Tự do báo chí

Tự do báo chí được hiểu là trạng thái mà các nhà báo
được quyền tự quyết về nội dung các sản phẩm báo chí do
họ biên tập, dàn dựng, chỉ dựa vào và thông qua kiến thức
chuyên môn, trải nghiệm và ý kiến của họ, chứ không bị
hạn chế bởi những tác động bên ngoài, cũng như những đe
dọa và rào cản về mặt pháp luật.

<center><img
src="http://nhipcauthegioi.hu/uploads/2007/images/1340262759.nv.jpg"
/></center>
<center><em>Tự do báo chí chính là quyền được mở miệng của
người dân - Minh họa: các dân biểu đảng đối lập LMP phản
đối việc thủ tiêu tự do báo chí tại Hungary bằng cách tự
dán băng keo miệng trong phiên họp bỏ phiếu thông qua Đạo
luật Truyền thông mới (tháng 12-2010). Hàng chữ trên biểu
ngữ: "Tự do báo chí đã sống được 21 năm" (thường là
dòng chữ khắc trên mộ chí). </em></center>

Theo nghĩa ấy, trên nguyên tắc, tự do báo chí là một quyền
cơ bản của con người, và đồng thời cũng là một giá trị
mang tính phổ quát. Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của LHQ và
Công ước Châu Âu về Nhân quyền đều đảm bảo quyền tự do
tìm hiểu và truyền bá ý kiến, tư tưởng, tin tức và thông
tin. Đại đa số các quốc gia trên thế giới đều đưa việc
bảo vệ quyền tự do báo chí vào Hiến pháp, nhưng sự thực
hiện trong thực tế quyền hiến định này thì không đồng
nhất.

Chính quyền luôn có vô số phương pháp để hạn chế quyền
tự do báo chí. Cách rõ ràng nhất là áp dụng hệ thống kiểm
duyệt, đặt nội dung của các sản phẩm báo chí dưới sự
kiểm soát trực tiếp của nhà nước. Tự do báo chí cũng bị
vi phạm khi ký giả bị đe dọa, hành hung, thậm chí giết chóc,
ám hại bởi các cơ quan công lực thuộc bộ máy chính quyền,
hoặc những tổ chức bạo lực gần gũi với chính quyền.

Đáng nói là trong sự diễn giải quyền tự do báo chí cũng có
rất nhiều khác biệt giữa các quốc gia, các chính phủ. Ngay
cả tại các quốc gia được coi là tự do báo chí, quyền tự
do của báo chí cũng không tuyệt đối, hoặc có những ý kiến
mà việc đưa lên báo chí là không được phép.

Chẳng hạn, rất nhiều thành viên của Liên hiệp Châu Âu cấm
phủ nhận holocaust, nghĩa là cấm việc đăng tải những ý
kiến cho rằng chưa từng có sự diệt chủng holocaust, hoặc
nếu có xảy ra đi nữa thì mức độ của nó cũng nhỏ hơn
những gì mà đa số giới sử gia cho là hiện thực. Ở Mỹ,
việc giới hạn quyền tự do báo chí theo hướng như thế là
điều bất khả.

Nhiều nước Châu Âu, trong đó có Hungary, hạn chế việc đăng
tải những "biểu tượng độc tài" (trong số đó có sao
đỏ và búa liềm), trong khi những biểu tượng đó có thể là
một phần quốc kỳ hoặc quốc huy của những nước khác (như
của Áo).

Đạo luật Bầu cử của Hungary cấm báo chí đưa những ý
kiến chính trị hoặc những bài tường thuật trong ngày bầu
cử, chừng nào việc bầu bán chưa "khóa sổ", vì cho rằng
đó là điều có thể ảnh hưởng, tác động đến ý nguyện
tự do của cử tri. Ngược lại, trong thực tế thực thi dân
chủ tại nhiều nước khác, hạn chế theo cách đó việc thể
hiện ý kiến, quan điểm là điều không được phép.

Đại đa số các quốc gia có truyền thống dân chủ phát triển
không cho rằng nhà nước có nhiệm vụ ấn hành báo chí, thậm
chí việc chính phủ hoặc một đảng cầm quyền ra báo còn bị
coi là bất thường - những sản phẩm như thế không được coi
là báo chí độc lập và tự do. Ngược lại, ví dụ như ở
Trung Quốc, đảng cầm quyền ra tờ "Nhân dân Nhật báo"
với 4 triệu ấn bản.

Ở nhiều nước - trong số đó có cả những quốc gia mà nền
báo chí được cho là tự do - nhà nước có thể duy trì đài
phát thanh hoặc truyền hình bằng kinh phí (một phần hay toàn
bộ) từ ngân sách, từ tiền thuế của dân. Rõ ràng là trong
trường hợp này, chính quyền có thể tìm cách ấn định nội
dung của các chương trình phát, khiến tự do báo chí bị vi
phạm ở những mức độ khác nhau.

Dầu sao đi nữa, không thể phủ nhận được vị trí và tầm
quan trọng của tự do báo chí, như lý giải của tổ chức
"Freedom House": "<em>Tự do báo chí đóng vai trò then chốt
trong sự duy trì các nền dân chủ, góp phần để người dân
có thể có ý kiến với cách hành xử của chính quyền, khiến
công việc của chính quyền trở nên có chất lượng cao hơn và
nền kinh tế được phát triển hơn. </em>

<em>Nhưng quan trọng nhất là, những chính sách hạn chế truyền
thông thường là dấu hiệu sớm cho thấy chính quyền cũng có
dụng ý tấn công cả những định chế khác của nền dân
chủ!</em>".

<em><strong>Trần Lê chuyển ngữ, theo các tư liệu
Hungary</strong></em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13238), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!