Trần Huy Quang - Lời khai của bị can

<div class="special_quote">Ngày 3 tháng 7 năm 2012, <a
href="http://vietnamnet.vn/vn/khoa-hoc/78867/hon-9-000-giao-su-sao-khong-co-bang-sang-che-.html">Vietnam.net</a>
có bài viết (Hơn 9.000 Giáo Sư Sao Không Có Bằng Sáng Chế?)
của TS. Lê Văn Út – TS. Thái Lâm Toàn: "Từ năm 2006 – 2010,
Việt Nam chỉ có 5 bằng sáng chế được đăng ký tại Mỹ,
trung bình mỗi năm có 1 bằng sáng chế. Trong khi đó, năm 2011,
chúng ta không có bằng sáng chế nào được đăng ký."

Với hy vọng có thể giải thích được (phần nào) câu hỏi:
Sao chúng ta không có bằng sáng chế? Chúng tôi xin phép được
trích đăng lại nơi đây vài đoạn chính trong một thiên bút
ký ngắn (Lời Khai Của Bị Can) của nhà văn Trần Huy Quang,
viết về cuộc đời <a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua_l%E1%BB%91p">Nguyễn Văn Chẩn</a>
– người được mệnh danh là Vua Lốp Của VN – và những gian
truân cũng như "tai nạn" đã dồn dập xẩy đến cho ông,
chỉ vì quá tháo tháo vát và có quá nhiều … sáng kiến!

Tưởng Năng Tiến</div>


Một hôm thằng con tôi đi học về mếu máo: "Bố ơi, bố mua
cho con cái bút khác chứ cái bút đang dùng vỡ cổ rồi, mực
chảy nhòe nhoẹt cả tay". Tôi đi khắp các cửa hàng mậu
dịch quốc doanh không nơi nào có, hoặc có thì bán phân phối.
Tôi đành phải bỏ ra sáu đồng mua cho cháu một cái "Trường
Sơn" mà giá phân phối chỉ có ba đồng. Tôi căm ghét cái ba
đồng ngoài giá mậu dịch ấy. Vì tôi yêu đồng tiền kiếm
được bằng mồ hôi hơn cả bản thân tôi, hơn cả cuộc đời
tôi. Tờ giấy bạc vào tay tôi thì khó tuột ra, vì tay tôi
nhiều chai, ráp, và dâm dấp mồ hôi.

Tôi cầm cái vật nhỏ nhoi mà phải mua đắt thêm ba đồng kia,
tháo tung ra. Nó là cái quái gì, chỉ có bảy bộ phận đơn
giản, ba loại chất liệu mà chẳng phải trên trời cao hay
dưới đất sâu, hay bên Tàu bên Tây nhập vào mới có, nó
vương vãi đầy ngõ chợ. Mình không làm được chẳng qua là
mình chưa chịu làm. Ý nghĩ đó tự nhiên kích thích tôi, làm
tôi quay cuồng, người ngợm ngứa ngáy giống như tôi vừa
nhiễm phải một chất kích thích nào đó. Ngay buổi trưa, tôi
tuyên bố cho cả nhà biết là kể từ chiều nay tôi sẽ không
làm bất cứ một việc gì khác, mẹ con chúng bay tự xoay xở
lấy công việc, được đồng nào ăn đồng nấy. Còn tao làm
gì mặc tao, cấm đứa nào hỏi. Cả nhà lo lắng đến nỗi có
đứa làm rơi cả bát cơm. Nhưng thây kệ, "quyết nghị" đã
ban bố rồi, không được thay đổi.

Và chiều hôm đó tôi đã đạp xe lượn khắp xó xỉnh các khu
lao động, thấy các đồ nhựa hỏng vứt lay lắt không thiếu.
Ngày ấy chưa ai mua đến cái mà ngày nay người ta giành giựt
nhau gọi là nhựa phế phẩm, nên chưa ai đi gom nhặt. Đó là
nguyên liệu, xong một khâu. Khuôn mẫu đặt thợ cơ khí là xong
ngay, không bàn gì nhiều. Các chi tiết kim loại đi gia công cũng
đơn giản. Cái khó là sản xuất thử. Pha chế nhựa rất khó.
Phải qua hàng trăm công thức. Cái thì mềm, cái thì giòn. Cuối
cùng cầm trong tay cái bút hoàn chỉnh do mình làm ra thật sung
sướng như mình chết rồi được sống lại. Cả đêm không
ngủ được. Sáng cầm đơn và tá bút máy lên phòng thủ công
nghiệp quận xin đăng ký sản xuất. Sáng hôm ấy không hiểu
sao, đi đứng như trên mây trên gió, hai lần suýt ô tô cán, ba
lần định đâm vào xe người khác. Phòng thủ công vắng ngắt,
những cái khoá nằm lù lù, to như cục gạch, nó cứ im ỉm,
lạnh lùng trước mặt tôi đến gần hai tiếng đồng hồ mới
có người tra chìa khoá cho nó. Hoá ra bây giờ mới đến giờ
làm việc, lúc tôi ra đi có lẽ chưa đến năm giờ.

Tôi được mời vào phòng. Và nghe tôi đề đạt nguyện vọng,
ai cũng tròn mắt ngạc nhiên, có chị há hốc mồm nhìn tôi từ
đầu chí chân xem có là người bình thường hay không. Vâng,
tôi rất bình thường, chỉ có điều tôi muốn được phép
sản xuất bút nghiêm chỉnh. Mười hai cái bút đem theo, tôi xin
được trình làng. Chúng cùng một lúc được bơm mực và thi
nhau chạy trên mười hai tờ giấy. Xong việc viết thử đến
phần giải phẫu. Phần này hơi lâu nhưng rồi cũng xong. Kết
luận đầu tiên bằng miệng nhưng cũng đáng mừng: Bút máy
kiểu "Trường Sơn" của ông Nguyễn Văn Chẩn không "mác"
đạt yêu cầu sử dụng.

- Tuy nhiên, để có kết luận chính thức, thì phải qua một
thời gian sử dụng đã, ít nhất là ba tháng. Họ bảo tôi.
- Còn đăng ký sản xuất? Tôi hỏi.
- Để xem sản phẩm có dùng được không rồi mới nói đến
đăng ký. Nhưng ông là cá thể hay hợp tác xã?
- Thủ công gia đình.
- Tức là cá thể. Nói trước để ông khỏi phải chờ: chưa
có lệnh cấp đăng ký kinh doanh cho cá thể.

Thế là sự lao tâm khổ trí gần một năm trời ném xuống
sông. Thôi đành cứ chờ đợi… Cũng may, sau khi dùng thử
thấy được, người ta cho đăng ký sản xuất. Đang làm ăn
được, mỗi ngày ra hai trăm chiếc không đủ bán cho khách, thì
bất ngờ các ông ở phòng tài chính quận Hoàn Kiếm đến khám
nhà, kiểm tra đăng ký sản xuất. Tôi trình giấy tờ đủ,
nhưng họ vẫn tịch thu toàn bộ công cụ, nguyện liệu, sản
phẩm, thuê xe đưa về quận Hoàn Kiếm.Tôi khiếu nại, vì sao
tôi ở quận Ba Đình mà Hoàn Kiếm lại bắt! Hoàn Kiếm thấy
bí, bèn thương lượng với quận Ba Đình, nhưng Ba Đình, nghe
đâu không làm. Thế là Hoàn Kiếm lại xe các thứ trả lại.

Sản xuất ra hàng hoá, bỏ sức lao động ra mà làm, kiếm việc
cho con cháu làm, chứ đâu phải buôn lậu, tàng trữ của trộm
cắp gì đâu, mà sao họ làm khó dễ đến như thế? Làm mà
cũng khó, hình như không ai muốn cho mình làm. Sản xuất ra của
cải, bằng các phế liệu rõ ràng ra đó, thế mà cũng gần như
phạm tội.

Sau vụ phòng tài chính Hoàn Kiếm làm cái việc vô nguyên tắc
ấy rồi, tôi tưởng sẽ được làm ăn yên ổn, được thảnh
thơi mà nghiên cứu và cải tiến kỹ thuật để hàng hoá cho
tốt. Ai ngờ đó chỉ là một khúc dạo đầu thôi, một cái
đường viền. Sau này tôi còn phải trải qua những bận gian
lao, tù tội gấp trăm ngàn lần như thế. Sau này tôi nghĩ lại
mới thấy sợ. Những tai hoạ cứ liên tiếp, cứ dắt đẩy
nhau, trước tiền đồ cho sau, tất cả như có thiên định.

Năm ấy là năm tuổi, tôi có hạn. Đầu năm tài chính Hoàn
Kiếm khám nhà, thu mười trả hai, chả nghĩ đến đòi. Cuối
năm Ba Đình lại khám nhà, bắt người. Tịch thu mô tơ, khuôn
mẫu, mấy tạ dép đứt, mấy cân phu gia và hàng ngàn chi tiết
bút. Vụ án được khởi tố. Toà án Hà nội xử 30 tháng tù
vì tội tàng trữ, đầu cơ, sản xuất trái phép, vân vân …

Tôi chống án nhưng không được xử phúc phẩm. Ngồi "Hỏa
Lò" mười tám tháng, ở trại Yên Bái mười hai tháng, thân
tù tội cũng qua được ba mươi tháng. Nghĩ mà sợ. Tôi đâu
phải là người phản nước hại dân, tôi chỉ làm ra của cải
cho mọi người tiêu dùng một cách chính đáng. Ra tù, tôi vẫn
ấm ức, thấy mình oan uổng. Tôi kêu oan, được Toà án tối
cao xử phúc phẩm ngày 25-5-1972, án số 22 xử Nguyễn Văn Chẩn
phạm tội đầu cơ. Phạt: cảnh cáo và nộp phạt một trăm
đồng. Tôi thưa toà rằng như vậy tôi bị tù oan, hai năm
rưỡi tôi chống án, tại sao toà không xét? Ông chánh án trả
lời tôi giữa phiên toà là người ta quên. Như vậy tôi chỉ
đáng cảnh cáo mà ngồi tù ba mươi tháng!

Một hôm tôi gặp lại người bạn cũ chữa xe đạp ở phố
Nguyễn Thái Học. Chúng tôi nói chuyện làm ăn, ông ta khuyên
tôi nên đi chữa xe đạp. Tôi thấy được và mua ngay cái khuôn
hấp lốp chín. Đến lúc ấy mới biết mình mua phải khuôn
tiết diện bé, rất khó làm. Tôi nghĩ mãi mới tìm ra cách lót
thêm một vòng đậm. Không ngờ được cái khuôn vạn năng.
Hấp và vá lốp được, thì có lẽ làm hẳn một chiếc lốp
mới cũng được. Nhựa dán của tôi tuyệt vời. Nhựa sống ở
bãi thải của các Nhà máy cao su rất nhiều. Còn tanh và vải.

Tôi xin nói lại: Tôi làm nghề cao su từ hồi còn nhỏ, từng
mổ xẻ nhiều loại lốp ô tô, cấu tạo nó như thế nào tôi
biết. Và đó là sự gợi ý có tính chất quyết định nhất:
tanh và mành bóc từ lốp ô tô. Nhưng khi làm phải hỏng tới
vài chục chiếc lốp mới tìm ra được cách bóc thành từng
tấm mảnh như bây giờ ta thấy. Chiếc đầu tiên tôi để mép
gấp ra bên ngoài, vì như thế dễ làm. Chiếc lốp ấy ra đời
cũng đẹp lắm, tôi nhờ một ông xích lô lắp vào đi hộ. Bơm
thật căng. Không ngờ ông ấy đi được đến Kiêm Liên thì
mành bật ra, tanh ra tanh, lốp ra lốp, ông xích lô cầm một
nhúm, ném toẹt vào nhà. Tôi không buồn, ngược lại, rất vui
nữa là đằng khác. Vì tôi biết nó hỏng cái gì! Như vậy
gấp mép ra không được mà phải gấp vào, đúng là phải gấp
vào.

Làm ra chiếc lốp không khó, nhưng đạt đến độ bền như
lốp "Quyết Thắng" của tôi thời tám mươi, tám mốt đó
thì tôi phải qua năm năm tìm kiếm pha chế. Cái nhà mười mét
vuông ở phố Nguyễn Thái Học chật quá, năm bảy lăm tôi mua
một mảnh đất trong làng Ngọc Hà, năm bảy sáu xin giấy phép,
năm bảy bảylàm một ngôi nhà bốn gian, lợp ngói, tường con
kiến. Ở đây pha chế tìm kiếm thật yên tĩnh.

<center><img
src="http://tuongnangtien.files.wordpress.com/2012/07/nguyenvanchan.jpg"
/></center>
<center><em>Vua Lốp Nguyễn Văn Chẩn. Ảnh: <a
href="http://phapluatvn.vn/doanhnghiepdoanhnhan/201106/Gap-Vua-lop-mot-thoi-2053808/">HC</a></em></center>


Năm tám mốt, tám hai, tám ba, những năm lốp tôi bán rất
chạy, khách cứ đùa tôi là "vua lốp". Mỗi năm xuất hai
ngàn đôi cho nhà nước.

Sau khi được tặng huy chương đồng tại triển lãm Giảng Võ,
báo chí động viên. Tiếng tăm, theo sau nó là tai hoạ, chữ tài
liền với chữ tai. Giữa năm tám ba, tai hoạ ập xuống. Lại
khám nhà. Lại niêm phong. Tôi bị bắt phải thao diễn kỹ
thuật trong ba ngày trước hàng chục quan sát viên trong nghề.
Không đưa ra bí quyết nghề nghiệp thì lốp không được như
lốp đã bán, người ta kết tội là không phải dùng phế liệu
mà dùng cao su chính phẩm, vật tư Nhà nước quản lý, để
sản xuất. Sẽ rũ tù. Muốn khỏi tội thì phải tung bí quyết
nghề nghiệp ra. Tôi chọn cách thứ hai và cũng là cách trung
thực nhất. Thế là những bí quyết phải tung ra giữa bàn dân
thiên hạ, và ai đã lợi dụng dịp này để móc kỹ thuật,
tôi biết cả.

Ngày 8-7-1983, lục soát kê biên tài sản. Ngày 25-7-1983 khởi tố
vụ án và bắt giam Chẩn. Ngày 27-8-1983 xử lý hành chính đặc
biệt thu nhà, tài sản, công cụ, nguyên liệu, bằng một quyết
định ông Nguyễn Đông ký sẵn. Vợ chồng con cái tôi tay không
ra khỏi nhà. Tôi có tội xin được trừng trị bằng pháp
luật. Nhưng một công dân dù có tội gì thì họ cũng có thể
chịu nổi hai hình phạt thi hành cùng một lúc được. Treo cổ
thì thôi chém đầu, chứ chém đầu thì không còn cổ để treo.

Tôi lại không mệt mỏi gửi đơn khiếu nại đến nhiều cơ
quan pháp luật và chính quyền. Tôi được phúc tra và xem xét
lại. Viện Kiểm sát tối cao yêu cầu Hà Nội ra quyết định
đình chỉ điều tra Nguyễn Văn Chẩn. Nhưng cơ sở Công an Hà
Nội ra quyết định miễn tố. Miễn tố là có tội nhưng miễn
cho. Ai cũng biết chỉ có Viện Kiểm sát mới có quyền ra
quyết định miễn tố hay chỉ điều tra. Nhưng Sở Công an cứ
ra. Tại sao lại làm thế, chả nhẽ Sở Công an Hà Nội không
biết luật định tổ chức? Có lẽ Sở Công an mới trả lời
được. Cuối cùng Viện Kiểm sát tối cao phải ra quyết định
hủy bỏ quyết định miễn tố của Sở Công an Hà Nội và ra
quyết định đình chỉ điều tra, thừa nhận tôi vô tội và
yêu cầu Hà Nội trả lại tài sản để tôi sản xuất. Thế
nhưng bên dưới vẫn "im lặng một cách đáng sợ".

Rồi tôi nhận được thư trả lời của ông Phương Minh Nam
đề ngày 16-12-1986 nói rằng việc Hà Nội thu nhà của ông bà
là đúng đắn và từ nay không có cơ quan nào giải quyết đơn
khiếu tố của ông bà nữa. Lại một cái tên được ký tên
và đóng dấu sẵn. Thế là tôi hết quyền khiếu tố, không
biết như thế có đúng luật khiếu tố không?

Năm nay tôi lên sáu mươi, tuổi Dần. Bính Dần. Bính biến vi
tù, tử vi nói vậy. Nhà tôi ngoài cái bàn thờ tổ tiên có
thêm một bàn thờ nữa để thờ Công lý và Pháp luật. Mồng
một, ngày rằm tháng nào tôi cũng cúng: Lạy Thánh, lạy Thần,
xin Thánh thần phù hộ độ trì cho các ông quận, ông thành,
ông công an, tài chính khỏa mạnh, sáng láng để làm việc cho
đúng pháp luật, đừng bắt oan người dân vô tội; xin pháp
luật soi sáng mọi nhà, trừng trị kẻ nhân danh cái thiện mà
làm cái ác. Tôi tuy tính có keo kiệt, cầm đồng tiền đổ mồ
hôi tay nhưng cũng là người lao động cật lực. Nghĩ lại
đời tôi nhiều gian truân quá, có lẽ do tôi ương ngạnh. Có
người khuyên tôi "chạy", nhưng tôi không, cương quyết
không, tôi không sai, việc gì phải "chạy". Vừa tin ở Công
lý, cũng vừa tiếc tiền, cả hai đều có trong tôi, mỗi bên
một nửa.

Có một bà quen biết, vừa được Z.30 trả nhà, mắng tôi mà
tôi thấy không giận được: "Phải chi bác phải hơn em, bác
sản xuất, em buôn bán, bác nhà nhỏ, em nhà to, nhưng bác là
người keo kiệt (bác đừng giận); bác cậy bác phải, bác đi
đằng trước, em hơi trái em biết cái thân em phải lụy
đường nào …"

Trần Huy Quang

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13503), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!