Ngay trước Ngày Báo chí Cách mạng, khi làng báo Việt Nam còn
bận rộn lườm nguýt nhau "anh lá cải, tôi lá cải, chúng ta
không lá cải", một thành viên mới bất ngờ xuất hiện: blog
<a href="http://quanlambao.blogspot.com/">Quan Làm báo</a>. Như một vế
đối phụ họa hơn là chọi lại <a
href="http://danlambaovn.blogspot.com/">Dân Làm báo</a>, một diễn
đàn đối lập với truyền thông nhà nước, theo phương châm
"Mỗi người chúng ta là một chiến sĩ thông tin", Quan Làm
báo chưa treo biển "Mỗi đày tớ của nhân dân là một sĩ
quan thông tin", song nó đang gây chú ý tột độ. Kể từ ngày
29.5.2012, chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng hiện diện, nó đã
đứng ở vị trí 569 trong bảng xếp hạng truy cập tại Việt
Nam [1] và nhiều ngày đã lọt vào top 50.000 trên toàn thế
giới, một kỉ lục hiếm thấy trong khu vực mạng tiếng Việt.
Điều gì đang diễn ra ở đây?
Quan Làm báo không phải là một vật thể lạ. Nó kết hợp
mọi đặc điểm quen thuộc của đa số báo chí Việt Nam và
đưa chúng lên đỉnh cao: hình thức hàng chợ, phong cách bát
nháo, nghiệp vụ thô sơ và nội dung đáng ngờ. Xấu. Huếnh.
Rởm. Cẩu thả. Rẻ tiền.
Không có gì ở đây không khiến tôi dị ứng: Từ bức banner
đúng dòng thẩm mĩ xông pha và gào thét của tranh cổ động
cách mạng [2] đến những phông chữ, co chữ và mầu sắc tung
tóe [3]; từ những lỗi chính tả thản nhiên như cảnh sát giao
thông ăn mãi lộ đến những hàng tít quát tháo; từ trình độ
ngôn ngữ của những bài viết như thể tác giả vừa qua bình
dân học vụ đến cung cách lập luận theo tinh thần hệ chuyên
tu của Trường Đảng cao cấp… Nhưng những điều kể trên
đều trở nên mờ nhạt trước sáng kiến truyền thông kinh
hoàng của blog này: Tiêu diệt phương châm cốt tử của báo
chí – tính khả tín của thông tin. Chưa nói đến chuẩn mực
của báo chí chất lượng trong một nền báo chí tự do, rằng
một thông tin chỉ có giá trị thông tin khi nó được xác nhận
từ ít nhất hai nguồn độc lập nhau, Quan Làm báo loại trừ ý
niệm nguồn thông tin khỏi hoạt động truyền thông. Nó không
cung cấp thông tin mà truyền bá tin đồn. Những tin đồn hoàn
toàn nặc danh, không thể kiểm chứng, không ai chịu trách
nhiệm, thả nổi cho mọi phỏng đoán và suy diễn, được tung
ra vô tội vạ bởi một chủ blog giấu mặt, đến nay không ai
rõ là một người hay một nhóm người [4].
Song chính cái sáng kiến quái thai này lại là công cụ không
thể thích hợp hơn để Quan Làm báo thực hiện cuộc tấn công
ào ạt của mình vào một mục tiêu nổi bật: không phải bản
thân chế độ và hệ thống hiện hành, không, mà chỉ riêng
nhân vật được coi là giầu quyền lực nhất trong bộ máy
chính quyền Việt Nam hiện tại, người đứng đầu chính phủ,
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và những nhóm được coi là nhóm
lợi ích vây quanh ông, gồm cả con gái, con trai, gia đình vợ
ông và những nhân vật đầy quyền hành khác trong các ngành
công an, quân đội, tư pháp, các tập đoàn kinh tế chủ lực
và đặc biệt là ngân hàng-tài chính… Trong cái tiệm thông tin
sặc mùi đảo chính này, nơi kết tinh hai phẩm chất hàng đầu
của chính báo chí nhà nước, lá cải và tuyên truyền, khách
ghé thăm được thết những món lạ lùng sửng sốt mà cả
đời mình chưa bao giờ hình dung là sẽ có ngày được thưởng
thức. Triều đình cộng sản luôn là cái nồi chõ bịt kín,
chỗ này trong nồi không biết chỗ kia sôi đến đâu, nên nghe
hơi nồi chõ trở thành tập quán thông tin máu thịt, không chỉ
của dân thường. Nhưng những chuyện ở kích thước như kế
hoạch ám sát Chủ tịch nước, gia đình Thủ tướng chuẩn bị
trốn chạy, con rể Thủ tướng bỏ của chạy lấy người,
cuộc hôn nhân ma quỷ giữa tập đoàn quyền lực chính trị
với các "sói Nga", các bố già mafia, những vụ đi đêm
quyền lợi khuynh đảo cả hệ thống quốc phòng và an ninh
quốc gia… trên Quan Làm báo, dù thông điệp thường đầu voi
mà nội dung đuôi chuột, gây ấn tượng rằng những thông tin
ấy phải do người trong cuộc cung cấp, phải đúng không nhiều
thì ít. Một lúc nào đó, câu hỏi đặt ra cho người đọc
không phải là về tính xác thực của những thông tin ấy nữa
[5], mà ai đứng đằng sau chúng, ai là kẻ giật dây. [6]
Ai? Bất luận đó là ai, hiện tượng Quan Làm báo không phải
là một dấu hiệu lành mạnh cho tự do báo chí tại Việt Nam.
Sự "thành công" dễ dàng và dễ dãi của trang tin này chỉ
cho thấy một điều: người tiêu thụ thông tin đổ xô ra chợ
giời và chấp nhận tất cả nguy cơ bị lừa ở đó, khi hệ
thống mậu dịch quốc doanh không làm họ thỏa mãn, và nhất
là khi thông tin quốc doanh lại chẳng kém đáng ngờ. [7] Chợ
đen, chợ giời, chợ đuổi không thể là giải pháp mà báo chí
Việt Nam khao khát. Sự tồn tại của chúng chỉ là câu trả
lời đáng buồn của Việt Nam cho thời đại thông tin này.
Bất luận đó là ai, tôi không tin rằng một hay một nhóm kẻ
giấu mặt có thể tác động tích cực đến một xã hội đầy
ràng buộc và dường như bất lực trong những ràng buộc đó,
như xã hội Việt Nam trong thời đại này. Để tác động tiêu
cực thì giấu mặt dĩ nhiên là thượng sách.
Quan Làm báo từng trưng khẩu hiệu "Nhân dân Việt Nam muôn
năm" trước khi thay bằng "Còn cái lai quần cũng chống tham
nhũng" hiện tại. Tôi hơi ngạc nhiên. Lẽ ra khẩu hiệu của
nó phải là "Vì đầy tớ của nhân dân phục vụ" mới hợp
lý. Người dân được gì, khi quan này muốn tắm máu quan kia?
Quan oan có thể là một tầng lớp xã hội thú vị đang hình
thành, song nó có gì chung với dân oan?
© 2012 pro&contra
[1] Theo Alexa ngày 23.7.2012. Để so sánh, vị trí tại Việt Nam
của Tia sáng: 6037, Boxitvn: 5643, Nguyễn Xuân Diện: 2930, Tuần
Việt Nam: 2599, Nhân dân: 2580, Quê Choa: 1647, Trương Duy Nhất:
1356, Anh Ba Sàm: 1079, Quân đội Nhân dân: 845, Công an Nhân dân
400, Tuổi trẻ: 23, VnExpress: 5.
[2] Có thể tham khảo tranh cổ động cách mạng cũng được
dùng làm banner <a
href="http://blog.yahoo.com/_E6IOWTY677PIWVOHBO6EBPIKOM/articles/page/1">trên
blog của cây bút chống phản động và diễn biến hòa bình
trên báo Quân đội Nhân dân, thiếu tá Nguyễn Văn Minh</a>.
[3] Cách đây không lâu, nền giao diện của Quan Làm báo được
trang trí bằng những mầu loang lổ, theo phong cách mà tôi tạm
gọi là "phồn thực xã hội chủ nghĩa". Về phong cách này,
xin trở lại trong một dịp khác.
[4] Một nhà báo được coi là có nhiều liên lạc với giới an
ninh Việt Nam, bà Hồ Thu Hồng, vừa <a
href="http://blog.yahoo.com/beo/articles/827219/index">tiết lộ trên blog
của mình</a> rằng người "sản xuất nội dung trang Quan Làm
báo" là <a
href="http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/502977/Tiep-tuc-dieu-tra-vu-Pham-Chi-Dung.html">ông
Phạm Chí Dũng, người vừa bị bắt ngày 17.07.2012</a> vì
"hành vi câu kết với một số tổ chức phản động lưu vong
ở Mỹ, biên soạn nhiều tài liệu có nội dung bịa đặt,
xuyên tạc, phá hoại nội bộ nhằm lật đổ chính quyền nhân
dân". Song chất lượng thảm hại của các bài viết trên Quan
Làm báo cho thấy nó không thể là sản phẩm từ ngòi bút của
chính ông Phạm Chí Dũng ấy, <a
href="http://lethieunhon.com/read.php/6047.htm">một nhà văn và nhà
nghiên cứu với nhiều tác phẩm đã xuất bản</a>, và đồng
thời lại là tác giả có bút danh Viết Lê Quân trên các báo
Doanh nhân Sài Gòn, Tuần Việt Nam, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam
và Tầm nhìn (việc <a
href="http://tamnhin.net/XAHOI2/22261/Thong-bao-.html">trang báo có tiếng
là cởi mở này bị đình bản</a> gần như ngay sau khi ông Phạm
Chí Dũng bị bắt có phải là ngẫu nhiên không?), với nhiều
bài chính luận vượt hẳn lên phong cảnh bằng phẳng của báo
chí Việt Nam hiện tại.
[5] Tuy nghiệp vụ báo chí của Quan Làm báo hết sức thô sơ,
nhưng sự láu cá của nó lại thuần thục. Nó biết trộn tài
tình những thông tin nặc danh vào những thông tin đăng lại từ
báo chí chính thống để đánh bạt sự bán tín bán nghi của
người đọc và củng cố những phỏng đoán theo chiều hướng
mà nó muốn đạt được. Hiện nay, đó là phỏng đoán về
một cuộc thanh trừng nội bộ trên tầng cao nhất của bộ máy
quyền lực Việt Nam, giữa "phe tham nhũng" mà Quan Làm báo
chỉ mặt gọi tên, và "phe chỉnh đốn" được nó quan tâm
lo lắng.
[6] Ở điểm này và với Quan Làm báo, có vẻ như Việt Nam cũng
đang dần tiến vào giai đoạn các tập đoàn quyền lực thuộc
giới đầu sỏ kinh tế-chính trị lũng đoạn truyền thông như
<a
href="http://www.opendemocracy.net/od-russia/mikhail-loginov/russian-journalists-poor-venal%E2%80%A6-but-usually-honest">tại
Nga hiện thời</a>.
[7] Trong <a
href="http://www.gocnhinalan.com/bai-tieng-viet/nhng-ha-trong-canh-bc.html">một
bài viết gần đây trên blog của mình</a>, ông Alan Phan, một
chuyên gia độc lập về kinh tế tài chính, cho biết ông "có
cảm giác là các quan chức và chuyên gia Việt Nam cố tình đưa
ra những con số rất đối nghịch với mục đích làm rối mù
thực tại, khiến không ai có thể rút ra một kết luận chính
xác hay hợp lý", trong khi những tin đồn trên mạng thì không
được xác nhận hay bác bỏ thẳng thắn.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13504), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét