[video:http://www.youtube.com/watch?v=Z3Cd-oEvEog]
Chào các bạn, tôi hãnh diện có mặt ở đây ở TEDxKrakow này,
nơi hôm nay tôi sẽ cố gắng nói sơ qua về một hiện tượng
mà có thể thay đổi thế giới, và thực sự đang thay đổi
thế giới. Hiện tượng ấy có tên Sức mạnh Nhân dân (People
Power).
Tôi sẽ mở đầu bằng một câu chuyện... Câu chuyện như sau.
Hôm ấy là ngày 15 tháng Mười Hai, 2010. Có người đề nghị
với ta như thế này:
Ta sẽ nhìn vào quả cầu pha lê, và ta sẽ thấy được tương
lai; tương lai sẽ chính xác. Nhưng ta cần cho thế giới biết
trước tương lai ấy. Đồng ý, dù tò mò quá chỉ thiệt thân,
ta chấp nhận đề nghị ấy. Ta nhìn vào quả cầu pha lê. Một
giờ sau, ta ngồi ở tòa nhà truyền hình quốc gia, trong một
chương trình đông khách, và ta nói về tương lai như sau:
"<em>Vào cuối năm 2011, Ben Ali và Mubarak và Gadhafi sẽ bị lật
đổ, và bị xét xử. Saleh ở Yemen và Assad ở Syria hoặc là
sẽ bị chống đối hoặc là sẽ bị khuất phục. Osama bin Laden
chết, còn Ratko Mladic sẽ bị xử ở tòa án quốc tế
Hague.</em>" Bấy giờ người dẫn chương trình nhìn ta chăm chăm
với khuôn mặt và ánh mắt lộ vẻ kinh ngạc. Và rồi, thêm
vào đó, ta nói tiếp: "<em>...và hàng ngàn người trẻ ở Athens,
Madrid và New York sẽ biểu tình đòi công bằng xã hội và tuyên
bố những người Ả Rập đã khích lệ họ xuống
đường.</em>" Bỗng bất chợt hai người mặc áo choàng trắng
xuất hiện, bắt ta mặc áo phông kỳ lạ, giải ta đến nhà
thương điên gần nhất.
Cho nên tôi muốn nói sơ qua về hiện tượng đằng sau năm đã
rất xấu cho những kẻ xấu xa. Hiện tượng này có tên là
Sức mạnh Nhân dân.
Thật ra, Sức mạnh Nhân dân, đã tồn tại từ lâu. Sức mạnh
ấy đã giúp Gandhi đã đuổi người Anh ra khỏi Ấn Độ, sức
mạnh ấy đã giúp Martin Luther King trong cuộc đấu tranh chủng
tộc lịch sử. Sức mạnh ấy cũng giúp một người địa
phương ở đây, Lech Walesa, đã đuổi được một triệu lính
Xô Viết ra khỏi Ba Lan, để từ đấy Liên Xô như chúng biết
không còn tồn tại. Vậy sức mạnh ấy ngày nay có gì mới?
Điều hình như rất mới, chính là điều tôi muốn chia xẻ
với các bạn hôm nay, đó là một loạt những nguyên tắc và
kỹ năng mà ta có thể học và dạy để thực hiện thành công
cuộc đấu tranh bất bạo động. Nếu điều này đúng, chúng ta
có thể giúp đỡ những phong trào này.
Trước hết, kỹ năng đầu tiên-kỹ năng phân tích. Tôi sẽ
thử phân tích Trung Đông nơi các phong trào này đều xuất
phát. Trong suốt nhiều năm trời, chúng ta đều sống với một
nhận thức hoàn toàn sai lầm về Trung Đông. Trung Đông trông
giống như vùng bị đóng băng. Đúng ra là một tủ lạnh. Trong
tủ lạnh ấy trước đây chỉ có hai món. Bò bít tết, tượng
trưng cho chế độ độc tài cảnh sát và quân đội kiểu
Mubarak-Ben Ali. Hay khoai tây, tượng trưng cho độc tài thần
quyền kiểu Tehran. Nhưng mọi người kinh ngạc khi tủ lạnh
bật mở ra: hàng triệu những người trẻ tuổi, hầu hết thế
tục, bước ra để thực hiện thay đổi. Hãy đoán thử xem-
họ không theo dõi thống kê về dân số. Tuổi trung bình của
người Ai Cập là bao nhiêu? 24. Còn Mubarak nắm quyền lực bao
nhiêu năm? 31. Như vậy, chế độ này đã quá lỗi thời, đã
hết đát. Còn người trẻ trên khắp thế giới một sáng mai
thức dậy hiểu ra rằng quyền lực nằm trong tay mình. Và
những gì còn lại là năm trước mặt chúng ta. Và các bạn hãy
đoán thử? Vẫn Thế hệ Y(1), với các nguyên tắc, cộng cụ,
trò chơi, và ngôn ngữ mà hơi xa lạ với tôi. Tôi hiện nay 38
tuổi... Và hãy thử nhìn tuổi của người dân trên đường
phố Châu Âu? Ơ đấy hình như là thời của Thế hệ Y.
Bây giờ, tôi nói đến trường hợp khác. Tôi có dịp gặp gỡ
nhiều người khác nhau trên thế giới; và như các bạn biết,
họ là các viện sĩ và giáo sư, và bác sĩ. Và họ đều luôn
luôn nói về điều kiện này điều kiện nọ. Họ sẽ nói:
"Sức mạnh Nhân dân chỉ thành công nếu chế độ không trấn
áp quá mức." Họ sẽ nói: "Sức mạnh Nhân dân thành công, nếu
thu nhập hằng năm của quốc gia là giữa X và Z." Họ sẽ nói:
"Sức mạnh Nhân dân chỉ thành công nếu có áp lực nước
ngoài." Họ sẽ nói: "Sức mạnh Nhân dân chỉ thành công nếu
không có dầu hỏa." Ở đây, tôi muốn nói rằng, điều kiện
thì rất nhiều.
Tuy nhiên, thông tin mới ở đây là trong cuộc đấu tranh kỹ
năng dường như quan trọng hơn các điều kiện. Cụ thể, kỹ
năng đoàn kết, kế hoạch và duy trì sự tuân thủ bất bạo
động. Để tôi kể cho các bạn một trường hợp. Tôi đến
từ quốc gia tên Serbia. Chúng tôi phải mất mười năm mới
đoàn kết được các nhà lãnh đạo của 18 đảng đối lập,
mà người nào cũng có cái tôi lớn, đằng sau một ứng cử
viên duy nhất ra tranh cử với Slobodan Milosevich. Các bạn hãy
đoán xem chuyện gì xảy ra? Ngày họ đoàn kết là ngày thất
bại của nhà độc tài.
Ta nhìn sang những người Ai Cập, họ đấu tranh trên Quảng
trường Tahrir, họ dẹp bỏ hết những biểu tượng cá nhân
riêng tư, để họ xuất hiện chung trên đường phố với chỉ
lá cờ Ai Cập. Tôi sẽ nêu ra ví dụ ngược hẳn lại. Ta đã
thấy chín ứng cử viên tổng thống ra tranh cử với Lukashenko.
Kết quả thế nào thì ai cũng biết. Cho nên đoàn kết là
điều rất quan trọng. Và ta có thể đạt được sự đoàn
kết chung ấy. Tương tự với việc kế hoạch. Ai nói cách
mạng bất bạo động thành công tức thì là kẻ nói láo.
Chuyện như thế trên thế giới chẳng bao giờ có. Bất kỳ khi
nào ta thấy những người trẻ tuổi ở trên hàng đầu cố
gắng thân thiện như thể anh chị em với cảnh sát hay quân
đội, thì người nào đấy đã suy nghĩ trước điều đó. Bây
giờ, cuối cùng, là sự tuân thủ bất bạo động. Đây có lẽ
chính là điều then chốt quyết định sự thành bại. Nếu ta
duy trì được sự tuân thủ bất bạo động, ta nắm chắc
phần thắng. Ta có 100.000 người tuần hành bất bạo động,
chợt một kẻ ngu ngốc hay một tên nào đấy trà trộn vào
dòng người để khiêu kích bằng cách ném đá. Các bạn hãy
đoán chuyện gì xảy ra trước tất cả các máy quay phim. Đó
chỉ là một tên. Chỉ một hành động bạo lực thôi cũng đủ
có thể tiêu diệt cả phong trào của ta.
Bây giờ cho phép tôi chuyển sang phần khác. Đó là sự chọn
lọc các chiến lược và chiến thuật. Trong cuộc đấu tranh
bất bạo động có những nguyên tắc nào đấy ta có thể tuân
theo.
Hãy khởi đầu từ những chuyện nhỏ. Thứ hai, ta hãy chọn
những trận đánh nào ta có thể thắng. Trong phòng này chỉ có
200 người chúng ta. Tất nhiên, chúng ta sẽ không thể nào kêu
gọi cả triệu người tuần hành. Nhưng nếu chúng ta tổ chức
được việc vẽ graffiti suốt đêm ở khắp mọi nơi trong thành
phố Cracow này. Cả thành phố đều biết. Cho nên, chúng ta
chọn những chiến thuật phù hợp với việc làm, nhất là
chiến thuật chúng tôi gọi chiến thuật phân tán mỏng này.
Những chiến thuật như thế rất hiệu quả trong hoàn cảnh
trấn áp khốc liệt. Chúng ta đều thực sự đang chứng kiến
hình ảnh của một trong những chiến thuật tuyệt vời nhất
từng được xử dụng. Hình ảnh này ở Quảng trường Tahrir,
nơi cộng đồng quốc tế luôn luôn rất lo sợ những người
Hồi giáo sẽ chiếm đoạt cuộc cách mạng. Điều họ đã tổ
chức được... những người Công giáo bảo vệ những người
Hồi giáo khi những người Hồi giáo cầu nguyện, một đám
cưới ngưòi Công giáo được hàng ngàn người Hồi giáo hoan
hô chúc mừng. Thế giới đã vừa thay đổi sau hình ảnh ấy,
nhưng người nào đấy đã suy nghĩ trước đó điều này.
Cho nên có rất nhiều điều ta có thể thực hiện thay vì phải
tập trung tại một nơi, la hét và ra vẻ hiên ngang ta đây
trước lực lượng an ninh.
Còn có một động lực khác rất quan trọng. Đây là động
lực các chuyên gia thường không thấy. Đó là động lực giữa
một bên là sợ hãi và thờ ơ và bên kia là say mê và hài
hước. Động lực này hoạt động giống như trong video game
vậy. Ta sợ nhiều thì thực trạng vẫn như cũ, còn ta say mê
nhiều thì sợ hãi bắt đầu tan biến. Ngày thứ hai, ở Ai Cập
ta thấy mọi người chạy ùa tới cảnh sát thay vì chạy tránh
xa ra cảnh sát. Ta biết điều gì đó đang diễn ra ở đấy.
Rồi về hài hước. Hài hước là một điều rất then chốt
quyết định sự thành bại, và tất nhiên hài hước đóng vai
trò rất lớn ở Ba Lan. Như các bạn biết, chúng tôi chỉ là
một nhóm sinh viên cuồng nhiệt ở Serbia khi chúng tôi thực
hiện trò nghịch ghê gớm này. Chúng tôi đặt thùng dầu lớn
có chân dung của tổng thống dán trên thùng ngay giữa đường
phố chính. Trên đầu thùng có cái lỗ. Ta có thể bước đến,
bỏ đồng xu vào lỗ, nhặt lấy cây bóng chày, và đập mạnh
vào mặt y. Đập như thế tiếng vang rất to. Còn chúng tôi
ngồi nhâm nhi cà phê trong quán cà phê gần đấy, và chỉ độ
vài phút sau đã có nhiều người xếp hàng chờ đến phiên
mình đập cho sướng tay. Nhưng đó chỉ là màn đầu. Tấn hài
kịch thật sự bắt đầu khi cảnh sát xuất hiện. (Cười)
"Họ làm gì được nào?" Bắt chúng tôi ư? Chả thấy ai đâu
mà bắt. Từ quầy cà phê cách đó khoảng ba khu phố chúng tôi
quan sát mọi sự. Bắt giam khách qua đường có con nít ư? Tất
nhiên là chẳng hợp lý. Cảnh sát lại làm điều ngu ngốc
nhất. Họ bắt giam cái thùng! Bấy giờ khuôn mặt trên thùng
đã bị đánh tả tơi, cảnh sát chỉ còn cách kéo lê thùng lên
xe. Ngày ấy là ngày huy hoàng nhất cho những người chụp hình
cho các báo.
Điều tôi muốn nói ở đây là ta có thể làm được nhiều
việc, và ta có thể luôn luôn xử dụng hài hước. Còn có một
điều quan trọng khác về hài hước. Hài hước làm cho kẻ bị
chế giễu đau đớn. Vì những kẻ này vốn coi mình là rất
quan trọng. Vì vậy khi ta bắt đầu chế giễu họ, họ cảm
thấy đau đớn.
Hiện nay, mọi người đang nói về Hoàng đế của mình, tức
Internet, và nó là một kỹ năng rất ích lợi. Nhưng đừng vội
vàng dán nhãn hiệu "Cách mạng Facebook", "Cách mạng Twitter" lên
mọi sự. Đừng lầm lẫn giữa công cụ và thực chất. Đúng
là Internet và các phương tiện truyền thông mới rất ích lợi
vì khiến thông tin truyền nhanh hơn và rẻ hơn. Đồng thời
internet làm cho những người tham gia cảm thấy an toàn hơn một
chút vì nó che dấu phần nào danh tính họ. Chúng ta đang nhìn
thấy một ích lợi lớn lao khác mà Internet có thể làm được.
Nó có thể dán cái giá của bạo lực do nhà nước bảo trợ
đối với những người phản kháng bất bạo động. Đây là
trường hợp nhóm nổi tiếng "Tất cả chúng ta là Khaled Said",
do Wael Ghonim và các bạn anh ở Ai Cập lập ra. Đây là khuôn
mặt bị biến dạng của người bị cảnh sát đánh chết. Do
đấy mọi người đều biết đến anh nhưng đây có lẽ cũng
trở thành cọng rơm cuối cùng làm gãy lưng con lạc đà. Tuy
nhiên tin xấu cũng ở đây. Cuộc đấu tranh bất bạo động
chiến thắng trong thế giới thực, trên đường phố. Ta sẽ
không bao giờ thay đổi xã hội theo chiều hướng dân chủ hay
thay đổi kinh tế nếu ta cứ ngồi nhà gõ phím. Có nhiều rủi
ro chúng ta phải chấp nhận, và chỉ có những người đang
sống mới giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranh này.
Còn đây là câu hỏi đáng giá ngàn vàng. Điều gì sẽ diễn ra
trong thế giới Ả Rập?
Tuy những người trẻ tuổi trong thế giới Ả Rập đã khá
thành công trong việc lật đổ được ba nhà độc tài, làm rung
chuyển cả khu vực, và về mức độ nào đấy đã thuyết
phục các vị vua thức thời ở Jordan và Morocco thực hiện
những cải cách căn bản, nhưng vẫn còn sớm để thấy kết
quả sẽ như thế nào. Liệu những người Ai Cập và Tunisia sẽ
thành công trong thời gian thay đổi chính trị, hay rốt cuộc
sẽ chìm đắm trong cuộc xung đột đẫm máu về tôn giáo và
sắc tộc, liệu những người Syria còn duy trì được sự tuân
thủ bất bạo động một khi hàng ngày phải đối mặt với
bạo lực tàn bạo đã sát hại cả hàng ngàn người, hay sẽ
rơi vào cuộc đấu tranh bạo lực rồi biến thành cuộc nội
chiến xấu xa. Những cuộc cách mạng này sẽ tiếp tục suốt
trong thời gian thay đổi chính trị và dân chủ hay bị quân
đội và những kẻ quá khích đủ loại chiếm đoạt? Chúng ta
không thể nói được.
Những điều trên cũng đúng cho khu vực Phương tây, nơi ta có
thể thấy tất cả những người trẻ tuổi đầy phấn khích
biểu tình trên toàn thế giới, chiếm nơi này chiếm nơi nọ.
Liệu họ sẽ trở thành làn sóng toàn cầu? Liệu họ sẽ tìm
được kỹ năng, niềm say mê, và chiến lược của họ để
tìm ra được điều họ thật sự muốn và đẩy mạnh cải
cách, hay họ sẽ cứ tiếp tục than phiền mãi dựa trên bảng
liệt kê vô tận về những điều họ ghét?
Đây là sự khác biệt giữa hai con đường.
Còn thống kê cho ta biết gì. Sách của bạn tôi Maria Stephan bàn
nhiều về đấu tranh bạo động và bất bạo động; và có vài
số liệu đáng kinh ngạc. Nếu ta nghiên cứu các cuộc thay
đổi xã hội khác nhau suốt trong 35 năm vừa qua, từ độc tài
đến dân chủ, ta sẽ thấy rằng trong số 67 trường hợp khác
nhau, thì trong 50 trường hợp cuộc đấu tranh bất bạo động
là sức mạnh thay đổi chủ chốt. Đây là một lý do nữa để
nghiên cứu hiện tượng này. Đây là một lý do nữa để
nghiên cứu Thế hệ Y. Dù sao cũng đủ cho tôi để thừa nhận
công lao của họ, và hy vọng rằng họ sẽ tìm thấy kỹ năng
và lòng can đảm để áp dụng cuộc đấu tranh bất bạo động
và nhờ thế sửa lại ít nhất phần nào sự hỗn loạn thế
hệ chúng ta đang gây ra trên thế giới này.
(1) Thế hệ Y là thế hệ sinh sau năm 1980 (chú thích của
người dịch).
<strong>Nguồn:</strong> <a
href="www.ted.com/talks/srdja_popovic_how_to_topple_a_dictator.html">Từ
video của tổ chức TEDxKrakow, Ba Lan, tháng 11, 2011</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13383), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét