Cách đây mười năm, vào ngày 5 tháng Mười năm 2000, hàng trăm
ngàn người biểu tình Serbia đã tràn ra các đường phố ở
Belgrade và tiến qua các lực lượng an ninh thờ ơ để chiếm
lĩnh tòa nhà Quốc hội, từ đấy kết liễu thành công chế
độ độc tài của Slobodan Milosovic. Hành động ấy là hành
động cuối cùng của cuộc đấu tranh bất bạo động kéo dài
hai năm trời dưới sự lãnh đạo của phong trào của tuổi
trẻ mang tên Otpor, hay <em>"Phản kháng"</em>, và nắm đấm biểu
tượng của phong trào đã mở đường tiến đến các cuộc
bầu cử tự do và nền dân chủ mới giành được.
<div class="boxleft200"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgsAKG-0CnXsgLU8RaKTkD2UnUescL9ghyphenhyphencjuR1YTrDbRBEr5V0WpCxoWlvt2AgQsJrLSlmadTGaKnvfMyc3_kAuNXX-73hd6mWTsHin8u5a_PMePVrn-dwMh3ib8l87RNyY3tQllwtsiI/s1600/Srdja+Popovic-young.jpg"
/><div class="textholder"></div></div>
Một trong những nhà lãnh đạo của phong trào này là Srdja
Popovic 27 tuổi, người được bầu vào Quốc hội Serbia sau khi
Milosovic bị lật đổ. Năm 2004, Popovic rời bỏ chính trường
để lập ra Trung tâm Chiến lược Bất bạo động Ứng dụng
(CANVAS) ở Belgrade, một tổ chức đào tạo các nhà hoạt động
dân chủ ở hàng chục nước trên khắp thế giới - từ những
người đã tham gia trong các phong trào dân chủ thành công tại
Ukraine và Maldives đến những cuộc đấu tranh đang diễn ra tại
Miến Điện và Iran.
Mới đây chúng tôi đã có dịp trò chuyện với Popovic và hỏi
anh về vai trò mà hài hước đã đóng trong cuộc đấu tranh
chống lại Milosovic, làm thế nào họ có thể thu phục được
lực lượng an ninh đáng sợ và về các phương diện nào Otpor
vẫn tồn tại đến ngày nay.
<strong>Hỏi</strong>: <em>Tại sao quan trọng cuộc phản kháng
Milosovic phải là bất bạo động? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Sự tuân thủ bất bạo động là
một trong những nguyên tắc thành công chính trong công cuộc
đấu tranh bất bạo động. Một khi bạo động nổ ra, phong
trào sẽ mất số lượng, mất đà và mất sự tin tưởng - gây
tổn hại đến các mục tiêu chung. Rất quan trọng là những
người Serbia, vốn bị coi là <em>"bạo động"</em> trong thập
niên 1990, phải chứng tỏ cho mình và cho thế giới thấy chúng
tôi thừa khả năng để thay đổi chính quyền một cách văn
minh, qua các cuộc bầu cử và bảo vệ các kết quả bầu cử
một cách ôn hòa.
Hơn nữa, nếu ta nhìn vào cuộc nghiên cứu rất hay của Freedom
House được công bố trong năm 2005 có tên <em>"Làm thế nào
giành được tự do"</em>, cuộc nghiên cứu này phân tích những
cuộc thay đổi chính trị trong vòng 35 năm của thế kỷ vừa
qua - một số cuộc thay đổi chính trị bằng phương tiện bạo
động, một số bằng phương tiện bất bạo động. Cuộc
nghiên cứu chứng minh rõ ràng những cuộc thay đổi chính trị
đạt được nhờ đấu tranh bất bạo động rất có thể sẽ
bảo đảm nhân quyền, dân chủ và ổn định chính trị lâu
dài.
<strong>Hỏi</strong>: <em>Sự sáng tạo và hài hước quan trọng
như thế nào trong cuộc đấu tranh làm sụp đổ Slobodan
Milosevic? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Tuyệt đối quan trọng. Hài hước và
châm biếm, nhãn hiệu của Otpor, đã có thể tạo ra thông
điệp tích cực, hấp dẫn lượng khán giả lớn nhất có thể,
làm cho các đối thủ của chúng tôi - những quan chức chán
ngắt và cổ hủ ấy-trông ngu ngốc và lố bịch. Quan trọng
nhất, nó phá tan sợ hãi và khích lệ xã hội Serbia vốn mệt
mỏi, thất vọng, và thờ ơ vào cuối thập niên 1990.
<strong>Hỏi</strong>: <em>Diện mạo và hình ảnh của phong trào
quan trọng như thế nào để tránh được sự chỉ trích từ
chế độ và các phương tiện truyền thông?</em>
<em>Srdja Popovic</em>: Những kẻ định hướng dư luận nói
<em>"nhận thức là hiện thực"</em>, mà rõ ràng không sai lắm.
Vì đã lường trước chuyện những người tuyên truyền cho
chế độ sẽ cố mô tả Otpor là <em>"những tên lính đánh thuê
của Tây Phương", "những kẻ không yêu nước"</em> và <em>"bọn
phản bội cánh hữu"</em>, ngay từ đầu trong quá trình đấu
tranh chúng tôi đã có thể chuẩn bị cho sự vu cáo này. Chúng
tôi dùng nắm đấm, một biểu tượng thiên tả từ thời cộng
sản xa xưa của thế hệ ông bà chúng tôi, những khẩu hiệu
yêu nước đúng đắn, những khuôn mặt trẻ trung trong sáng
luôn luôn đi hàng đầu cho Otpor, vốn tương tự những gì MLK
thực hiện trong các cuộc tuần hành ở Nashville. Chế độ đã
tốn rất nhiều thời gian nhằm thuyết phục công chúng rằng
chúng tôi thật ra còn xấu xa hơn cả bọn khủng bố thực sự,
nhưng nhìn thấy những khuôn mặt trong sáng trẻ trung mặc áo
phông Otpor đã làm cho sự vu cáo trông lố bịch và, cuối cùng,
nó rõ ràng còn hại ngược lại chính họ.
<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgZk1knw7MduwQTpgcJSfJEgGq2jAsTBRhUQH9nMeOwFPtNBMnbv9YZX_b3Rmia1Rc86sZPvIW9tIzitjc6atd5gY-YHd0bsNu7dgFMIuU6gMjuefHZThybLTi2_R_jx4AW4VA6TNaBOCA/s1600/Otpor2.jpg"
/></center>
<strong>Hỏi</strong>: <em>Làm thế nào Otpor đã thu phục được
cảnh sát và lực lượng an ninh? Sự thuyết phục đóng vai trò
gì trong cuộc phản kháng dân sự? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Điều cốt lõi cho các phong trào bất
bạo động là phải kéo được mọi người ra khỏi các trụ
cột quyền lực như cảnh sát và quân đội, thay vì đẩy họ
đến các trụ cột ấy và thay vì tỏ ra đe dọa và hiếu
chiến. Otpor học được bài học này từ các cuộc xuống
đường của sinh viên vào năm 1966 và 1977, nhưng cũng học
được từ Gandhi. Vì thế, ngay từ đầu, chúng tôi đã hành
xử một cách rất thân thiết như thể anh em với cảnh sát và
quân đội, chúng tôi mang hoa và bánh ngọt đến tặng họ, thay
vì la hét hay ném đá. Mô hình này đã thành công trên khắp
thế giới tại những nơi như Georgia và Ukraine. Một khi ta hiểu
rằng "cảnh sát chỉ là những người dưới bộ đồng phục
cảnh sát" thì nhận thức của ta thay đổi và sự thuyết phục
sẽ diễn ra.
<div class="boxleft200"><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjpzHwb5NEDUjEo2KuC3dxuh6bITuAqo8EQuy5OMFxP-BkK2uDU48cOaLaZF9XYvNrMpYqTtJqkQnWdU-yM8Se2fVBnK12uYobF5kDVlZywU-B5ROVeNDXWewYQ35H6LihcP6cl9dWIayI/s1600/Otpor_1.jpg"
/><div class="textholder"></div></div>
<strong>Hỏi</strong>: <em>Cấu trúc lãnh đạo của Otpor khác với
các phong trào bất bạo động khác như thế nào? </em>
<strong>Srdja Popovic:</strong> Đó là <em>"lãnh đạo tập thể"</em>
với cấu trúc của cuộc vận động <em>"chính trị/bầu
cử"</em> mà rất hiệu quả trong việc thực hiện các quyết
định. Lãnh đạo cũng hoàn toàn phân cấp, tạo ra nhiều lớp
lãnh đạo để nếu 10 đến 15 người lãnh đạo cao nhất bị
bắt, thì guồng máy phong trào to lớn không vì thế mà ngừng
hoạt động. Cấu trúc như thế cũng cho các thành viên trẻ và
mới gia nhập có cơ hội để công khai bày tỏ ý kiến thẳng
thắn với tư cách <em>"các nhà lãnh đạo của Otpor". </em>
<strong>Hỏi</strong>: <em>Phải chăng việc NATO ném bom Serbia đã
làm Milosevich suy yếu và dù sao cũng làm cho phong trào bất bạo
động can đảm hơn? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Tấn công một quốc gia từ bên ngoài
luôn luôn khiến nhân dân tập hợp lại quanh lãnh đạo. Điều
đó đã xảy ra khi NATO ném bom Serbia trong năm 1999, rõ ràng càng
làm Milosevich mạnh thêm. Nếu ta nhìn số lượng người ủng
hộ George W. Bush, ta sẽ thấy số lượng người ủng hộ ông
tăng cao nhất ngay sau vụ 11 tháng 9. Cho nên bất kỳ ai trong
chính quyền Mỹ nghĩ ném bom Serbia sẽ làm suy yếu Milosevich là
hoàn toàn sai. Rốt cuộc ném bom chỉ làm tổn thương quốc gia
và dân thường. Còn tệ hơn nữa, Milosevich lấy cớ ấy để
tấn công và tiêu diệt bất kỳ nhóm đối lập nào còn sót
lại trong tình trạng khẩn cấp (Lệnh thiết quân luật được
ban ra trong lúc bom rơi!). Nhà báo và biên tập viên nổi tiếng
Slavko Curuvija bị giết ngay trước nhà ông sau khi bị tố cáo
công khai <em>"hợp tác với những kẻ ném bom Serbia."</em> Nhà
chính trị đối lập Zoran Djindjic và phần lớn lãnh đạo Otpor
bị mật vụ đe dọa đánh đập đã phải trốn ra khỏi nước.
Bài học ở đây là <em>"dân chủ không đến từ nắp xe tăng."
</em>
<strong>Hỏi</strong>: <em>Sự ủng hộ của Mỹ dành cho Otpor quan
trọng như thế nào cho sự thành công của phong trào và anh có
khuyên các tổ chức bất bạo động khác nhận tài trợ từ
chính quyền Mỹ hay từ các cơ quan được chính quyền tài
trợ? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Vai trò của Phương Tây ở Balkans có
mặt sáng và mặt tối, nên tôi nghĩ những vấn đề này nên
được xét riêng rẽ. Đúng, Mỹ và Liên Âu đã giúp đối lập
Serbia về tiền bạc và vật chất trong những năm cuối cùng
của thập niên 90. Quan trọng nhất, họ giúp về các phương
tiện truyền thông tự do và đào tạo những nhân viên giám sát
bầu cử. Họ cũng cung cấp dầu để sưởi ấm cho các công
dân ở các đô thị do đối lập quản lý. Nhưng cũng chính
<em>"những nhà dân chủ Tây Phương"</em> này ủng hộ Milosevic
vào trước hiệp ước hòa bình Dayton năm 1995 ở Bosnia và ban
hành luật cấm vận kinh tế vào năm 1992, mà gần như tiêu
diệt giai cấp trung lưu ở Serbia và cho phép Milosevic và đồng
minh của y trong cảnh sát và tội phạm có tổ chức nắm chắc
sự kiểm soát hơn nữa. Các nhà ngoại giao Phương Tây cố
gắng quản lý đối lập Serbia một cách quá tỉ mỉ và chi
tiết, từ đấy đưa đến sự phân tán. Do cách hành xử như
thế, trong suốt nhiều năm trời cộng đồng quốc tế là một
phần của vấn đề thay vì một phần của giải pháp. Phải
tốn rất nhiều thời gian và công sức để sửa chữa điều
đó.
Mặt khác, ta không được đánh giá thấp vai trò của nỗ lực
đấu tranh cho dân chủ của Mỹ trên khắp thế giới, với tư
cách là siêu cường dân chủ hàng đầu. Bài học từ Serbia -
như tổ chức của tôi, Trung tâm Chiến lược Bất bạo động
Ứng dụng (CANVAS), nhìn thấy- là ta cần cố gắng có được
càng nhiều sự ủng hộ từ bên ngoài. Nếu ta muốn có các
cuộc cách mạng thành công, ta cần đưa những người nước
ngoài, như các nhà ngoại giao và những người gọi là <em>"các
chuyên gia"</em>, ra khỏi cuộc đấu tranh của chúng ta và không
để họ tham gia vào quá trình ra những quyết định quan trọng.
Nhưng kiến thức và kỹ thuật có thể có lợi, điều này
chúng tôi biết nhờ chia sẻ kiến thức cùng kinh nghiệm với
nhiều nhà hoạt động dân chủ trên khắp thế giới, trong đó
có những người Georgia, Ukraine, Lebanon, và Maldives (kể tên
những người đã thành công trong cuộc đấu tranh cho sự thay
đổi), cũng như những người Zimbabwe, Miến Điện, Iran, và
Venezuela (những người mà cuộc đấu tranh của họ ta vẫn còn
thấy rõ trên khắp địa cầu). Mỗi lần chúng tôi nhận câu
hỏi này lời khuyên của chúng tôi vẫn trước sau như một:
chính quyền nước ngoài không có bạn, chỉ có quyền lợi. Vì
vậy hãy cố gắng có nhiều sự ủng hộ từ bên ngoài, nhận
kiến thức và tiền bạc và vật chất từ những ai muốn giúp
và dùng nó cho sứ mạng của phong trào của ta. Nhưng coi chừng
những lời khuyên chính trị của họ vì những cuộc cách mạng
thành công đều là những cuộc cách mạng hình thành từ trong
nước, được thiết kế và được thực hiện theo đấy bởi
những người địa phương trong nước nào đấy.
<strong>Hỏi:</strong> <em>Sau cách mạng phong trào đã làm gì để
chính quyền mới chịu trách nhiệm? </em>
<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj4PDo2U-973wIzwPJcs723vooam24tGJR_KdUC-n7PTj4g6n6WUY5s-IfQ8hhUhanIhYaUo49dEiYmT0std50PBSUCrpSh0MMZcpjjSJUIE0R9vlHi08_5XPhfs37R6DgPM9NgpoXE3uw/s1600/otpor-milosevic3.jpg"
/></center>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Otpor có một vai trò
<strong><em>"người theo dõi"</em> rất quan trọng sau cách
mạng</strong>. Nó phát động hai chiến dịch quan trọng (Tháng
Mười Một năm 2000 và mùa hè 2001) buộc chính quyền mới chịu
trách nhiệm, đòi hỏi những cải cách dân chủ và bài trừ
tham nhũng. Ít được biết đến là <strong>vai trò của phong
trào rộng lớn nhằm chuẩn bị dư luận cho việc bắt giam cựu
tổng thống Milosevic và giải giao y cho Tòa án Hague</strong>. Tên
của chiến dịch, khởi động từ tháng Ba và đầu tháng Tư
trước khi ông ta bị bắt giam, là "HẮN CÓ TỘI!" Đây là thời
điểm rất quan trọng vì thủ tướng Serbia mới can đảm Zoran
Djindjic vào lúc đó hầu như đơn độc trong nhiệm vụ cần
thiết nhưng rất <em>"mất lòng dân"</em> này. Tất cả những
điều này chứng minh rằng <strong>tự thân một cuộc cách mạng
dân chủ hóa thật sự vẫn không đủ. Tiếp theo sau đó ta cần
xây dựng khả năng và củng cố các thể chế dân chủ để
đạt đến một xã hội dân chủ.</strong> Serbia may mắn đã
đạt đến xã hội dân chủ, và đôi khi tôi nghĩ các quốc gia
khác như Georgia thật sự đang thiếu phần nào sự ủng hộ
<em>"hậu chấn thương"</em> từ các phong trào bất bạo động
chính của họ và từ các nước dân chủ trên thế giới.
<strong>Hỏi</strong>: <em>Ý nghĩa của Otpor hiện nay trên thế
giới là gì và anh thấy nó tồn tại như thế nào trên thế
giới ngày nay? </em>
<strong>Srdja Popovic</strong>: Otpor và cuộc cách mạng bất bạo
động đã thật sự trở thành hàng hiệu có thể nhận ra trên
khắp thế giới. Ta có thể thấy những trường hợp thành công
của các phong trào tương tự ở Georgia (2003), Ukraine (2004),
Lebanon (2006) và xa tận Maldives (2008). Ta sẽ thấy vẫn các biểu
tượng và sự giống nhau về hình ảnh ở Ai Cập và Kenya. Ta
sẽ thấy các nhà sư Phật giáo đi đầu trong cuộc Cách mạng
màu Vàng Nghệ (Saffron Revolution) được khích lệ từ bộ phim
Đánh Gục Nhà độc tài. Ta sẽ thấy những phong trào dựa trên
chiến lược tương tự ở Vennezuela và Việt Nam. Ta sẽ thấy
sách và phim được phân phát rộng rãi ở Cuba và Iran. Có vẻ
như tư tưởng và mô hình <em>"cách mạng bất bạo động"</em>
đã khích lệ nhiều người và trong số họ có một số đã
thực hiện thành công những chiến thuật thông minh và sáng
tạo một phần nhờ bộ phim Đánh Gục Nhà độc tài, và những
bộ sách bao gồm <em>"Cuộc đấu tranh bất bạo động: 50 điểm
cốt yếu"</em>, và phần rất lớn nhờ vào lòng can đảm và
quan tâm của các nhà hoạt động dân chủ địa phương trên
toàn thế giới. Điều đó làm cho chúng tôi tự hào vì chúng
tôi tin tưởng vững chắc rằng mỗi người nam hay nữ trên
thế giới này đều có đầy đủ quyền mà cũng có bổn phận
ủng hộ nhân quyền và dân chủ.
<center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhJ_lwNr2ihMFh5q-WdbSemVV2Vv2L7zmw38gc-OqGwT5cwSqlAH53jEOD7Wexu1D2skJtC6S-3Gz6lYsGJ-CisvzS3gthGwe7n2O6eXg-k5eAjbelX-iJyX0yt8U0tczPWGKXyeNWEGWo/s1600/SrdjaPopovic.jpg"
/></center>
<em><center>Srdja Popovic</center></em>
Nguồn: tạp chí Wagingnonviolence 5/10/2010. Tựa đề của người
dịch
http://wagingnonviolence.org/2010/10/bringing-down-serbias-dictator-10-years-later-a-conversation-withnonviolence-movement-leader-srdja-popovic./
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13282), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét