần có động lực từ công nghiệp hóa, đi
kèm với sự tích lũy ổn định về vốn xã hội và khả năng
thể chế để duy trì một nền kinh tế phát triển dựa trên
nền tảng dịch vụ, một khi công nghiệp hóa đã đạt tới
giới hạn. Không có sự thúc đẩy của công nghiệp hóa, sự
cất cánh của nền kinh tế trở nên khó khăn. Nhưng không có
đầu tư bền vững vào vốn con người và việc xây dựng thể
chế, thì sự tăng trưởng sẽ có ngày cạn kiệt.
Nhưng ngày nay công thức đã được thời gian thử nghiệm này
trở nên kém hiệu quả hơn nhiều, bởi những thay đổi trong
công nghệ sản xuất và bối cảnh toàn cầu. Thứ nhất, các
tiến bộ công nghệ đã khiến sản suất thâm dụng vốn và
cần trình độ cao hơn trước, ngay cả ở phân đoạn chất
lượng thấp. Kết quả là, khả năng hấp thụ lực lượng lao
động của khu vực sản xuất ngày càng giảm. Và nó sẽ rất
khó để các nước công nghiệp hóa thế hệ kế tiếp chuyển
25% hoặc hơn lực lượng lao động của mình vào khu vực sản
xuất, như cách mà các nền kinh tế Đông Á đã thành công.
Thứ hai, toàn cầu hóa nói chung, và sự trỗi dậy của Trung
Quốc nói riêng, đã làm tăng mức độ cạnh tranh trên thị
trường thế giới lên rất nhiều, gây trở ngại cho các quốc
gia mới nổi tiến vào không gian này. Mặc dù lao động ở Trung
Quốc ngày càng trở nên đắt đỏ hơn, Trung Quốc vẫn là một
đối thủ cạnh tranh đáng gờm cho bất kỳ quốc gia nào dự
tính tiến vào lĩnh vực sản xuất.
Hơn nữa, các quốc gia giàu có không còn bi quan về các chính
sách công nghiệp hóa như họ đã từng trong quá khứ. Các nhà
hoạch định chinh sách trong các quốc gia công nghiệp phát
triển đã nhìn ra chỗ khác khi các quốc gia phát triển nhanh
chóng ở Đông Á thu thập công nghệ và trình độ kỹ thuật
phương Tây thông qua các chính sách không chính thống như trợ
cấp, đòi hỏi nội địa hóa, nghiên cứu đảo ngược (reverse
engineering), và định giá nội tệ thấp. Các quốc gia này cũng
đã để ngỏ thị trường của mình cho các quốc gia Đông Á
xuất khẩu thoải mái các mặt hàng đầu ra của nền sản
xuất.
Giờ đây, các quốc gia giàu đang phải vận lộn với nợ, phát
triển èo uột, thất nghiệp và bất bình đẳng; họ sẽ tạo
áp lực lớn hơn để các quốc gia phát triển phải tuân thủ
các luật lệ của WTO, giảm bớt liều lượng trợ cấp cho
nền công nghiệp. Đánh giá thấp tiền tệ như kiểu Trung
Quốc sẽ khó tránh khỏi sự chú ý. Chủ nghĩa bảo hộ, dù
không phải dưới hình thức công khai, cũng sẽ khó phản đối
về mặt chính trị.
Các ngành công nghiệp sản xuất sẽ tiếp tục là "cái thang
cuốn" cho các nước nghèo, nhưng thang cuốn này có thể không
di chuyển nhanh, hay cao như trước. Phát triển sẽ phải dựa
nhiều hơn vào sự tích lũy bền vững của vốn xã hội, thể
chế và khả năng quản lý của nhà nước. Và điều này có
nghĩa là phát triển có lẽ sẽ chậm và khó khăn.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13735), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét