TS Nguyễn Sỹ Phương - Biểu tình là ý thức tự nhiên trước đồng loại

<div class="special_quote"><strong>LTS:</strong> <em>Ngày 17.11, khi thảo
luận về chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc
hội khoá XIII, dù nằm trong danh mục "chương trình chuẩn
bị" (chứ không phải chính thức), nhưng một số đại biểu
đã tranh luận khá gay gắt về luật biểu tình, về nguồn
gốc, bản chất của hoạt động này, nhu cầu xã hội hiện nay
cần – không cần một luật điều chỉnh về nó. Sài Gòn
Tiếp Thị xin giới thiệu bài viết của TS Nguyễn Sỹ Phương,
cung cấp những thông tin nền tảng về vấn đề này.</em></div>

<h2>Biểu tình khác bạo động</h2>

<div class="boxleft320"><img
src="http://sgtt.com.vn/ImageHandler.ashx?ImageID=162065" /><div
class="textholder">Biểu tình "chiếm Los Angeles" của người dân
Mỹ, chống lại chủ nghĩa tư bản và giới tài phiệt tài
chính - ngân hàng. Ảnh: bangstyle.com</div></div>
Trước hết cần phân biệt khái niệm biểu tình với thực tế
biểu tình muôn hình vạn trạng, nếu không, sẽ như thầy bói
xem voi, sờ thực tế cái tai định nghĩa ngay voi là cái quạt.
Ngoại diên của khái niệm biểu tình là nhiều người tập
trung lại theo nghĩa tập họp, tụ tập. Nhưng khác với tụ
tập để lao động trong nhà máy vì mưu sinh, hay hội hè để
vui chơi, đám ma đám cưới chia sẻ tình cảm gia đình, bán
buôn trong chợ búa kiếm lời, hoặc bị tống tù do phạm tội,
tụ tập biểu tình có nội hàm: xuất phát từ tâm, cùng nhau
biểu thị tình cảm (biểu tình), thái độ, quan điểm của
mình.

Như vậy, có ba dấu hiệu để phân biệt biểu tình với các
khái niệm khác có cùng ngoại diên tụ tập: 1- Biểu thị, 2-
Tự nguyện, 3- Xuất phát từ tâm.

Căn cứ ba dấu hiệu trên, có thể xác định khi nào thì
được gọi là biểu tình.

Nếu tụ tập nhưng có sử dụng bạo lực, hoặc có hành vi xâm
phạm lợi ích người khác, thì đó là bạo động, chứ không
phải biểu tình. Giải thích tại sao nhiều cuộc biểu tình ở
các nước hiện đại, đoạn chót bị đàn áp, cưỡng chế
giải tán, do bị biến thành bạo động; đàn áp lúc đó là
đàn áp bạo động chứ không phải đàn áp biểu tình.

Nếu tụ tập là do được trả tiền, được thuê mướn, hoặc
cưỡng bức người khác, nghĩa là không tự nguyện, không phải
từ tâm, thì đó là bè đảng, hoặc hình sự, không phải biểu
tình.

Biểu tình chỉ có thể biểu thị bằng hiện diện, hình ảnh,
tiếng nói, vì vậy nếu nhằm mục đích "chống lại", thì
phải hiểu chống lại bằng cách biểu thị, tức phản đối,
hoàn toàn khác với chống đối mang tính loại bỏ như bạo
động.

<h2>Là quyền cơ bản, không phụ thuộc dân trí</h2>

Biểu tình xuất phát từ "ý thức tự nhiên trước đồng
loại". "Tự nhiên" nghĩa là bản năng, không phụ thuộc
bất cứ yếu tố bên ngoài nào. Còn " ý thức" chỉ có ở
con người. Biểu tình, vì vậy, là một dấu hiệu thuộc tính
riêng có của con người, phân biệt với thế giới sinh vật
còn lại, hoàn toàn không phụ thuộc trình độ nhận thức. Do
đó, biểu tình không như có ý kiến ngộ nhân tuỳ thuộc dân
trí, để khẳng định nước nào biểu tình được, nước nào
không thể. Ngay cả nếu thừa nhận điều đó, thì cũng mâu
thuẫn với sử liệu thế giới, biểu tình được ghi lại từ
thời La Mã cổ đại. Không quốc gia nào ngày nay thấp hơn dân
trí Lã Mã thời đó cả.

Biểu tình ở các nước hiện đại gắn với cuộc sống
thường nhật như ăn, ở, đi lại, học hành, chữa bệnh, làm
việc, diễn ra có khi chỉ bởi hiện tượng một đưá con bị
cha mẹ lạm dụng khủng khiếp hay một người đi tàu bị kẻ
xấu giết dã man gây bất bình dân chúng, hoặc bởi các chính
sách nhà nước ảnh hưởng lợi ích của bộ phận, giai tầng
nào đó, buộc họ phải phản đối, hay chính phủ, các cơ quan
công quyền tỏ ra bất lực, họ phải thể hiện bất tín
nhiệm, hoặc bởi nhân quyền ở các nước khác vi phạm làm
họ xót xa phải chia sẻ. Vì vậy, không thể gán cho biểu tình
chỉ mỗi "chống Chính phủ nước mình hay một chủ trương
của Chính phủ nước mình", và càng không thể hiểu chống
theo nghĩa chống đối. Ngộ nhận đó tất yếu dẫn tới hành
vi ứng xử với biểu tình cực đoan. Chính để khắc phục nguy
hại đó, Luật tụ tập biểu tình Đức VersammlG cấm biểu
tình đòi hủy bỏ quyền biểu tình!

<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Câu hỏi đặt ra cho
Quốc hội không còn là có cần ban hành luật biểu tình hay
việc ban hành luật này có gây tổn hại gì. Câu hỏi bây giờ
là luật biểu tình phải đặt ra những chuẩn mực, thước đo,
quy tắc xử sự như thế nào cho cả chính quyền lẫn người
biểu tình, để quyền hiến định này được thực thi và trong
trường hợp bạo động xảy ra, sẽ chế tài kịp thời.<img
class="quoright" src="/misc/quoright.png"/> <br
class="quoteclear"></div></div>
Biểu tình cũng như ăn ở, đi lại, làm việc… là bản năng,
thuộc tính con người, nên trở thành quyền cơ bản "tạo hoá
ban cho họ", chứ không phải nhà nước, hay tôn giáo, hay bất
cứ thế lực nào. Một khi đã là quyền cơ bản, thì một mặt
các quyền đó bình đẳng ngang nhau ở chỗ đều mang tính chất
bản năng thuộc tính người, mặt khác chúng tự động trở
thành đối tượng chi phối của luật pháp, nghĩa là thuộc
chức năng trách nhiệm của chính quyền phải bảo đảm.

Vì vậy không thể đặt câu hỏi "Liệu cái gọi là quyền
biểu tình ấy có lớn hơn quyền được kiếm sống của
người dân…", như đại biểu Quốc hội Hoàng Hữu Phước
phát biểu, trong khi cả hai đều là bản năng như nhau. Còn trong
thực tế, đúng là có những cuộc biểu tình "xâm hại quyền
tự do đi lại của người dân, xâm hại quyền tự do mưu cầu
hạnh phúc của người dân, buôn gánh bán bưng", cũng giống
như quyền làm việc có khi gây ô nhiễm môi trường, quyền tự
do ăn uống nhưng khi bị bệnh lại lây nhiễm sang người khác,
quyền đi lại bằng xe cộ, lại dẫn tới tai nạn chết
người, nhưng không vì thế mà cấm hết những quyền đó.
Ngược lại, vì thế mà loài người bắt buộc phải sinh ra nhà
nước, cũng để bảo đảm quyền nọ không triệt tiêu quyền
kia. Các luật liên quan tới quyền cơ bản, như luật biểu
tình, lưu trú, giao thông, vệ sinh thực phẩm, trở thành tất
yếu khách quan là vậy.

<h2>Ứng xử với quyền biểu tình</h2>

Là đối tượng điều chỉnh của luật pháp, biểu tình được
các nước chọn lựa cách giải quyết xưa nay như sau:

Thứ nhất, không đả động đến. Trong trường hợp đó,
người dân biểu tình hay không, nhà nước cho phép hay đàn áp,
đều hoàn toàn tự phát và tùy tiện xử lý, hậu quả là cả
nhà nước và công dân đều thiệt hại. Cuối cùng vẫn buộc
phải đề cập đến nó theo những cách thức dưới đây.

Thứ hai, không thừa nhận quyền biểu tình và cấm tuyệt đối
nó, thường xảy ra ở những chế độ quân chủ độc tài.
Lịch sử thế giới đã chứng minh sự sụp đổ tất yếu của
nó, bởi không thể tước bỏ thuộc tính người vốn dĩ chỉ
có ở con người.

Thứ ba, hiến định quyền biểu tình nhưng thiếu luật điều
chỉnh. Nước Đức từng xảy ra như vậy trong bốn năm sau khi
ban hành Hiến pháp năm 1949. Kết qủa, biểu tình vẫn được
tổ chức như vốn có, không hề thay đổi, bởi đã được
hiến định, nhà nước không thể cấm. Tuy nhiên, chính quyền
không chủ động ngăn ngừa trước được thiệt hại hay biến
thái thành bạo động có thể xảy ra, và khi xảy ra thì xử lý
lúng túng, phải áp dụng luật dân sự hoặc luật hình sự
phức tạp.

Thứ tư, hiến định quyền biểu tình, bảo đảm quyền này
bằng toà Bảo hiến và ban hành văn bản lập pháp bảo đảm
chắc chắn nó. Đó là lựa chọn duy nhất hiện nay ở các
nước hiện đại. Hiến pháp và toà Bảo hiến buộc nhà nước
phải bảo đảm thực thi quyền cơ bản của công dân trong đó
có quyền biểu tình. Bởi nói nhà nước dân chủ, của dân, do
dân, vì dân, rốt cuộc cũng chỉ nhằm bảo đảm quyền cơ
bản cho họ, chứ không phải thay họ lo cho cuộc sống của
họ, vốn chưa và không nhà nước nào làm nổi. Ngược lại,
quyền cơ bản một khi được bảo đảm sẽ kích thích người
dân không ỷ lại mà làm chủ nhà nước, sử dụng quyền đó
để vừa tham gia vừa đòi hỏi các công bộc nhà nước hoạch
định đường lối, chủ trương, chính sách sao cho phù hợp
với nhu cầu của mình. Nhà nước không phải thánh, cái gì
cũng đúng, vì vậy mọi chính sách của nó cần được thực
tế kiểm nghiệm, không đâu chính xác hơn ngoài chính người
dân chịu sự chi phối trực tiếp của chính sách, mà biểu
tình là sự phản ảnh tập trung nhất. Điều này giải thích
tại sao các nước hiện đại khuyến khích biểu tình, phản
biện, trưng cầu dân ý, và bất cứ quyết định nào của cơ
quan hành chính từ phạt xe chạy phạm luật đến mức thuế
phải đóng, giải quyết các đơn từ, đều bắt buộc phải có
phần hướng dẫn, ông bà có quyền chống lại quyết định
này tại cơ quan nào, ở đâu, nếu vẫn không thoả mãn thì
tại toà án nào. Nhờ có Luật biểu tình, những biến thái
chuyển sang bạo động sẽ được tham chiếu với các quy phạm
trong luật biểu tình để ngăn ngừa. Toà Bảo hiến sẽ bảo
đảm cho luật hoặc văn bản dưới luật ban hành không thể vi
hiến, nếu Chính phủ muốn "nhẹ gánh" bằng cách ban hành
luật hạn chế quyền biểu tình.

Thứ năm, hiến định quyền biểu tình, nhưng chưa có toà án
hiến pháp bảo đảm và thiếu văn bản lập pháp điều chỉnh.
Đó là trường hợp ở nước ta (xem điều 69 Hiến pháp 1992).
Các cuộc biểu tình ở Thái Bình trước đây đã gây hậu quả
thiệt hại cho cả người biểu tình lẫn nhà nước, xử lý
rất phức tạp hay biểu tình ở Hà Nội vừa qua dẫn tới
phiền lụy cho chính những người biểu tình "thể hiện lòng
yêu nước", lẫn chính quyền vì mất công sức xử lý nhưng
thiếu văn bản lập pháp làm cơ sở, thấy hệ lụy tất yếu
phải đến của cách chọn lựa trên. Nếu cứ để thế mãi
chưa biết tình hình sẽ tiến triển tới đâu? Đề xuất cần
có luật biểu tình của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tiếp
đó, là phản ứng cần thiết, kịp thời, thể hiện bản lĩnh
chính trị cần có của người đứng đầu Chính phủ ở các
quốc gia hiện đại trước bức xúc của dân chúng.

Câu hỏi đặt ra cho Quốc hội-có chức năng lập pháp- không
còn là có cần ban hành luật biểu tình hay việc ban hành luật
này có gây tổn hại gì. Câu hỏi bây giờ là luật biểu tình
phải đặt ra những chuẩn mực, thước đo, quy tắc xử sự
như thế nào cho cả chính quyền lẫn người biểu tình, để
quyền hiến định này được thực thi và trong trường hợp
bạo động xảy ra, sẽ chế tài kịp thời. Trả lời câu hỏi
trên không qúa khó khăn, nếu nghiên cứu luật biểu tình các
nước, cùng khảo sát thực tế biểu tình ở họ vốn diễn ra
thường nhật. Đó chính là căn cứ thực tiễn thế giới để
tham khảo xây dựng luật biểu tình.

TS NGUYỄN SỸ PHƯƠNG, CHLB ĐỨC

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13189), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!