<div class="special_quote">"Bố già" trong trường hợp này hoàn
toàn không giống như "phiên bản" bố già trong tiểu thuyết
The Godfather của Mario Puzo mà là một biến thái nguy hiểm hơn
nhiều lần. Thao túng và lũng đoạn kinh tế quốc gia, họ có
khả năng thọc sâu vào hệ thống tài chính - kinh tế với sự
giúp đỡ của các nhóm lợi ích. Những bài học của nước Nga
khi được soi rọi lại vào giai đoạn thập niên 1990 sẽ chẳng
bao giờ cũ, càng không cũ với một số nước cũng đang vật
lộn với cơ chế chuyển đổi và khi mà nền kinh tế quốc gia
bắt đầu bị thâu tóm bởi những nhóm thế lực ngầm...</div>
Có hai cột mốc đáng chú ý trong lịch sử nước Nga đương
đại. Thứ nhất: tháng 4-1985 (tổng thống) Mikhail Gorbachev lần
đầu tiên nói đến chính sách perestroika (tái cấu trúc) và
glasnost (công khai). Hai chủ trương mang tính "cách mạng" này
đã dẫn Liên Xô đến sự tan rã. Thứ hai: năm 1994 (thủ
tướng) Anatoly Chubais tiến hành chương trình tư hữu hóa.
Sự kiện thứ hai là hậu quả trực tiếp của sự kiện thứ
nhất và cả hai sự kiện đưa đến sự ra đời một nhóm tài
phiệt, tạo ra cái mà báo chí phương Tây gọi là "mafia
đỏ". Chỉ đến thời Putin, sự lũng đoạn của nhóm oligarch
(tập đoàn đầu sỏ chính trị - thuật từ chính trị học
thời Hi Lạp cổ đại) mới bắt đầu bị hạn chế...
<center><img
src="http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=584638"
width="500px" /></center>
<center><em>Mikhail Khodorkovsky vào thời còn chưa trở thành ông
trùm tài phiệt có "số má" - Ảnh: Guardian</em></center>
<h2>Thế hệ các bố già Nga ra đời như thế nào?</h2>
Nước Nga nói riêng và Liên Xô nói chung bắt đầu thay đổi
từ một ngày chủ nhật 10-3-1985, khi vị bác sĩ Kremlin Yevgeny
Chazov gọi điện báo Mikhail Gorbachev - thành viên trẻ nhất Bộ
chính trị - cho biết Tổng bí thư Liên Xô Konstantin Chernenko
vừa từ trần. Trong vòng vài giờ, hàng đoàn xe Limousine đen
đậu kín trước Kremlin và phiên họp khẩn đã đưa Gorbachev
lên quyền lực. Lúc đó, sáu nhân vật mà sau này trở thành
"tập đoàn quyền lực" còn chưa dính dáng đến chính
trường.
Tại căn hộ tầng hai ở Matxcơva, một tài xế xe đổ rác tên
Alexander Smolensky 30 tuổi đang ngồi trong xó bếp rủa xả số
phận. Smolensky trưởng thành trong gia đình không có cha và cuộc
đời đầy những nỗi lo cơm áo gạo tiền...
Tại Viện kỹ thuật hóa Mendeleev, Mikhail Khodorkovsky 21 tuổi còn
một năm nữa thì tốt nghiệp. Tuy theo ngành hóa nhưng
Khodorkovsky bắt đầu thích kinh doanh khi dùng phí đoàn viên để
mở một quán cà phê nhỏ trong viện...
Còn ở Viện khoa học kiểm nghiệm, nơi các nhà toán học và
lý thuyết học nghiên cứu tên lửa đạn đạo và hạt nhân
nguyên tử, Boris Berezovsky 39 tuổi - chuyên gia lý thuyết về tư
duy quyết định và có một phòng thí nghiệm riêng - đang mơ
mộng về một giải Nobel...
Trên một xa lộ gần phi trường quốc tế Matxcơva, một thanh
niên gầy đang đánh taxi lòng vòng kiếm khách. Đó là Vladimir
Gusinsky 33 tuổi. Gusinsky rất điên tiết trước thế giới mình
đang đối mặt. Mơ tạo dựng sự nghiệp từ sân khấu bởi
từng được đào tạo nghề đạo diễn, nghệ sĩ tài năng
Gusinsky lại phải kiếm sống bằng nghề lái taxi "chui"...
Còn ở văn phòng thị chính Matxcơva, Yuri Luzhkov 48 tuổi đang
chán nản ngồi giữa các viên chức bàn giấy già nua chẳng làm
được tích sự gì, trừ việc nhốn nháo vào cuối tháng trong
đợt lĩnh lương. Cuối cùng, tại một viện kinh tế ở
Leningrad, Anatoly Chubais 30 tuổi - con một người theo Chính Thống
giáo từng dạy tại học viện quân sự - cũng đang "ca" bài
ca thân phận cuộc đời...
Sáu nhân vật trên không quen biết nhau nhưng đều có điểm
chung: tận dụng kẽ hở thời perestroika và glasnost để chiếm
quyền lực và tiền tài. Bốn người trong số đó - Smolensky,
Khodorkovsky, Berezovsky và Gusinsky - đã trở thành trùm tài phiệt,
làm giàu trong bóng tối với những quan hệ chính trị mờ ám
và biến Boris Yeltsin thành công cụ của mình. Hai người còn
lại - Luzhkov và Chubais - trở thành những chính khách quyền
lực. Tại một "nước Nga mới" thời Mikhail Gorbachev và sau
đó là Boris Yeltsin, có quá nhiều khoảng trống - trong hệ
thống chính trị lẫn kinh tế - để sáu nhân vật trên lợi
dụng.
<center><img
src="http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=584639"
width="550px"/></center>
<center><em>Trùm tài phiệt Nga Bervzovsky (giữa) - Ảnh:
Rt.com</em></center>
<h2>Kẽ hở trong hệ thống chính trị là nơi trú ẩn lý tưởng
cho các bố già</h2>
Sau khi thoát nạn từ vụ đảo chính hụt tháng 8-1991, Mikhail
Gorbachev tiếp tục ngồi ghế lãnh đạo bốn tháng nữa trong
nỗ lực tuyệt vọng tránh Liên Xô không bị tan rã. Tuy nhiên,
cú đấm cuối cùng đã xảy ra vào tháng 12-1991, khi Boris Yeltsin
và các nhà lãnh đạo Ukraine cùng Belarus tổ chức cuộc họp
tại khu đi săn Belavezhskaya Pushcha và tuyên bố thành lập liên
minh đối lập với Gorbachev.
Ba tuần sau, ngày 25-12-1991, cờ Liên Xô được hạ xuống khỏi
Kremlin, ngay sau khi Gorbachev tuyên bố từ chức. Vài tháng
trước, Yeltsin đã bắt đầu lập một "nội các" riêng với
sự tham gia của những bộ não trẻ, trong đó có Yegor Gaidar 32
tuổi, tác giả một số bài phân tích kinh tế từng gây chú ý
đăng trên tạp chí cộng sản Kommunist. Yeltsin ủng hộ lý
thuyết "big bang" (vụ nổ lớn) của Yegor Gaidar (ám chỉ sự
nhảy vụt sang nền kinh tế thị trường tự do như trường
hợp Ba Lan sau sự kiện bức tường Berlin sụp đổ).
Nói tóm lại, lý thuyết Yegor Gaidar là một liệu pháp sốc và
Yeltsin muốn đảm bảo rằng mình đã hoàn toàn phá hủy nền
kinh tế - chính trị thời Liên Xô. Tuy nhiên, nền kinh tế -
chính trị Nga thời hậu Liên Xô hoàn toàn chưa chuẩn bị bất
cứ gì cho giai đoạn quá độ và liệu pháp sốc cuối cùng đem
lại vô số hậu quả bi kịch.
Sau loạt thất bại trong chính sách tư hữu hóa, nhà cải tổ
Yegor Gaidar bị đá đít khỏi Kremlin dưới sức ép quốc hội.
Để thỏa mãn giới công nghiệp, Boris Yeltsin đưa Viktor
Chernomyrdin lên thay. Trong khi đó, mâu thuẫn giữa Yeltsin và
quốc hội càng lúc càng nghiêm trọng. Cuộc bỏ phiếu trưng
cầu ý kiến về chính sách cải tổ Yeltsin dự kiến tổ chức
ngày 25-4-1993. Trước thời điểm này, Anatoly Chubais đã thực
hiện chiến dịch tuyệt mật giúp Yeltsin, bằng cuộc gặp kín
với nhà tài phiệt George Soros. Một đại diện Chubais - người
phương Tây - đã đến Thụy Sĩ dàn xếp việc lập nguồn quỹ
cho cuộc vận động hậu trường giúp Yeltsin thoát nguy cơ rớt
đài.
Kết quả, chiến dịch đánh bóng trên các phương tiện truyền
thông đã giúp Yeltsin "thoát chết" với 58% ý kiến bày tỏ
lòng tin và 52% ủng hộ chính sách cải tổ kinh tế. Lúc này
nền chính trị và kinh tế Nga đã trở thành một loại hàng
hóa đặc biệt. Chính sách tư hữu hóa bước sang giai đoạn
hai. Bất cứ ai có tiền đều có thể mua được gần như bất
cứ gì.
Đây là thời điểm mà những Khodorkovsky, Berezovsky, Gusinsky...
xuất hiện, trong bối cảnh giá trị hàng hóa - đặc biệt các
công ty nhà nước - được bán với giá rẻ mạt. Zil - hãng
sản xuất xe tải nổi tiếng với 100.000 công nhân - chỉ có
giá vỏn vẹn 16 triệu USD! Giá thị trường của Gorky Automobile
Works (còn được gọi là GAZ), nơi sản xuất xe hơi Volga - chỉ
27 triệu USD. Và trong khi công ty Mỹ thường tính giá thị
trường 100.000 USD/công nhân, công ty Nga lúc đó chỉ tính 100-500
USD/đầu người.
Đúng là bi kịch!
<strong>NGỌC TRÍ</strong>
(Nguồn: The Oligarchs - Wealth and power in the new Russia, David E.
Hoffman, NXB PublicAffairs)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/14010), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét