Critical thinking - Ví dụ

Hôm trước khi viết <a href="http://danluan.org/node/13390">về
critical thinking</a>, nhiều bác đề nghị viết tiếp phần 2 với
một ví dụ cụ thể nhằm minh họa cho critical thinking. Ban đầu
tôi định lấy ví dụ trực quan sinh động ngay từ trong chính
các tranh luận hàng ngày trên Dân Luận. Tuy nhiên như vậy có
khả năng không những không dẫn dắt được người đọc vào
critical thinking mà còn dễ gây cãi nhau ngoài lề. Thế nên mới
đem 1 ví dụ kiếm được trên mạng về để dịch và cùng
thực hành với mọi người. Ví dụ này tập trung vào phần
đọc hiểu để tránh hiểu nhầm ý người khác.

<center><img src="http://img.docstoccdn.com/thumb/orig/4546691.png"
width="450"/></center>

-----------

<strong>Nội dung đối thoại:</strong>

A: Chính sách chi tiêu nội địa hiện nay của chính quyền thật
là quá tệ. Kẻ thù của nền dân chủ không phải là chính
phủ lớn mà là các doanh nghiệp lớn. Khi xã hội càng ngày
càng bị chi phối bởi các tập đoàn lớn thì ngày càng ít
khoảng trống cho sự vươn lên của cá nhân. Cuộc sống của
chúng ta hiện đang bị quyết định bởi các đại gia. Người
giàu ngày càng giàu hơn trong khi người nghèo ngày càng nghèo
hơn.

B: Anh chỉ toàn nói ngược. Sự chi phối quá mức của chính
phủ và các loại thuế cao sẽ dẫn đến chế độ toàn trị.
Chính phủ càng ít can thiệp và thuế càng thấp sẽ cho phép
chúng ta sử dụng tài sản của mình một cách lợi thế nhất.
Khi đó mới nói chuyện vươn lên của cá nhân được.

A: Đám tinh hoa các anh đều như nhau. Anh chỉ nghĩ đến quyền
tự do về cơ hội cho một nhóm người có khả năng. Anh không
quan tâm tới những người nghèo trong xã hội vốn không có tài
sản để trở thành doanh nghiệp hay nhà đầu tư. Dân chủ
nghĩa là "tự do và công lý cho tất cả" chứ không chỉ dành
cho một nhóm những người có tiền như anh.

B: Công lý? Công lý cái gì khi tước đi những đồng tiền mà
tôi khó khăn kiếm được để trả cho chương trình phúc lợi
phục vụ cho những kẻ không muốn làm việc? Hơn nữa, tự do
đơn giản là vấn đề bình đẳng về cơ hội cho mọi người.
Ai cũng có thể thành công trong xã hội nếu như họ biết sử
dụng tài năng và tài sản của họ một cách khôn ngoan. Anh có
thể dẫn con ngựa đến chỗ có nước, nhưng anh không thể ép
nó uống.

A: Anh đang lầm tự do với sự cho phép. Có quyền để làm
việc gì đó không đồng nghĩa với có cơ hội thực sự để
anh làm điều đó. Những người nghèo nhất trong xã hôi không
có khả năng khai thác hệ thống để làm giàu. Tự do là vấn
đề lựa chọn giữa các khả năng có thật, mà những lựa
chọn này thì người nghèo không có.

B: Con cái không chọn cha mẹ. Không thể đổ lỗi cho tôi nếu
cha mẹ tôi khá giả hơn một chút so với những người khác.
Quá viễn vông nếu nghĩ là anh có thể thoát khỏi sự bất
bình đẳng do sinh ra trong gia đình giàu nghèo. Nền dân chủ hay
ở chỗ là tất cả mọi người đêu có tiếng nói bình đẳng
kể từ sau đó, tất nhiên là kèm theo sự bất bình đẳng tự
nhiên từ lúc mới sinh. Bên cạnh đó, nhiệm vụ duy nhất của
chính phủ là làm sao bảo vệ quyền sở hữu của công dân.

A: Nhưng quyền lực của chính phủ là quyền lực được trao
bởi người dân. Không có lý do gì khiến người nghèo phải
công nhận cái gọi là "quyền sở hữu tài sản" trong khi họ
không có chút tài sản nào. Làm thế nào anh có thể thuyết
phục được họ là sẽ tốt cho bản thân họ nếu tự nguyện
công nhận quyền này?

<center><img
src="http://blog.readytomanage.com/wp-content/uploads/2012/07/critical-thinking-cartoon.jpg"
width="450"/></center>

B: Tất nhiên là sẽ tốt cho chính họ. Nếu không có chính phủ
- bản chất tham lam của con người bộc lộ, thì sẽ có xung
đột và bạo lực triền miên. Một trong những lý do tồn tại
một chính phủ là để đảm bảo "sự yên ổn trong nước".
Trong tình trạng vô chính phủ, cuộc sống sẽ không ổn định,
khi đó tất cả mọi người đều muốn công nhận thẩm quyền
của một chính phủ để yên lành. Bên cạnh đó, chừng nào
người nghèo còn có thể có tài sản thì nguyên tắc trên là
công bằng - nếu họ có tài sản, chính phủ sẽ bảo vệ.

A: Nếu nói dễ như anh thì ai cũng làm được. Chỉ có công
bằng trong xã hội dân chủ khi người giàu hỗ trợ cho người
nghèo. Một nền dân chủ tạo thành từ nguyện vọng của mọi
công dân muốn tự điều hành xã hội: "Chúng ta, người dân,
muốn hình thành một liên minh hoàn hảo hơn ...". Cơ cấu kinh
tế của một xã hội dân chủ là phải làm sao thống nhất quan
điểm mọi người trên quan điểm lợi ích cá nhân và hoàn
toàn bình đẳng. Từ quan điểm như vậy, tôi không thể điều
hành xã hội dựa trên vị trí của tôi trong xã hội hoặc
khối lượng tài sản của mình. Tôi phải làm sao cải thiện
những điểm thấp nhất - phải đứng ở quan điểm của những
người nghèo nhất. Do vậy, chỉ khi xã hội dân chủ cung cấp
các cơ hội thực sự cho những kẻ nghèo nhất, lúc đó mới
có thể khiến cho các cá nhân đặt niềm tin vào chính phủ và
công nhận quyền sở hữu tài sản.

B: Nhưng đó chính là những gì tôi muốn nói. Chỉ cần chúng ta
khuyến khích đầu tư. Kinh tế tự do và phát triển sẽ cung
cấp cơ hội cho những kẻ nghèo nhất. Lợi nhuận thu được
đầu tiên có thể rơi vào túi các nhà đầu tư, nhưng nó sẽ
chảy xuống gián tiếp thông qua nền kinh tế để nâng cao tiêu
chuẩn sống của mọi thành viên trong xã hội.

A: Đúng là nước đổ đầu vịt. Tôi không biết tại sao tôi
lại tranh luận với anh.

B: Anh cứ nghĩ theo cách của mình; đây là đất nước tự do
mà.

<strong>Câu hỏi:</strong>

1. A than phiền gì về các chính sách hiện nay của chính phủ?
A. Chúng cho phép các doanh nghiệp sở hữu tài sản.
B. Chúng không cho phép người nghèo sở hữu tài sản.
C. Chúng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp thay vì ưu tiên
cho các chương trình phúc lợi xã hội.
D. Chúng hạn chế quyền tự do của mọi công dân.

2. Lập luận ủng hộ các chương trình phúc lợi xã hội của A
dựa trên các giả định nào sau đây?
A. Vô lý khi cho rằng tất cả mọi người đều ham muốn
tài sản.
B. Vô lý khi phải phục tùng quyền lực nào khác ngoại
trừ chính bản thân.
C. Có lý do để mong đợi xã hội cung cấp cho tất cả
mọi người một sự bình đẳng về cơ hội.
D. Thật là vô lý khi mong đợi ai đó phục tùng quyền
lực mà không phải vì lợi ích của chính anh ta.

3. Trong trường hợp chính phủ can thiệp đến công việc nội
bộ của quốc gia khác, luận cứ nào sau đây sẽ phù hợp với
quan điểm của B?
A. Để đảm bảo quyền tự do của công dân của nước
đó
B. Để bảo vệ quyền sở hữu của công dân của nước
đó
C. Để thúc đẩy sự vươn lên cá nhân các công dân
nước mình
D. Để bảo vệ quyền sở hữu của công dân nước mình

4. Nếu tranh chấp về tài sản không phải là nguyên nhân duy
nhất của xung đột và bạo lực, vậy B lập luận không thống
nhất so với:
A. Bản chất của sự tự do.
B. Bản chất của sự bình đẳng.
C. Mục đích của chính phủ.
D. Quyền công dân trong một nền dân chủ.

5. A và B rõ ràng không đồng ý về điểm nào sau đây?
A. Hình thức của chính phủ xã hội của chúng ta cần
phải có
B. Liệu sự vươn lên cá nhân là cần thiết
C. Cái gì tạo nên tự do và bình đẳng trong một xã hội
dân chủ
D. Liệu chính phủ nên bảo vệ quyền sở hữu

(Ai trả lời đúng sẽ có quà từ Ỉn).

------

<strong>Một chút ngoài lề:</strong>

Ví dụ này nói về 2 quan điểm thường gặp trong xã hội về
kinh tế tự do và trợ cấp xã hội. Ở xã hội Việt Nam hiện
tại, vấn đề trợ cấp xã hội dường như vẫn còn rất mới
mẻ. Trong khi đó tại các nước phát triển như ở châu Âu thì
nó đã trở nên hiển nhiên. Còn tại một nước cổ vũ cho kinh
tế tự do như Mỹ thì đây vẫn là một đề tài tranh luận gay
gắt.

Một người cổ vũ cho kinh tế tự do thường mong muốn nhà
nước hạ bớt thuế để giảm gánh nặng cho các công ty tập
đoàn. Từ đó họ có nhiều lãi hơn để tái đầu tư. Bên
cạnh đó họ muốn nhà nước giảm các chính sách điều tiết
để tạo một sân chơi bình đẳng. Thí dụ nếu Microsoft không
phải đóng nhiều tiền lãi cho thuế và nếu không sợ vi phạm
luật chống độc quyền thì họ đã phát triển mạnh mẽ hơn
rất nhiều.

<center><img src="http://uhaweb.hartford.edu/MOONEY/welfare2.jpg"
width="450"/></center>

Trong khi đó, một người cổ vũ cho trợp cấp xã hội thường
muốn đánh thuế người giàu để chia cho người nghèo nhằm
tạo sự bình đẳng. Theo họ, nếu sự chênh lệch giàu nghèo
quá rộng thì người nghèo sẽ không có bất cứ cơ hội thực
sự nào để làm giàu, dù cho họ có thể tiếp cận các cơ
hội, nhưng đó chỉ là lý thuyết. Bên cạnh đó, họ mong muốn
nhà nước phải can thiệp nhiều hơn vào kinh tế để điều
hòa cho lợi ích cộng đồng. Một ví dụ là khi giá xăng quá
cao, người dân VN muốn nhà nước làm sao hạ giá, bất chấp
sự thật là giá dầu thế giới cao thật.

Nếu kinh tế VN tiếp tục phát triển trong 20 năm nữa thì có
lẽ người dân sẽ bắt đầu tranh luận về vấn đề này. Còn
hiện nay, có vẻ như kinh tế tự do đang là ý muốn của phần
lớn người dân Việt Nam.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13894), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!