Cánh Cò - Cái nước mình...

Trong bài viết "Sinh viên - bạn nghĩ gì?" đăng trên trang Bauxit
Vietnam (http://www.boxitvn.net/bai/40154) TS Nguyễn Thị Từ Huy đã
phân tích rất sâu về hội chứng "Cái nước mình nó thế" và
chị đã đưa ra nhiều hình ảnh đáng buồn cho cái tư duy đang
ngày càng thống trị một cách khó hiểu trong giới sinh viên,
những người thường được xã hội kỳ vọng về nhiều mặt,
nhất là trên phương diện lãnh đạo giới trẻ trong khi đất
nước có các hiện tượng tha hóa về chính trị kéo theo sự
sụp đổ tận nền móng các giá trị đạo đức của xã hội.

Bài viết hay và lắng lại nhiều điều.

Tuy nhiên mình có một chia sẻ khác, nhằm làm rộng ra tinh thần
bài viết này. Mình không tin sinh viên Việt Nam hiện nay là
giới nồng cốt của xã hội sẵn sàng nhận những trọng trách
thường thấy của hầu hết sinh viên các nước trên thế giới
đảm nhận.

Lý do: <em><strong>họ không đủ sức</strong></em>.

Thế giới trang bị kiến thức cho sinh viên của họ một nền
giáo dục tự làm mới và hoàn thiện trong khi tìm tòi sáng tạo
cái cần thiết cho xã hội nhưng vẫn đồng hành cùng với
cộng đồng. Trách nhiệm của người sinh viên được định
hình rõ rệt trong các bài học thông qua sự tranh đua với ý
thức tăng tiến năng lực của chính mình để đủ sức làm
việc khi ra đời. Đời sống dân chủ mở rộng cho phép sinh
viên cơ hội tranh luận với giảng viên khi gặp một vấn đề
và sự tranh luận ấy không hề ảnh hưởng tới số điểm mà
họ đạt được trong các bài thi giữa hay cuối học kỳ.

Sinh viên thế giới thu được kiến thức "thật" và do đó rất
tự tin khi đặt những câu hỏi khó cho người giảng viên trên
bục giảng. Giảng viên cũng dùng năng lực "thật" của họ
để trả lời những câu hỏi của sinh viên. Cả hai chấp nhận
đối thoại với nhau trong giảng đường nhằm tìm cho ra lời
giải đáp sòng phẳng cho cả hai, tức cho nền giáo dục của
đất nước họ.

Giảng đường đại học Việt Nam thiếu cả hai mặt: năng lực
hỏi và trả lời.

Thông tin báo chí cho biết có 9.000 giáo sư không có bài viết
nghiên cứu là câu trả lời hùng hồn cho sự thiếu năng lực
của giới trí thức cao nhất trong nước. Nói không quá, sinh
viên có thể xem là đang ký sinh trên những cổ thụ giả danh
ấy. Họ chấp nhận câu nói "Cái nước mình nó thế" như một
lý sự cùn để chống chế cho thân phận của họ và có lý do
để đi tiếp con đường vô định tìm kiếm tương lai sau khi
lấy xong một mảnh bằng nào đó. Cả hai, cổ thụ giả và ký
sinh bất đắc dĩ yên tâm sống và làm việc theo cái khuôn mẫu
được xã hội đồng lõa trong một thời gian quá dài, đủ làm
cho sự phi lý trở thành bình thường và hơn thế nó sẽ bất
thường nếu có ai chống lại.

Để lý giải tại sao hiện tượng tê liệt giác quan trong giới
sinh viên người ta có nhiều cách trả lời. Thứ nhất họ bị
áp lực bài vở của trường học. Thứ hai "tiền lương và
việc làm" chi phối quá nhiều vào mục tiêu đi học. Nhưng có
lẽ quan trọng hơn cả là họ bị chính quyền khống chế.

Khống chế ngay trong khuôn viên trường học bằng biện pháp
hành chánh nhưng đủ cứng rắn để triệt tiêu ngay lập tức
cơn khát vọng bày tỏ ý thức của sinh viên về các vấn đề
mang tính quốc gia. Nhà trường sẵn sàng đuổi học sinh viên
nào có thái độ bất đồng ý kiến chính trị, hay tệ hơn, đi
biểu tình chống Trung Quốc được đồng hoá với những ý
đồ lật đổ chính quyền.

Khống chế bằng báo chí truyền thông là dạng thức quen thuộc
và hiệu quả nhất.

Không có báo tư nhân nên hơn 700 tờ báo lề phải mặc tình
thao túng tư duy, nhận thức cộng đồng trong đó sinh viên là
một thành phần bị ảnh hưởng nặng nhất. Họ không có nơi
để bày tỏ chính kiến nên lâu ngày những chủ đề khiến
họ suy tư trở thành chai cứng vì không có đất để phát
triển. Báo chí tiếp tay đầu độc họ bằng những bài viết
cổ động sự giàu có của giới trẻ thông qua kinh doanh hơn là
các bài học về sự tìm kiếm và phát triển năng lực, trong
đó trách nhiệm của thanh niên trước cộng động, xã hội và
đất nước không có có hội tranh luận trên các diễn đàn.

Cơ quan tuyên truyền của nhà nước không cảm thấy sai lầm khi
dựng câu nói "Yêu nước là yêu chủ nghĩa xã hội" thành một
thứ "Tứ thư ngũ kinh" trong sinh hoạt chính trị. Mặc dù
không thanh niên nào tin câu cửa miệng này nhưng nỗi ám ảnh
về đảng, về đoàn vẫn ngáng chân họ trước những dự
định có tính kế hoạch cho tương lai. Từ ngại ngần, dẫn
tới phủi tay chỉ là một bước ngắn.

Yêu nước không còn là khái niệm cao cả như vốn có khiến
nhiệt huyết sinh viên học sinh lạnh ngắt phát sinh từ câu
khẩu hiệu tuy trống rỗng nhưng hết sức nguy hiểm này. Ban
đầu bạn trẻ cười. Quen dần thấy mặc kệ. Cuối cùng thả
liều cho "Cái nước này nó thế".

Khi chỉ biết yêu mình thì chỉ số yêu nước quay theo chiều
ngược lại là tất yếu. Mọi sinh hoạt hay ý kiến có liên
quan đến vấn đề nước mất hay còn không nằm trong phạm vi
suy tư của họ nữa. Họ đã quá lâu bị định hướng theo
chủ trương ru ngủ: cứ lo học, mọi việc khác có nhà nước
lo.

"Cái nước mình nó thế" nếu may, chỉ được thay đổi sau khi
họ ra trường và đụng chạm với những gì từ thực tế
cuộc sống.

Có quá nhiều thí dụ nhưng trong bài viết này mình chỉ nhận
dạng ở lĩnh vực giáo dục. Khi cầm mảnh bằng tốt nghiệp
hạng ưu hay giỏi, sinh viên sư phạm đến một trường tốt xin
việc làm họ sẽ thấy cái được gọi là đạo đức xã hội
chủ nghĩa hiện nguyên hình thành một chuỗi "hối mại quyền
thế".

Từ một trăm ba chục triệu trong năm 2008 hôm nay giá ấy đã
trượt theo thị trường lên đến hai trăm mười triệu cho một
chỗ đứng lớp tại một trường cấp thành phố. Sự thật
này có thể làm cho những người chăm chỉ trong nhiều năm ngỡ
ngàng đi đến bất mãn và ngạc nhiên với những gì họ đã
từng theo đuổi. Một số người từ bất mãn ngầm, biến
thành hành động tiêu cực trong cung cách dạy. Một số khác
chọn cho mình con đường chống đối ra mặt. Một số đông
hơn chấp nhận đồng lương bị bóc lột và lấy chuyện dạy
thêm làm cứu cánh cho nghề nghiệp thay vì huấn luyện cho học
trò trở thành người có ích cho xã hội.

Số bất mãn, chống đối ra mặt lâu dần sẽ tự thấy mình
có trách nhiệm thay đổi tư duy xã hội. Con số này tăng hay
giảm do cách sửa sai và nhận thức trách nhiệm của nhà
nước. Tuy nhiên tình hình nhiều năm qua cho thấy sự chờ đợi
này là vô ích vì càng ngày giới chức thẩm quyền càng sa đà
vào quyền bính. Họ tự khoanh vùng mình trong một tập thể
đồng loại tương cận. Tiền bạc và quyền hành vẫn là
những thú vui bất tận không cho phép họ một giây phút nào
nhìn lại bản thân để thấy rằng họ rất giống với những
viên quan lại của các triều đại nhà Thanh không thích nói
chuyện phục Minh mặc dù họ là người Hán.

Tuy nhiên dù gì thì mình cũng không tin rằng tâm thức "Cái
nước mình nó thế" sẽ vĩnh viễn nằm trong óc của tuổi trẻ
Việt Nam.

Nhìn lại các biến cố lịch sử từ trước tới nay, giới trí
thức dẫn dắt các cuộc cách mạng đến thành công là một con
số khá khiêm nhượng. Thành công luôn đến từ giai cấp thứ
hai: Tiểu tư sản. Những sinh viên dang dở trong sự nghiệp và
nhận ra được sự bất công của chính quyền là nguyên nhân
tạo các nếp gấp xả hội sẽ là động lực chính thúc đẩy
họ vào con đường cách mạng. Những thanh niên thành công trong
thương trường cũng vậy. Sau khi thỏa mãn với đồng tiền
cũng như vai vế xã hội do tài năng của chính họ kiếm
được, trong một lúc nào đó, nhìn lại chung quanh thấy bao
lầm than, bất công, vật vã của người dân, những người
trẻ thành đạt này tận đáy lương tâm của họ sẽ nảy sinh
những đòi hỏi khác. Khi ấy bằng nhiều cách những con người
này sẽ tiếp tay thay đổi nếp nghĩ của xã hội để có một
phản biện khác trong tư duy "cái nước mình vốn không phải
như thế".

Mệnh đề này không cần kiến thức của một giáo sư nhưng nó
cần tinh thần khai phóng của những người trẻ tuổi.

Mệnh đề này rồi sẽ được cộng hưởng bởi nhiều thành
phần khác nhưng cuối cùng sẽ đưa ra một nguyên lý khó từ
chối: đất nước hư và xấu đi do một nhóm người thao túng
nhưng đất nước không thể bị nhóm người nhỏ bé ấy khống
chế mãi.

"Vốn không phải như thế" sẽ là tiền đề cho một cuộc cách
mạng mềm có khả năng thay đổi tư duy của những ai thường
sợ hãi và an phận. Nó cũng thay đổi cách viết của các nhà
báo vốn không xem bút danh của mình quan trọng hơn đồng tiền
nhuận bút được ban phát từ nguồn tiền nhà nước nhưng bị
toa rập và khống chế bởi các nhóm thế lực mà người ta quen
gọi là nhóm lợi ích.

"Cái nước mình vốn không phải như thế" sẽ khiến xã hội
bừng tỉnh và đứng dậy hỏi cho được tại sao "nước mình
vốn không như thế sao nay lại trở thành thê thiết đến
vậy?"

Người dân khắp nơi sẽ cần sự trả lời cho câu hỏi đúng
và "sát sườn" này. Nếu không ai trả lời như từ trước tới
nay thì lúc ấy sẽ nảy sinh nhiều vấn đề khác nhưng ít ra
thành phần tán thành câu thần chú "cái nước mình nó thế"
sẽ ngày càng ít đi và xu thế an phận sẽ tự diễn biến theo
chiều ngược lại.

Lúc ấy sự lo âu mất nước của TS Nguyễn Thị Từ Huy sẽ
được giải mã: "cái nước mình nó vốn không như thế" là
chìa khóa mở được mọi cánh cửa, kể cả những cánh cửa
thờ ơ và vô cảm.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13750), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!